ორსულობის დროს პარაცეტამოლი — უსაფრთხო თუ ფარული რისკი?
ავტორი: პროფესორი გიორგი ფხაკაძე,
sheniekimi.ge | ოფიციალური სამედიცინო საინფორმაციო პლატფორმა
რა გვეუბნება ახალი კვლევა?
პარაცეტამოლი (ასევე ცნობილია როგორც აცეტამინოფენი) საუკუნეების განმავლობაში ითვლებოდა ყველაზე უსაფრთხო პრეპარატად ორსულობის დროს ტკივილისა და სიცხის სამკურნალოდ. თუმცა, ბოლო წლებში მეცნიერებმა დაიწყეს კითხვის ნიშნების დასმა: შეიძლება თუ არა მისი ხანგრძლივი ან ხშირი გამოყენება ნაყოფის ტვინის განვითარებაზე აისახოს?
Mount Sinai-ის სამედიცინო სკოლის მკვლევრებმა (აშშ) 46 კვლევის ანალიზი ჩაატარეს, რომელიც მოიცავდა 100,000-ზე მეტ ორსულსა და მათ შვილებს. შედეგებმა აჩვენა, რომ მაღალი ხარისხის კვლევები უფრო ხშირად პოულობენ ასოციაციას პრენატალურ პარაცეტამოლის გამოყენებასა და ბავშვებში ნეიროგანვითარებით დარღვევებს შორის, როგორიცაა:
• ავტიზმის სპექტრის დარღვევა (ASD)
• ყურადღების დეფიციტისა და ჰიპერაქტივობის აშლილობა (ADHD)
როგორ შეიძლება ეს მოხდეს?
მეცნიერები რამდენიმე შესაძლო მექანიზმს ასახელებენ:
• პარაცეტამოლი გადის პლაცენტარულ ბარიერს და აღწევს ნაყოფში.
• შესაძლოა იწვევდეს ოქსიდაციურ სტრესს და ანთებით პროცესებს.
• შეიძლება მოქმედებდეს ჰორმონულ სისტემაზე (ენდოკრინული დისრეგულაცია).
• შესაძლოა გამოიწვიოს გენეტიკურ/ეპიგენეტიკური ცვლილებები, რომლებიც ზეგავლენას ახდენენ ტვინის განვითარებაზე.
ეს მექანიზმები თეორიულია, მაგრამ ბიოლოგიურად დამაჯერებელი.
სად არის პრობლემა?
მიუხედავად იმისა, რომ კავშირი ხშირად ფიქსირდება, მიზეზობრიობა (direct cause) ჯერ დადასტურებული არ არის. არსებობს მნიშვნელოვანი კვლევები, რომლებიც საპირისპიროს აჩვენებენ:
• შვედეთის მასშტაბურმა რეგისტრულმა კვლევამ (და-ძმის კონტროლის ანალიზი) ვერ დაადასტურა, რომ პარაცეტამოლი იწვევდეს ავტიზმს ან ADHD-ს.
• აშშ NIH-ის (ეროვნული ჯანდაცვის ინსტიტუტები) მონაცემების მიხედვით, არსებული მტკიცებულებები საკმარისი არ არის მიზეზობრივი კავშირის დასამტკიცებლად.
• დანიელი მკვლევრები მიუთითებენ, რომ კლინიკურად მნიშვნელოვანი რისკის ზრდა ნაკლებად სავარაუდოა და პარაცეტამოლის გამოყენების აკრძალვის საფუძველი არ არსებობს.
რას უნდა ვაკეთებდეთ პრაქტიკაში?
• პარაცეტამოლი დღესაც რჩება რეკომენდებულ პრეპარატად ორსულებში სიცხის და ტკივილის სამკურნალოდ.
• გამოყენება უნდა იყოს:
მხოლოდ საჭიროებისას
დაბალი დოზით
ყველაზე მოკლე ხნით
• არასოდეს გამოიყენოთ თვითნებურად დიდხანს, ექიმის რჩევის გარეშე.
• გახსოვდეთ: ცხელების დაუმუშავებლობა თავადაც საშიშია ნაყოფისთვის.
კითხვა–პასუხი
პარაცეტამოლი ნამდვილად იწვევს აუტიზმს ან ADHD-ს?
არა. ამჟამად მხოლოდ კავშირი ფიქსირდება, მაგრამ პირდაპირი მიზეზობა არ დასტურდება.
შეიძლება საერთოდ ავიკრძალოთ ორსულებში პარაცეტამოლი?
არა. ის რჩება უსაფრთხო არჩევანად, თუ სწორად გამოიყენება.
რა არის მთავარი საფრთხე?
ხანგრძლივი და უკონტროლო თვითმკურნალობა.
რა ვქნა, თუ სიცხე ან ტკივილი მაქვს ორსულობისას?
მიმართეთ ექიმს. პარაცეტამოლი შეიძლება გამოყენებულ იქნეს, მაგრამ მხოლოდ საჭიროებისას და სწორად დოზირებული.
სხვა ტკივილგამაყუჩებლები ხომ არ ჯობია?
არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო საშუალებები (NSAIDs) ორსულობის დროს ხშირად უკუნაჩვენებია, განსაკუთრებით მეორე ნახევარში.
რა არის ყველაზე სწორი მიდგომა?
ბალანსი — არ უნდა მოხდეს ზედმეტი გამოყენება, მაგრამ არც საჭირო წამლისგან თავის შეკავება.
გადმოწერე აპლიკაცია „შენი ექიმი“ – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
მიიღე სანდო და აქტუალური ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ – საქართველოდან და მთელი მსოფლიოდან.
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
შენი ექიმი – ცოდნა ჯანმრთელობისთვის.
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე — დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, დიპლომირებული მედიკოსი (MD), ჯანდაცვის მაგისტრი (MPH) და მედიცინის დოქტორი (PhD) — არის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი, რომელსაც აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება როგორც საქართველოში, ისე საერთაშორისო დონეზე.
ლიტერატურა (Vancouver სტილი)
1. Alemany S, Avella-García C, Liew Z, et al. Prenatal and postnatal exposure to acetaminophen in relation to autism spectrum and attention-deficit and hyperactivity symptoms in childhood: meta-analysis. Eur J Epidemiol. 2021;36(10):993-1004. doi:10.1007/s10654-021-00754-4
2. Thompson J, Parker SE, Halladay A, et al. Systematic review of prenatal acetaminophen exposure and child neurodevelopment. BMC Environ Health. 2025;24:72. doi:10.1186/s12940-025-01023-4
3. Damkier P, Liew Z, Petersen TG. Acetaminophen use during pregnancy and long-term child neurodevelopmental outcomes: where do we stand? Acta Obstet Gynecol Scand. 2025;104(3):241-249. doi:10.1111/aogs.14678
4. Ji Y, Azuine RE, Zhang Y, et al. Maternal acetaminophen use during pregnancy and childhood neurodevelopment: sibling control study. JAMA Psychiatry. 2024;81(2):159-170. doi:10.1001/jamapsychiatry.2023.3924
5. American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Committee Opinion No. 777: Acetaminophen use in pregnancy. Obstet Gynecol. 2023;142(1):e15-e18. doi:10.1097/AOG.0000000000005135
6. National Institutes of Health (NIH). Acetaminophen use during pregnancy not linked to autism, ADHD in sibling-comparison study. NIH News Release; 2024.
გადმოწერე აპლიკაცია „შენი ექიმი“ – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
მიიღე სანდო და აქტუალური ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ – საქართველოდან და მთელი მსოფლიოდან.
iPhone: https://apps.apple.com/fr/app/sheni/id6746877342?l=en-GB
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
შენი ექიმი – ცოდნა ჯანმრთელობისთვის.
