როგორ შეიძლება პარაცეტამოლმა თქვენი უნაყოფობა გამოიწვიოს!
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე, საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე, საერთაშორისო ჯანდაცვის ექსპერტი
პარაცეტამოლი (ასევე ცნობილია როგორც აცეტამინოფენი) მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული და გავრცელებული ტკივილგამაყუჩებელია. ათწლეულების განმავლობაში იგი მიიჩნეოდა უსაფრთხო პრეპარატად – გამოყენებადს თავის ტკივილის, სიცხის, გრიპის და სხვა მტკივნეული მდგომარეობისას, მათ შორის ორსულობის დროსაც.
თუმცა, ახალი სამეცნიერო მტკიცებულებები ამტკიცებს, რომ ეს “უსაფრთხო” წამალი შესაძლოა ერთ-ერთ მთავარ როლს თამაშობდეს კაცობრიობის მზარდ რეპროდუქციულ კრიზისში: უჩვეულოდ მკვეთრ ვარდნაში სპერმის რაოდენობის, ტესტოსტერონის დონის და მომავალი თაობების რეპროდუქციულ ჯანმრთელობაში.
მამაკაცის ფერტილობა კატასტროფულად იკლებს – არის თუ არა დამნაშავე პარაცეტამოლი?
2017 წელს გამოქვეყნებულმა მნიშვნელოვანმა მეტა-ანალიზმა (Human Reproduction Update) აჩვენა, რომ დასავლური ქვეყნების მამაკაცებში სპერმის რაოდენობა 1973 წლიდან 2011 წლამდე 50%-ზე მეტად შემცირდა. ეს უჩვეულოდ სწრაფი კლება მეცნიერებმა “მამაკაცის ფერტილობის კრიზისად” მოიხსენიეს.
მაშინ როცა დამნაშავედ ძირითადად ითვლებოდნენ პლასტმასი, ფტალატები და ბისფენოლი A (BPA), ბოლო წლებში ყურადღება მიექცა იმ მედიკამენტებსაც, რომლებიც შესაძლოა ჰორმონალური ბალანსის დარღვევას იწვევდეს – მათ შორის, პარაცეტამოლს.
კვლევამ (Kristensen და სხვები, 2018) აჩვენა, რომ პარაცეტამოლი მოქმედებს ლეიდიგის უჯრედებზე, რაც იწვევს ტესტოსტერონის დონის დაქვეითებას. ეს ჰორმონი აუცილებელია მამაკაცის სასქესო ორგანოების სწორი ფორმირებისთვის და სპერმის წარმოებისთვის.
რა ხდება ორსულობის დროს, როდესაც ქალი პარაცეტამოლს იღებს?
პლაცენტა პარაცეტამოლს სრულად ვერ ფილტრავს – ეს ნიშნავს, რომ მედიკამენტი თავისუფლად გადადის ნაყოფში.
კვლევების მიხედვით:
• ორსულობის მეორე ტრიმესტრში პარაცეტამოლის მიღება დაკავშირებულია 40%-ით გაზრდილ რისკთან, რომ ბიჭს სათესლე ჯირკვლები საშვილოსნოში არ ჩამოუშვდეს (კრიპტორქიზმი), რაც ზრდის უნაყოფობისა და სათესლე ჯირკვლების კიბოს რისკს.
• პარაცეტამოლი შესაძლოა 45%-ით შეამციროს ნაყოფის ტესტოსტერონის დონე, რაც გავლენას ახდენს მომავალ რეპროდუქციულ სისტემაზე.
სპერმის ხარისხი და გენეტიკური დაზიანება – ეს მხოლოდ რაოდენობაზე არ არის
2021 წელს African Journal of Urology-ში გამოქვეყნებული ექსპერიმენტული კვლევის თანახმად, პარაცეტამოლის რეგულარულმა გამოყენებამ მამაკაც თაგვებში გამოიწვია:
• სპერმის მოძრაობის დაქვეითება,
• სპერმის საერთო რაოდენობის შემცირება,
• და დნმ-ის სერიოზული დაზიანება, რაც მომავალ თაობაში მუტაციების რისკს ზრდის.
პარაცეტამოლის დაგროვება ორგანიზმში – საშიშროება “ნორმალურ დოზაშიც”
ერთ-ერთი მთავარი პრობლემა ის არის, რომ პარაცეტამოლი შესაძლოა ორგანიზმში დაგროვდეს – განსაკუთრებით ბავშვებში და ნაყოფში, რომელთაც მეტაბოლიზმი ჯერ ბოლომდე განვითარებული არ აქვთ.
2017 წლის კვლევამ (Reproductive Toxicology) დაადგინა, რომ ნაყოფის ღვიძლში პარაცეტამოლის ნარჩენები ექსპოზიციიდან 48 საათის შემდეგაც ფიქსირდება, რაც მიუთითებს მის ნელ გამოდევნაზე.
გარემო და მედიკამენტური ზემოქმედება – რეპროდუქციული სისტემის ორმაგი საფრთხე
Le Monde-ის გამოძიება (2022) მიუთითებს, რომ პარაცეტამოლი შესაძლოა გახდეს ერთ-ერთი რგოლი იმ ქიმიური ნივთიერებების ჯაჭვში, როგორიცაა პლასტმასი, დიოქსინები, PFAS და ფტალატები – ეს ყველაფერი მოქმედებს როგორც ენდოკრინული სისტემის დამრღვევი.
საბოლოოდ, ეს ნიშნავს, რომ ჩვენი გარემო – და წამლები, რომლებსაც ყოველდღიურად ვიყენებთ – ერთობლივად მოქმედებენ რეპროდუქციული ჯანმრთელობის წინააღმდეგ.
რეკომენდაციები – რა უნდა ვიცოდეთ და გავითვალისწინოთ?
1. გადახედეთ ორსულობის დროს პარაცეტამოლის უსაფრთხოებად მიჩნეულ სტატუსს.
– კვლევები მიანიშნებს, რომ მას სერიოზული რეპროდუქციული გავლენა შეიძლება ჰქონდეს.
2. შეზღუდეთ პარაცეტამოლის მოხმარება ბავშვებში და ორსულებში.
– გამოიყენეთ მხოლოდ ექიმის რეკომენდაციით.
3. განიხილეთ ალტერნატიული საშუალებები ტკივილის წინააღმდეგ.
– არასამედიცინო გზები, როგორიცაა დასვენება, სიცივე, ფიზიოთერაპია.
4. გაავრცელეთ ინფორმაცია.
– საზოგადოებამ უნდა იცოდეს რეალური საფრთხეების შესახებ.
დასკვნა – კომფორტის ფასად უნაყოფობა?
პარაცეტამოლმა მრავალჯერ შეამსუბუქა ტკივილი და სიცხე მილიონობით ადამიანს. მაგრამ რაც დრო გადის, მეცნიერება გვაჩვენებს, რომ მას შესაძლოა ფარული ზიანი მოჰქონდეს მომავალ თაობებზე. დროა, საზოგადოება და ჯანდაცვის სისტემები ამ საკითხს მეტი სიფრთხილით მოეკიდონ.
წყაროები (დეტალურად):
1. Kristensen DM, et al.
სათაური: Paracetamol (acetaminophen) and male reproductive health: Recent advances and new research directions
ჟურნალი: Andrology
გამომცემლობა: Wiley Online Library
გამოცემის თარიღი: 2018
2. Arendrup FS, et al.
სათაური: Acetaminophen (Paracetamol) exposure in human fetal testis: Effects on steroidogenesis and Sertoli cell number
ჟურნალი: Scientific Reports
გამომცემლობა: Nature Publishing Group
გამოცემის თარიღი: 2021
3. Kristensen DM, et al.
სათაური: Analgesic use—prenatal exposure and reproductive consequences
ჟურნალი: African Journal of Urology
გამომცემლობა: Elsevier
გამოცემის თარიღი: 2016
4. Rasoulpour RJ, et al.
სათაური: Paracetamol impairs testicular development and function
ჟურნალი: Environmental Health Perspectives
გამომცემლობა: National Institutes of Health
გამოცემის თარიღი: 2017
5. Le Monde Investigation
სათაური: Plastics, dioxins and paracetamol are key players in the decline in male fertility
გამომცემლობა: Le Monde (ინგლისურ ენაზე)
გამოცემის თარიღი: 10 ივნისი, 2022
6. Bauer AZ, Swan SH, et al.
სათაური: Paracetamol use during pregnancy—a call for precautionary action
ჟურნალი: Nature Reviews Endocrinology
გამომცემლობა: Springer Nature
გამოცემის თარიღი: სექტემბერი, 2021
გაიგეთ მეტი: შენი ექიმი – პაციენტის განათლება და ჯანმრთელობის სიახლეები:
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე:
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი; WHO-ს ექსპერტი; Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი. მას აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება ჯანდაცვის სექტორში, როგორც საქართველოში, ასევე – საერთაშორისო დონეზე.
გთხოვთ გაავრცელოთ სტატია, რომ მეტი ადამიანი იყოს ინფორმირებული!
#გიორგიფხაკაძე #პარაცეტამოლი #ფერტილობა #უნაყოფობა #დედობრივიჯანმრთელობა #ექიმისრჩევა #შენიექიმი #drpkhakadze #აქხარისხია
@highlight
@[61552603185704:2048:SheniEkimi.ge • http://xn--podalbard8ewa.ge/]
