გლიკოგენი ტვინში — ალცჰაიმერის პრევენციის ახალი გასაღები?
შენიექიმი | ოფიციალური სამედიცინო სტატია ქართულად
ავტორი: პროფესორი გიორგი ფხაკაძე,
ტვინის შაქრის მარაგი — ალცჰაიმერის წინააღმდეგ იარაღად?!
- ახალი კვლევა ძირშივე ცვლის ჩვენს წარმოდგენას ტვინის ბიოქიმიაზე და ალცჰაიმერის დაავადების მექანიზმზე.
- მეცნიერებმა აღმოაჩინეს, რომ ნეირონებში გლიკოგენის — შაქრის ერთ-ერთი ფორმის — დაგროვება შესაძლოა დაავადების დამძიმებას უწყობდეს ხელს.
- მაგრამ კარგი ამბავი ისაა, რომ ამ გლიკოგენის მართვა შეიძლება!
ტვინის შაქარი: როგორ მუშაობს?
- აქამდე ითვლებოდა, რომ ნეირონები (ტვინის უჯრედები) არ ინახავდნენ შაქარს (გლიკოგენს) და მხოლოდ გლია-უჯრედებს ჰქონდათ მსგავსი უნარი.
- ახლა კი დასტურდება, რომ ნეირონებსაც შეუძლიათ გლიკოგენის შენახვა — განსაკუთრებით მაშინ, როცა ენერგიის მოთხოვნა იზრდება ან სტრესი არსებობს.
რა კავშირი აქვს გლიკოგენს ალცჰაიმერთან?
- ალცჰაიმერის დაავადების დროს ტვინში გროვდება დაზიანებული ტაუ ცილები.
- ახალი კვლევები აჩვენებს, რომ გლიკოგენი ეკვრის ამ ცილებს, რაც ხელს უშლის მათ ბუნებრივ დაშლას.
შედეგად, ტვინი ვეღარ წმენდს ტოქსიკურ ცილებს და დაზიანება პროგრესირებს.
რა შეიძლება გაკეთდეს?
- მეცნიერებმა ჩართეს სპეციალური ფერმენტი — გლიკოგენ ფოსფორილაზა (GlyP)
- ეს ფერმენტი ხელს უწყობს გლიკოგენის “დაწვას” — ანუ მის გამოყენებას უჯრედული ენერგიისთვის.
ამ პროცესმა:
•შეამცირა გლიკოგენის ჭარბი დაგროვება
•გააძლიერა ნეირონების თავდაცვითი მექანიზმები
•შეამცირა ტაუ ცილების დაგროვება და ტოქსიკურობა
არაფარმაცევტული გზებიც არსებობს!
აღმოჩნდა, რომ გარკვეული ცხოვრების წესი და კვების რეჟიმი ასევე ასტიმულირებს GlyP-ს და შაქრის დამუშავებას:
• შიმშილის ინტერვალები (intermittent fasting)
• დაბალი კალორიული დიეტა
• GLP-1 მედიკამენტები (რომლებიც გამოიყენება დიაბეტისა და წონის კლებისთვის)
ეს ყველაფერი ხელს უწყობს ტვინის მეტაბოლურ დაცვას და შეიძლება წინ აღუდგეს ალცჰაიმერის განვითარებას.
კითხვა-პასუხი
ტვინის უჯრედები ინახავენ შაქარს?
დიახ! ახლად აღმოჩენილია, რომ ნეირონებსაც აქვთ შაქრის (გლიკოგენის) შესანახი უნარი.
როგორ უკავშირდება გლიკოგენი ალცჰაიმერს?
იგი ეკვრის ტოქსიკურ ცილებს და ხელს უშლის ტვინის “დასუფთავებას”.
შესაძლებელია ამ პროცესის კონტროლი?
შესაძლებელია! როგორც ფერმენტებით, ისე შიმშილითა და დიეტური ინტერვენციებით.
რა არის GLP-1 პრეპარატები და რატომ მოქმედებს ტვინზე?
ეს პრეპარატები აუმჯობესებენ ინსულინის სიგნალს და ხელს უწყობენ გლიკოგენის გამოყენებას. ამით ისინი ამცირებენ ტვინში შაქრის დაგროვებას.
ეს ნიშნავს, რომ შიმშილი აფერხებს ალცჰაიმერს?
ჯერ საბოლოოდ არა, მაგრამ შუალედური მტკიცებულება არსებობს, რომ კონტროლირებული შიმშილი შეიძლება დაეხმაროს ტვინის გაწმენდას.
გადმოწერე აპლიკაცია “შენი ექიმი” – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
მიიღე სანდო და აქტუალური ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ – საქართველოდან და მთელი მსოფლიოდან.
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
შენი ექიმი – ცოდნა ჯანმრთელობისთვის.
ლიტერატურა:
1. García-Casares N, et al. Glycogen accumulation in Alzheimer’s disease and its modulation by caloric restriction. Neurobiology of Aging. 2024.
2. Zhang Y, et al. Neuronal glycogen metabolism and tau aggregation in neurodegeneration. Cell Metab. 2023;35(4):678–691.
3. Riera CE, et al. Fasting-mimicking diet modulates systemic glucose and tau pathology in mouse models of Alzheimer’s. Science Translational Medicine. 2023.
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე — დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, დიპლომირებული მედიკოსი (MD), ჯანდაცვის მაგისტრი (MPH) და მედიცინის დოქტორი (PhD) — არის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი, რომელსაც აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება როგორც საქართველოში, ისე საერთაშორისო დონეზე.
გადმოწერე აპლიკაცია „შენი ექიმი“ – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
მიიღე სანდო და აქტუალური ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ – საქართველოდან და მთელი მსოფლიოდან.
iPhone: https://apps.apple.com/fr/app/sheni/id6746877342?l=en-GB
შენი ექიმი – ცოდნა ჯანმრთელობისთვის.
