რა არის აფლატოქსინი და რატომ უნდა გვაღელვებდეს?
აფლატოქსინის აღმოჩენა რძეში საქართველოში — სერიოზული საგანგაშო სიგნალი
სურსათის უვნებლობის ეროვნულმა სააგენტომ გაავრცელა განცხადება, რომლის მიხედვითაც რძის ნიმუშებში აღმოჩნდა აფლატოქსინი M1 — ბუნებრივი ტოქსინი, რომელიც საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის სერიოზულ საფრთხეს წარმოადგენს. ეს ინფორმაცია საზოგადოების დიდ აღშფოთებას და შფოთვას იწვევს, რაც სრულიად გასაგებია — საქმე გვაქვს ნივთიერებასთან, რომელიც ცნობილია თავისი ძლიერი კარცინოგენული ეფექტით.
რა არის აფლატოქსინი?
აფლატოქსინები ეკუთვნის მიკოტოქსინების ჯგუფს — ისინი გამომუშავდება ობის სოკოებისგან, კერძოდ Aspergillus flavus და Aspergillus parasiticus-ის მიერ. ეს სოკოები განსაკუთრებით ხშირად ჩნდება ნესტიან და თბილ გარემოში, რის გამოც მათი გავრცელება მეტწილად დამოკიდებულია საკვების შენახვის პირობებზე.
ეს ტოქსინები შეიძლება აღმოაჩინონ მარცვლეულში, თხილში, სიმინდში, მიწისთხილში და ცხოველების საკვებშიც — განსაკუთრებით იმ შემთხვევაში, თუ ის სწორად არ არის შენახული.
როგორ ხვდება აფლატოქსინი რძეში?
როდესაც ფერმა ან სოფლის მეურნეობის ცხოველი მოიხმარს აფლატოქსინით დაბინძურებულ საკვებს, ტოქსინი გადადის მის ორგანიზმში და შემდეგ — რძეში. ამ პროცესში ის გარდაიქმნება აფლატოქსინ M1-ად — ტოქსიკური ფორმა, რომელიც ადამიანის ჯანმრთელობისთვისაც საზიანოა.
“ადუღება აშველებს?” — დიდი მითი
ერთ-ერთი ყველაზე სახიფათო მახასიათებელი აფლატოქსინის არის ის, რომ თერმული დამუშავება ვერ ანეიტრალებს მას. ანუ:
• რძის ადუღება,
• პასტერიზაცია,
• თუნდაც ულტრაწნევის ქვეშ დამუშავება
არ არის საკმარისი, რომ ტოქსინი გაქრეს — ის რჩება რძეში და რძის პროდუქტებში.
რამდენად საშიშია აფლატოქსინი?
- საფრთხე დოზის მიხედვით განსხვავდება.
- სერიოზული შედეგები, როგორც წესი, დგება როდესაც დიდი დოზით და ხანგრძლივად იღებთ მას.
ფაქტორები, რომლებიც განსაზღვრავს საფრთხეს:
მიღებული აფლატოქსინის რაოდენობა
მოხმარების ხანგრძლივობა
ინდივიდუალური მგრძნობელობა — ასაკი, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, იმუნიტეტი
მაღალი რისკის ჯგუფები:
1. ბავშვები და ჩვილები — მათ ორგანიზმში დეტოქსიკაციის მექანიზმები ჯერ კიდევ არასრულად ფუნქციონირებს
2. ხანდაზმული და ქრონიკული დაავადებების მქონე პირები, განსაკუთრებით ღვიძლის პრობლემებით
3. იმუნოსუპრესირებულები — ონკოლოგიური პაციენტები, ორგანოთა გადანერგვის შემდგომი მდგომარეობა და სხვა
გრძელვადიანი ზემოქმედება:
აფლატოქსინები ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი ბუნებრივი კარცინოგენებია. მათი ქრონიკული მიღება ზრდის ღვიძლის კიბოს, განსაკუთრებით ჰეპატოცელულარული კარცინომის განვითარების რისკს.
მექანიზმი:
აფლატოქსინი აზიანებს დნმ-ს — იწვევს მუტაციებს, რაც უჯრედების არაკონტროლირებად გამრავლებას და კიბოს განვითარებას უწყობს ხელს.
რა შეიძლება გავაკეთოთ?
როგორც მომხმარებელმა:
• შეიძინეთ რძე და რძის პროდუქტები მხოლოდ დამტკიცებული წყაროებიდან, სადაც რეგულარული ტესტირება ტარდება
• უპირატესობა მიანიჭეთ დამუშავებულ პროდუქტებს, რომელთაც აკრედიტებული ხარისხის კონტროლი აქვთ
• მოითხოვეთ გამჭვირვალობა — სურსათის სააგენტომ უნდა გაასაჯაროვოს ბრენდები და წყაროები, სადაც აღმოჩნდა აფლატოქსინი
როგორც საზოგადოებამ:
• საჭიროა სურსათის მკაცრი მონიტორინგი და რეგულარული შემოწმებები
• უნდა გაძლიერდეს გლეხებისა და ფერმერების განათლება საკვების სწორ შენახვაზე
• სახელმწიფომ უნდა უზრუნველყოს საფრთხის დროული იდენტიფიკაცია და საზოგადოებისთვის ინფორმაციის მიწოდება
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის კომენტარი:
„აფლატოქსინის აღმოჩენა რძეში ნიშნავს სისტემურ ხარვეზს — ეს არ არის მხოლოდ ერთი ფერმერის პრობლემა. საჭიროა აგროსექტორის განათლება, მკაცრი სახელმწიფო კონტროლი და გამჭვირვალე კომუნიკაცია. ჩვენ ვსაუბრობთ ბუნებრივ კარცინოგენზე, რომლის მოთმენა არ შეიძლება, მით უმეტეს ბავშვების საკვებში.“
წყაროები:
• საქართველოს სურსათის უვნებლობის ეროვნული სააგენტო: https://nfa.gov.ge
• World Health Organization (WHO): Food safety – Aflatoxins
• International Agency for Research on Cancer (IARC): Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans
გაიგეთ მეტი:
sheniekimi.ge – ჯანმრთელობის რჩევები და უსაფრთხო კვება
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი; WHO-ს ექსპერტი; Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი. მას აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება ჯანდაცვის სექტორში, როგორც საქართველოში, ასევე – საერთაშორისო დონეზე.
გთხოვთ, გააზიარეთ სტატია, რათა მოსახლეობამ იცოდეს და თავიდან აიცილოს საფრთხე!
რძის ნიმუშებში აფლატოქსინი გამოვლინდა
