ლტოლვილთა და მიგრანტთა ჯანდაცვის კომპეტენციების განმტკიცება: WHO-ს გლობალური კომპეტენციების სტანდარტების სწავლება კენიაში

პროფ. გიორგი ფხაკაძე, MD, MPH, PhD

პროფესორი, დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტი | საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის (PHIG) თავმჯდომარე | WHO-ს კონსულტანტი, მიგრაციისა და ჯანდაცვის სპეციალური ინიციატივა

Georgian Medical Journal | ISSN 3088-4322 | DOI: 10.66636/gmj.2026.kenya.competency | ნოემბერი 2026

[სარქველის სურათი]

ფოტო: WHO-ს კომპეტენციების სტანდარტების სწავლების მონაწილეები გარისაში, კენია (სექტემბერი–ოქტომბერი 2025). ეკრანზე გამოსახულია პროფ. გიორგი ფხაკაძე, რომელიც სესიას ჯენევიდან, WHO-ს შტაბ-ბინიდან ორგანიზებს. სურათზე ჩანს WHO კენიისა და ჯანდაცვის სამინისტროს წარმომადგენლები. ფოტო: WHO Kenya / PHIG, 2025.

რეზიუმე

კონტექსტი: WHO-ს გლობალური კომპეტენციების სტანდარტები ლტოლვილთა და მიგრანტთა ჯანდაცვისთვის (2021) განსაზღვრავს იმ ცოდნას, უნარებსა და ქცევებს, რომელიც ყველა ჯანდაცვის მუშაკს სჭირდება ამ პაციენტებისთვის ხარისხიანი, ადამიანზე ორიენტირებული დახმარების გასაწევად. კენია 770 000-ზე მეტ რეგისტრირებულ ლტოლვილს მასპინძლობს — უმეტესად დადაბში (გარისას ოლქი) და კაკუმაში (ტურქანას ოლქი).

პროგრამა: საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტმა (PHIG), WHO-ს მიგრაციისა და ჯანდაცვის სპეციალური ინიციატივის ფარგლებში, 2025–2026 წლებში ჩაატარა WHO-ს კომპეტენციების სტანდარტების სასწავლო პროგრამა კენიაში სამ ადგილობრივ პუნქტში: გარისა (სექტემბერი–ოქტომბერი 2025), დადაბი და კაკუმა (ოქტომბერი 2026).

შედეგები: სამივე პუნქტში სულ 155-ზე მეტი ჯანდაცვის სპეციალისტი გადამზადდა. 2026 წლის ოქტომბრის სესიებზე დადაბსა და კაკუმაში 130 ჯანდაცვის მუშაკი დაამთავრა სწავლება ^[13]. გარისაში — 25 მუშაკი და 25 ოლქის ხელმძღვანელი ^[9]. მონაწილეებმა ყველა ხუთ კომპეტენციის სფეროში გაუმჯობესება აღნიშნეს.

დასკვნა: კენიის პროგრამა ადასტურებს, რომ WHO-ს კომპეტენციების სტანდარტები შეიძლება სრული მასშტაბით დაინერგოს რთულ ჰუმანიტარულ გარემოში. ეს არის ამ ტიპის ყველაზე მასშტაბური ქვეყნის დონის განხორციელება აფრიკაში.

საკვანძო სიტყვები: ლტოლვილთა ჯანდაცვა; მიგრანტთა ჯანდაცვა; WHO-ს გლობალური კომპეტენციების სტანდარტები; კომპეტენციებზე დაფუძნებული განათლება; კენია; დადაბი; კაკუმა; ჯანდაცვის სამუშაო ძალა; არაგადამდები დაავადებები

შესავალი

2024 წლის ბოლოსთვის იძულებით გადაადგილებულ პირთა გლობალური რიცხვი 117 მილიონს გადააჭარბა — ეს ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია ისტორიაში ^[1]. ეს ციფრი სიტყვებით ძნელი შესაფასებელია: 117 მილიონი ადამიანი, რომელიც სახლიდან გამოდევნილია ომის, დევნის ან კლიმატური კატასტროფის გამო, რომელთა უმეტესობა ჯანდაცვის სერვისებს სარგებლობს მათთვის განუსაზღვრელ პირობებში — ხშირად ენობრივი, კულტურული და ადმინისტრაციული ბარიერების მიღმა.

ჰუმანიტარულ გარემოში მომუშავე ჯანდაცვის მუშაკთა 30%-ზე ნაკლებს გავლილი აქვს ლტოლვილთა და მიგრანტთა ჯანდაცვის სპეციალური სწავლება ^[2]. ეს ციფრი სისტემური მარცხის ნიშანია — ეს ნიშნავს, რომ ჯანდაცვის სამუშაო ძალის უმრავლესობა ყოველდღიურ სამუშაოს ასრულებს გარეშე იმ სპეციფიკური ცოდნისა, რომელიც ამ პაციენტებს სჭირდებათ.

სწორედ ამ ხარვეზის გამო WHO-მ 2021 წელს გამოაქვეყნა ლტოლვილთა და მიგრანტთა ჯანდაცვის გლობალური კომპეტენციების სტანდარტები ^[3] — ნორმატიული ჩარჩო, რომელიც განსაზღვრავს, რა უნდა იცოდნენ და შეეძლოთ ჯანდაცვის ყველა კატეგორიის მუშაკს ამ პაციენტებთან მუშაობისთვის. 2026 წლისთვის WHO-ს ციფრული სასწავლო პლატფორმები 113-ზე მეტ ქვეყანაში 2 920-ზე მეტ ჩარიცხვამდე მიაღწია ^[12]. პირდაპირ გადამზადებაში კი, 13 ქვეყნის კონტექსტში, სამ WHO-ს რეგიონში, 680-ზე მეტი სპეციალისტი მომზადდა.

კენია ამ გლობალური ძალისხმევის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ქვეყანაა. 770 000-ზე მეტი რეგისტრირებული ლტოლვილითა და თავშესაფრის მაძიებლით ^[10], კენია კონტინენტის მეორე ყველაზე დიდ ლტოლვილთა მასპინძელ ქვეყანას წარმოადგენს. ორი ძირითადი ადგილმდებარეობა — დადაბი გარისას ოლქში (400 000-ზე მეტი ლტოლვილი, უმეტესად სომალიური წარმოშობის) და კაკუმა ტურქანას ოლქში (სამხრეთ სუდანიდან, სომალიდან, კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკიდან, ეთიოპიიდან მომდინარე მრავალეთნიკური მოსახლეობა) — განსაკუთრებულ გამოწვევებს წარმოადგენს. ეს არ არის მოკლევადიანი კრიზისი: ამ ბანაკებში გადაადგილება ათწლეულებით იზომება, ხოლო ჯანდაცვის სამუშაო ძალის კომპეტენციის ხარვეზი ყოველ წელს გროვდება.

კომპეტენციების სტანდარტები — რა განსაზღვრავს WHO-ს ჩარჩო

ხუთი ძირითადი სფერო

WHO-ს გლობალური კომპეტენციების სტანდარტები ხუთ ძირითად სფეროს მოიცავს:

სფერო 1 — ადამიანზე ორიენტირებულობა: პაციენტის საჭიროებების, ღირებულებების, კულტურული კონტექსტისა და ცხოვრებისეული გამოცდილების ცენტრში დაყენება. ეს გულისხმობს განადგურების სპეციფიკური დაუცველობის, უფლებებისა და ჯანმრთელობის რისკების გაგებასა და ადამიანის მთლიანობისადმი პატივისცემას.

სფერო 2 — კომუნიკაცია: ეფექტური კომუნიკაცია ენობრივი და კულტურული ბარიერების მიღმა, პროფესიონალი თარჯიმნების გამოყენება, ინფორმირებული თანხმობა მრავალენოვან კონტექსტში. კენიის წითელი ჯვრის ბებიამ ანჯელა მაქენამ ეს პირდაპირ გამოხატა: “კომუნიკაცია ძირითადი სვეტია. ის, თუ როგორ ვუახლოვდებით კლიენტს სიკეთით, სიცხადითა და პატივისცემით, განსაზღვრავს, გაიგებს თუ არა ის და დაბრუნდება თუ არა სამკურნალოდ.” ^[9]

სფერო 3 — თანამშრომლობა: მულტიდისციპლინური გუნდური მუშაობა, გადამისამართების სტრუქტურირებული გზები, სექტორთაშორისი თანამშრომლობა. ლტოლვილებს ხშირად ერთდროულად სჭირდებათ ჯანდაცვის, სოციალური, სამართლებრივი და ფსიქოლოგიური სამსახურების კოორდინირებული დახმარება.

სფერო 4 — მტკიცებულებებზე დაფუძნებული პრაქტიკა: მიმდინარე კლინიკური მტკიცებულებების, WHO-ს სახელმძღვანელოების და კონტექსტუალურად შესაბამისი პროტოკოლების გამოყენება — განსაკუთრებით გადაადგილების პირობებში გაჩენილი არაგადამდები დაავადებების, შეწყვეტილი მკურნალობის ისტორიის მქონე პაციენტებისთვის.

სფერო 5 — პირადი ქცევა: პროფესიული ეთიკა, პაციენტის ღირსება, კონფიდენციალობა, კულტურული მოკრძალება, დისკრიმინაციის გარეშე მოქმედება.

კენიის ლტოლვილთა ჯანმრთელობის სიტუაცია

კლინიკური გამოწვევები დადაბსა და კაკუმაში ნებისმიერი სტანდარტით უკიდურესია. ტურქანას ოლქში, კაკუმაში, ლოჩოკიამოს გამვლელ პუნქტში ყოველდღე 300-მდე პაციენტი ეძებს სამედიცინო დახმარებას ^[14]. მათ შორის 340 ადამიანი ცხოვრობს არაგადამდები დაავადებებით, მათ შორის დიაბეტითა და ჰიპერტონიით ^[14]. დადაბის კომპლექსში სიტუაცია მსგავსია: არაგადამდები დაავადებების ტვირთი მასპინძელი ქვეყნის საშუალო მაჩვენებელზე დაახლოებით 2.4-ჯერ მაღალია ^[2]. ფსიქიკური ჯანმრთელობის დარღვევები, მათ შორის PTSD, დეპრესია და შფოთვა, სისტემატიურად ნაკლებ დიაგნოზდება. გენდერული ძალადობა მნიშვნელოვანი კლინიკური და დაცვის პრობლემად რჩება.

პროგრამის სტრუქტურა

ადგილები, პერიოდი და ფორმატი

გარისა — სექტემბერი–ოქტომბერი 2025 (პილოტური სესია): 29 სექტემბრიდან 3 ოქტომბრამდე, 2025 წელს, 25 ფრონტლაინი ჯანდაცვის მუშაკი გადამზადდა. სწავლება ხუთ დღეს გრძელდებოდა და მოიცავდა ჰაგადერის, იფო 1-ისა და 2-ის, და დაგახალეის ბანაკების მუშაკებს. სწავლებას ჯანდაცვის სამინისტრო და WHO კენია ხელმძღვანელობდნენ; დისტანციური ფასილიტაცია ჟენევიდან, WHO-ს შტაბ-ბინიდან, ჩვენს მიერ განხორციელდა ^[9]. ყველა 25 მონაწილემ WHO Academy-ს ელექტრონული კურსი გაიარა და სერტიფიკატი მიიღო. პარალელურად, ერთდღიანი სენსიტიზაციის სესია ჩატარდა 25 ოლქის ხელმძღვანელისა და პარტნიორი ორგანიზაციის წარმომადგენლისთვის ^[9].

დადაბი და კაკუმა — ოქტომბერი 2026 (გაფართოებული სესიები): პილოტური გამოცდილების საფუძველზე, 2026 წლის ოქტომბერში ორ ადგილობრივ პუნქტში ერთდროულად ჩატარდა ოთხი სამდღიანი სესია ორ ტურად: I ტური — 12–14 ოქტომბერი, II ტური — 15–17 ოქტომბერი. ფასილიტატორი ფიზიკურად იმყოფებოდა დადაბში; კაკუმა ონლაინ ფასილიტაციისა და ადგილობრივი კო-ფასილიტაციის ფორმატში მუშაობდა. სულ 130 ჯანდაცვის მუშაკმა გაიარა სწავლება ორივე ადგილობრივ პუნქტში ^[13].

[სურათი 2]

ფოტო: ჯანდაცვის მუშაკი ჯგუფურ სასწავლო სესიას წარმართავს დადაბში, ოქტომბერი 2026. სურათზე ჩანს WHO-ს ბანერები. სწავლებაში მონაწილეობდნენ სხვადასხვა კატეგორიის ჯანდაცვის მუშაკები. ფოტო: WHO Kenya / @WHOKenya, 2026.

სასწავლო მეთოდოლოგია

სწავლება არ ყოფილა ლექციების ფორმატი. პროგრამა დაფუძნებულია აქტიურ სწავლებაზე, თანატოლებს შორის გამოცდილების გაზიარებაზე და კლინიკური სიტუაციების პირდაპირ ანალიზზე. ხუთი ძირითადი სასწავლო ელემენტი:

• მულტიდისციპლინური ჯგუფური მუშაობა: მონაწილეები სამედიცინო, ექთნური, საზოგადოებრივი ჯანდაცვის და სხვა სპეციალობის წარმომადგენლებისგან შედგენილ შერეულ ჯგუფებში მუშაობენ.
• კლინიკური შემთხვევების შექმნა: თითოეული ჯგუფი ამუშავებს რეალისტურ კლინიკურ შემთხვევას კენიის ლტოლვილთა კონტექსტზე — არაგადამდები დაავადებები, შეწყვეტილი მკურნალობა, ტრავმა.
• ობიექტების შორის ცოცხალი გაცვლა: დადაბსა და კაკუმაში ჩასატარებელი სავარჯიშოები ცოცხალ რეჟიმში გაიცვალა — ეს ხდის გეოგრაფიულ მანძილს სასწავლო ინსტრუმენტად.
• ქცევის იდენტიფიკაცია: ფასილიტატორი სტრუქტურირებულ დისკუსიებს წარმართავს კომპეტენციების სპეციფიკური ქცევების გამოსავლენად.
• განხორციელების პირადი გეგმა: თითოეული მონაწილე პროგრამას ასრულებს დაწერილი გეგმით — კონკრეტული ქმედებები, კონკრეტული ვადებში, საკუთარ დაწესებულებაში.

არაგადამდები დაავადებებისა და ფსიქიკური ჯანმრთელობის ინტეგრაცია

კენიის სესიებზე არაგადამდები დაავადებები და ფსიქიკური ჯანმრთელობა ყველა ხუთ კომპეტენციის სფეროში ინტეგრირებული თემატური პრიორიტეტი იყო. სასწავლო შემთხვევები ეხებოდა: ჰიპერტონიას, I და II ტიპის დიაბეტს, გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებს, სარძევე და საშვილოსნოს ყელის კიბოს, ასთმას, ეპილეფსიას, PTSD-ს, ტრავმას და გენდერულ ძალადობას.

მონაწილეები და მასშტაბი

კენიის პროგრამამ 2025–2026 წლებში სამივე ადგილობრივ პუნქტში ჯამში 155-ზე მეტი ჯანდაცვის სპეციალისტი მოიცვა. 2026 წლის ოქტომბრის სესია ერთა შორის — 130 ჯანდაცვის მუშაკი ^[13] — წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე დიდ ერთჯერად WHO-ს კომპეტენციების სტანდარტების განხორციელებას კენიასა და, სავარაუდოდ, მთელ აფრიკაში.

მონაწილეები სხვადასხვა კატეგორიის ჯანდაცვის მუშაკები იყვნენ: ექიმები, კლინიკური ოფიცრები, ექთნები, მეანები, საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ოფიცრები, კვების სპეციალისტები, საზოგადოებრივი ჯანდაცვის მხარდამჭერები, ჯანდაცვის შუამავლები და ფსიქიკური ჯანმრთელობის სპეციალისტები. ორგანიზაციები: ჯანდაცვის სამინისტრო, WHO კენია, UNHCR-ის განმახორციელებელი პარტნიორები, კენიის წითელი ჯვარი, ექიმები საზღვრების გარეშე (MSF) და სხვა.

ძირითადი შედეგები

კომპეტენციების შეფასება

სწავლებამდე და შემდეგ ჩატარებული კომპეტენციების შეფასება ყველა ადგილობრივ პუნქტში ჩატარდა. მონაწილეებმა ყველა ხუთ სფეროში გაუმჯობესება აღნიშნეს. ყველაზე მნიშვნელოვანი პროგრესი შეინიშნა:

• კომუნიკაციაში — განსაკუთრებით კვალიფიციური თარჯიმნების სტრუქტურირებულ გამოყენებაში
• მტკიცებულებებზე დაფუძნებულ პრაქტიკაში — ლტოლვილთა კონტექსტისთვის ადაპტირებული არაგადამდები დაავადებების მართვის პროტოკოლების გამოყენება
• ადამიანზე ორიენტირებულობაში — გადაადგილების სპეციფიკური დაუცველობის კლინიკური ფაქტორად გათვალისწინება

განხორციელების გეგმები

სწავლების შემდეგ მონაწილეთა უმრავლესობამ განახორციელების პირადი გეგმები შეადგინა. ყველაზე ხშირად მითითებული ქმედებები: კვალიფიციური თარჯიმნების სისტემატური გამოყენება; კულტურულად ადაპტირებული არაგადამდები დაავადებების სკრინინგის პროტოკოლების დანერგვა; მულტიდისციპლინური გუნდებში გადამისამართების დოკუმენტაციის გაუმჯობესება; ტრავმაზე ორიენტირებული მიდგომების ინტეგრაცია რუტინულ კლინიკურ პრაქტიკაში.

ველიდან ხმები

ანჯელა მაქენა, კენიის წითელი ჯვრის ბება, დადაბი: “კომუნიკაცია ძირითადი სვეტია. ის, თუ როგორ ვუახლოვდებით კლიენტს სიკეთით, სიცხადითა და პატივისცემით, განსაზღვრავს, გაიგებს თუ არა ის და დაბრუნდება თუ არა სამკურნალოდ.” ^[9]

დ-რ სანტინო სევერინო, WHO-ს მიგრაციისა და ჯანდაცვის პროგრამის დირექტორი: “ჯანდაცვის მუშაკები სამართლიანი სამედიცინო მომსახურების გაწევის ცენტრში დგანან. მათში ინვესტიცია ყველასთვის მომუშავე ჯანდაცვის სისტემებში ინვესტიციაა.” ^[13]

პროფ. გიორგი ფხაკაძე, სწავლების ფასილიტატორი: “ლტოლვილები და მიგრანტები ერთი ჯგუფი არ არიან. ყველა ადამიანი, ვინც ამ კარში შემოდის, სპეციფიკური ისტორიის, სპეციფიკური კონტექსტისა და სპეციფიკური საჭიროებების მქონეა. კომპეტენციების სტანდარტები სწორედ ამ რეალობის ირგვლივ არის აგებული.”

[სურათი 3]

ფოტო: კლინიკური კონსულტაცია ლოჩოკიამოს გამვლელ პუნქტში, კაკუმა, ტურქანას ოლქი. ეს დაწესებულება ყოველდღე 300-მდე პაციენტს ემსახურება — ლტოლვილებს, მიგრანტებს და მასპინძელი საზოგადოების წევრებს. 2026 წლის ოქტომბრის სწავლება სწორედ ამ და მსგავს დაწესებულებებში მომუშავე ჯანდაცვის სპეციალისტებს ემსახურებოდა. ფოტო: WHO Kenya / @WHOKenya, 2026.

გამოვლენილი დაბრკოლებები

მონაწილეებმა ასევე გამოავლინეს ძირითადი ბარიერები შეძენილი ცოდნის პრაქტიკაში გამოყენებისთვის: კვალიფიციური თარჯიმნების ნაკლებობა; კულტურულად ადაპტირებული კლინიკური ინსტრუმენტების სიმწირე; მაღალი პაციენტთა ნაკადი, რომელიც ყოველ კონსულტაციაზე დროს ამცირებს; სწავლების შემდგომი ზედამხედველობის არარსებობა.

დისკუსია

კენიის პროგრამა გვიდასტურებს: WHO-ს კომპეტენციებზე დაფუძნებული სწავლება შეიძლება ნამდვილ მასშტაბში განხორციელდეს რთულ ჰუმანიტარულ კონტექსტში — რამდენიმე ობიექტში, რამდენიმე ტურად, პირდაპირი და დისტანციური ფასილიტაციის კომბინაციით — სიღრმისა და ხარისხის შეწირვის გარეშე.

PHIG-ის მიერ ამ პროგრამისთვის შემუშავებული გრძელვადიანი კომპეტენციების შეფასების ჩარჩო — სწავლებამდე, შემდეგ და ექვსთვიანი მიმდევრობით — გამოიმუშავებს ერთ-ერთ პირველ მონაცემთა ბაზას კომპეტენციებში მდგრადი ცვლილების შესახებ დაბალი რესურსების მქონე ჰუმანიტარულ ჯანდაცვის სისტემაში.

კენიაში გამომუშავებული კომპეტენციების ინტელექტი პირდაპირ გამოყენებადია PHIG-ის ძირითადი მანდატის რეგიონში — სამხრეთ კავკასიაში. საქართველო დაახლოებით 300 000 შიდა გადაადგილებულ პირს მასპინძლობს. კენიაში გამოცდილი ბაზური კომპეტენციების პროფილები, სასწავლო მეთოდოლოგია და შეფასების ინსტრუმენტები ამ რეგიონული პროგრამის მტკიცებულებათა ბაზას ჩამოაყალიბებს.

რეკომენდაციები

1. გაფართოება კენიაში — განსაკუთრებით ტურქანასა და ვაჯირის ოლქებში, სადაც შედარებადი ლტოლვილთა ჯანდაცვის ტვირთი არსებობს.

2. პრაქტიკული სამუშაო ინსტრუმენტების შექმნა — თარჯიმნის გამოყენების პროტოკოლები, არაგადამდები დაავადებების ადაპტირებული სახელმძღვანელო, ტრავმაზე ორიენტირებული კლინიკური გზამკვლევი — შესაბამის ენებზე.

3. პროფესიონალი თარჯიმნების სამსახურის განვითარება ლტოლვილთა ჯანდაცვის დაწესებულებებში. მათ გარეშე კომუნიკაციის კომპეტენციის სფეროს სრულფასოვანი განხორციელება შეუძლებელია.

4. სტრუქტურირებული პოსტ-სწავლების ზედამხედველობა — 30, 90 და 180 დღის შემდეგ — კომპეტენციების გამყარებისთვის.

5. PHIG-ის გრძელვადიანი შეფასების ინსტრუმენტის სტანდარტიზაცია WHO-ს კომპეტენციების სტანდარტების მომავალი განხორციელებებისთვის.

6. დაწესებულებების ხელმძღვანელობის ჩართვა ყოველ სწავლებაში, გარისას მენეჯერების სენსიტიზაციის სესიის მსგავსად.

დასკვნა

155-ზე მეტი ჯანდაცვის სპეციალისტი კენიაში — მათ შორის 130 ადამიანი, რომელიც 2026 წლის ოქტომბერში, ორ კვირაში, დადაბსა და კაკუმაში გადამზადდა ^[13] — ახლა ფლობს WHO-ს გლობალური კომპეტენციების სტანდარტების ჩარჩოს. ეს ჯანდაცვის სპეციალისტები ზრუნავენ ამ პლანეტის ყველაზე დაუცველ ადამიანებზე.

კენიის პროგრამა ნიშნავს, რომ გლობალური ნორმატიული სტანდარტების ველში განხორციელება — სამ ობიექტში, ყველა კადრში, ორ ენაზე — შესაძლებელია. ეს მოდელი გადაიტანება: სამხრეთ კავკასიაში, იორდანიაში, ტუნისში, ნიგერიასა და ყველგან, სადაც ჯანდაცვის სამუშაო ძალა ლტოლვილებს ემსახურება სპეციალიზებული მომზადების გარეშე.

Georgian Medical Journal ამ პროგრამას ჩაწერს ისტორიაში — როგორც იმის დამადასტურებელ მტკიცებულებას, თუ რა შეიძლება მიღწეულ იქნეს მაშინ, როდესაც გლობალური სტანდარტები ველის სინამდვილეში ითარგმნება.

ავტორი და მადლობა

ავტორი: პროფ. გიორგი ფხაკაძე, MD, MPH, PhD — პროფესორი, დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტი, თბილისი; საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის (PHIG) თავმჯდომარე; WHO-ს კონსულტანტი, მიგრაციისა და ჯანდაცვის სპეციალური ინიციატივა, ჯენევა. ORCID: 0000-0001-7609-4515. publichealth.ge

მადლობა: ავტორი მადლობას უხდის WHO Kenya-ს, კენიის ჯანდაცვის სამინისტროს, UNHCR Kenya-ს, კენიის წითელ ჯვარს და ყველა მონაწილე ჯანდაცვის სპეციალისტს გარისაში, დადაბსა და კაკუმაში.

დაფინანსება: განხორციელდა WHO-ს მიგრაციისა და ჯანდაცვის სპეციალური ინიციატივის ფარგლებში. ცალკე სამეცნიერო დაფინანსება არ გამოყენებულა.

ინტერესთა კონფლიქტი: არ არის.

წყაროები

1. UNHCR. Global Trends: Forced Displacement in 2024. Geneva: UNHCR; 2024.

2. WHO. World Report on Refugee and Migrant Health: Monitoring Progress on the WHO Global Competency Standards. Geneva: WHO; 2026.

3. WHO. Refugee and Migrant Health: Global Competency Standards for Health Workers. Geneva: WHO; 2021. ISBN 978-92-4-003062-6. ხელმისაწვდომია: https://www.who.int/publications/i/item/9789240030626

4. WHO. World Report on the Health of Refugees and Migrants. Geneva: WHO; 2022.

5. Frank JR et al. Competency-based medical education: theory to practice. Med Teach. 2010;32(8):638–645.

6. Frenk J et al. Health professionals for a new century. Lancet. 2010;376(9756):1923–1958.

7. Phillips JJ, Phillips PP. Handbook of Training Evaluation and Measurement Methods. 4th ed. Oxford: Routledge; 2016.

8. WHO Academy. კომპეტენციების სტანდარტების ონლაინ კურსი. Geneva: WHO; 2025. ხელმისაწვდომია: https://whoacademy.org

9. WHO AFRO. Garissa health workers trained on WHO global competency standards. 27 ოქტომბერი, 2025. ხელმისაწვდომია: https://www.afro.who.int/countries/kenya/news/garissa-health-workers-trained-who-global-competency-standards-strengthen-care-refugees-and-migrants

10. UNHCR. Kenya — Registered Refugees and Asylum Seekers. 2024. ხელმისაწვდომია: https://www.unhcr.org/ke

11. WHO. Global Action Plan for the Health of Refugees and Migrants 2019–2030. Geneva: WHO; 2023.

12. PHIG. Kenya: WHO Global Competency Standards Training Programme. 2026. ხელმისაწვდომია: https://publichealth.ge/kenya-competency-training

13. WHO Kenya. LinkedIn: “In Dadaab and Kakuma, frontline health workers care for refugees, migrants and host communities together. This month, 130 of them trained on the WHO Global Competency Standards. #HealthForAll.” ოქტომბერი 2026. ხელმისაწვდომია: https://www.linkedin.com/posts/whokenya_healthforall-activity-7518225733392080897-4r25

14. WHO Kenya. LinkedIn: “Up to 300 patients a day. 340 people living with non-communicable diseases…” ოქტომბერი 2026. ხელმისაწვდომია: https://www.linkedin.com/posts/whokenya_up-to-300-patients-a-day-340-people-living-activity-7518236302501212161-3q22

Georgian Medical Journal (gmj.ge) · ISSN 3088-4322 · DOI პრეფიქსი: 10.66636

#drpkhakadze #sheniekimi