ახალი კვლევა აჩვენებს, რომ აუტიზმის გამოვლენა ბავშვებში შესაძლოა თვალის ბადურის ფოტოსურათების ანალიზის მეშვეობით მოხდეს. მეცნიერებმა შექმნეს ხელოვნური ინტელექტის მოდელი, რომელიც აუტიზმის მქონე და არმქონე ბავშვების გარჩევას ცდილობს. კვლევის შედეგები იმედისმომცემია, რადგან მოდელმა მაღალი სიზუსტით მოახერხა ორი ჯგუფის ერთმანეთისგან გარჩევა. თუმცა, მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ეს მეთოდი ჯერ კიდევ საჭიროებს დამატებით კვლევებს, რათა კლინიკურ პრაქტიკაში გამოყენება უსაფრთხო გახდეს. მნიშვნელოვანია, რომ მშობლები ყურადღებით აკვირდებიან ბავშვების განვითარების პროცესს და საჭიროების შემთხვევაში დროულად მიმართონ სპეციალისტებს.
შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
აუტიზმის სპექტრის აშლილობის დროული ამოცნობა ბავშვთა ჯანმრთელობისა და განვითარების მხარდაჭერის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საკითხია. ადრეული შეფასება ოჯახებს ეხმარება ბავშვის ინდივიდუალური საჭიროებების უკეთ გააზრებაში, შესაბამისი საგანმანათლებლო და თერაპიული მხარდაჭერის დაგეგმვასა და ყოველდღიური ცხოვრების ადაპტაციაში.
თუმცა აუტიზმის გამოვლენა ყოველთვის მარტივი არ არის. დიაგნოზი ეფუძნება ბავშვის განვითარების ისტორიას, სოციალურ კომუნიკაციას, ქცევით თავისებურებებსა და სპეციალისტის მიერ ჩატარებულ შეფასებას. ამ პროცესს დრო და შესაბამისი გამოცდილება სჭირდება, ხოლო ზოგიერთ ქვეყანაში სპეციალიზებულ მომსახურებაზე ხელმისაწვდომობა შეზღუდულია.
ამ ფონზე განსაკუთრებულ ინტერესს იწვევს კვლევა, რომელშიც მეცნიერებმა შეისწავლეს, შესაძლებელია თუ არა აუტიზმის გამოვლენის ხელშეწყობა თვალის ბადურის ფოტოსურათების ხელოვნური ინტელექტით გაანალიზების გზით.
კვლევა 2023 წლის 15 დეკემბერს გამოქვეყნდა სამეცნიერო ჟურნალში JAMA Network Open. სამხრეთ კორეის იონსეის უნივერსიტეტის მედიცინის კოლეჯის მკვლევრებმა შექმნეს ღრმა სწავლების მოდელების ერთობლიობა, რომელსაც ბადურის გამოსახულებების საფუძველზე აუტიზმის მქონე და აუტიზმის არმქონე ბავშვების გარჩევა შეეძლო. შედეგები იმედისმომცემია, თუმცა მათი კლინიკურ პრაქტიკაში გამოყენება დამატებით კვლევებს მოითხოვს [1].
მთავარი იდეა ასეთია: თვალის ბადურა ნერვული სისტემის ნაწილია და მისი ზოგიერთი სტრუქტურული თავისებურება შესაძლოა ტვინის განვითარების პროცესებთან იყოს დაკავშირებული. შესაბამისად, ბადურის გამოსახულებამ შეიძლება მოგვაწოდოს ისეთი ბიოლოგიური ინფორმაცია, რომელიც დამატებით დაეხმარება აუტიზმის შეფასებას.
პრობლემის აღწერა
აუტიზმის სპექტრის აშლილობა ნეიროგანვითარებითი მდგომარეობაა, რომელიც გავლენას ახდენს სოციალურ კომუნიკაციაზე, ურთიერთქმედებასა და ქცევის გარკვეულ თავისებურებებზე. გამოვლინებები ერთმანეთისგან მნიშვნელოვნად განსხვავდება: ზოგიერთ ადამიანს ყოველდღიურ ცხოვრებაში შედარებით მცირე მხარდაჭერა სჭირდება, ზოგს კი ხანგრძლივი და ინტენსიური დახმარება ესაჭიროება.
აუტიზმის დიაგნოსტიკა ერთი სიმპტომით ან ლაბორატორიული ანალიზით არ ხდება. სპეციალისტი აფასებს ბავშვის განვითარების ისტორიას, კომუნიკაციის უნარებს, სოციალურ ურთიერთობებს, ინტერესებსა და განმეორებად ქცევებს. საჭიროების შემთხვევაში პროცესში მონაწილეობენ ბავშვთა ფსიქიატრი, ნევროლოგი, ფსიქოლოგი, მეტყველების თერაპევტი და სხვა პროფესიონალები.
პრობლემა განსაკუთრებით მწვავედ დგას მაშინ, როდესაც ოჯახს სპეციალისტთან მისასვლელად ხანგრძლივი ლოდინი უწევს. დიაგნოსტიკური მომსახურების დეფიციტმა შესაძლოა შეაფერხოს ბავშვის საჭიროებების დროული შეფასება და შესაბამისი მხარდაჭერის დაწყება.
სწორედ ამიტომ მეცნიერები ეძებენ დამატებით, შედარებით სწრაფ და არაინვაზიურ მეთოდებს, რომლებიც პირველადი შეფასების პროცესს გაამარტივებს.
ბადურის ფოტოგრაფია ამ თვალსაზრისით საინტერესოა. პროცედურა არ საჭიროებს ქირურგიულ ჩარევას და სპეციალური მოწყობილობით თვალის უკანა ნაწილის გამოსახულების მიღების საშუალებას იძლევა. თუ ასეთი გამოსახულების გაანალიზება ავტომატიზებული სისტემით გახდება შესაძლებელი, მომავალში შეიძლება შეიქმნას დამატებითი სკრინინგული ინსტრუმენტი.
თუმცა აუცილებელია განვასხვაოთ სკრინინგი და დიაგნოზი. სკრინინგი განსაზღვრავს, ვის შეიძლება დასჭირდეს უფრო დეტალური გამოკვლევა. დიაგნოზის დასმა კი კომპლექსურ კლინიკურ შეფასებას მოითხოვს.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
რატომ შეიძლება ასახავდეს ბადურა ტვინის განვითარების თავისებურებებს?
ბადურა თვალის უკანა ნაწილში მდებარე ნერვული ქსოვილია. იგი სინათლეს აღიქვამს და მიღებულ ინფორმაციას მხედველობის ნერვის საშუალებით ტვინს გადასცემს. ამდენად, ბადურა ცენტრალურ ნერვულ სისტემასთან მჭიდროდ არის დაკავშირებული.
ემბრიონული განვითარების დროს თვალისა და ტვინის გარკვეული სტრუქტურები საერთო განვითარების პროცესებიდან ყალიბდება. მათი ანატომიური და ფუნქციური კავშირი საფუძველს ქმნის ვარაუდისთვის, რომ ნერვული სისტემის განვითარების ზოგიერთი თავისებურება ბადურის სტრუქტურაშიც შეიძლება აისახოს.
წინა კვლევებში აუტიზმის მქონე ადამიანებში აღწერილი იყო ბადურის ნერვული ბოჭკოების შრის სისქისა და მხედველობის ნერვის დისკის გარკვეული განსხვავებები. ეს მონაცემები მიუთითებს შესაძლო კავშირზე, თუმცა არ ადასტურებს, რომ ასეთი ცვლილებები მხოლოდ აუტიზმისთვის არის დამახასიათებელი [1,2].
სწორედ ამ ბიოლოგიურ საფუძველზე გადაწყვიტეს მკვლევრებმა, შეემოწმებინათ, შეძლებდა თუ არა ხელოვნური ინტელექტი ბადურის ფოტოსურათებში ისეთი ნიმუშების ამოცნობას, რომელთა გარჩევაც ადამიანის თვალისთვის რთულია.
როგორ მუშაობდა ხელოვნური ინტელექტის მოდელი?
მკვლევრებმა გამოიყენეს ღრმა სწავლების მეთოდი და შექმნეს ხუთი მოდელისგან შემდგარი ერთობლივი სისტემა. ასეთი მიდგომის მიზანია, ერთი მოდელის შედეგზე დამოკიდებულების შემცირება და პროგნოზის სანდოობის გაუმჯობესება.
სისტემა წინასწარ გაწვრთნეს ბადურის ფოტოსურათებით, რომელთა შესაბამისი დიაგნოსტიკური ინფორმაცია ცნობილი იყო. შემდეგ კი მისი შესაძლებლობები ახალ, შეფასებისთვის გამოყოფილ გამოსახულებებზე შეამოწმეს.
მოდელს ორი ძირითადი ამოცანა ჰქონდა:
- აუტიზმის მქონე და აუტიზმის არმქონე ბავშვების გარჩევა;
- აუტიზმის სიმპტომების შედარებითი სიმძიმის შეფასება.
კვლევაში სულ 958 ბავშვი და მოზარდი მონაწილეობდა. მათგან 479-ს აუტიზმის სპექტრის აშლილობის დიაგნოზი ჰქონდა, ხოლო 479 შედარების ჯგუფში იყო. მონაწილეთა საშუალო ასაკი 7.8 წელი იყო. შეფასდა ორივე თვალის გამოსახულებები და მთლიანობაში გაანალიზდა 1890 თვალი [1].
რა შედეგი აჩვენა აუტიზმის გამოვლენის მოდელმა?
კვლევის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი შედეგი იყო ის, რომ საცდელ მონაცემებში მოდელმა აუტიზმის მქონე და არმქონე მონაწილეები ერთმანეთისგან ძალიან მაღალი სიზუსტით განასხვავა.
აუტიზმის გამოვლენის ამოცანაში მოდელის საშუალო ფართობი მიმღების ოპერაციული მახასიათებლის მრუდის ქვეშ 1.00 იყო. ამ კონკრეტულ კვლევაში მგრძნობელობამ და სპეციფიკურობამაც 1.00 შეადგინა.
ეს მაჩვენებლები ნიშნავს, რომ გამოყენებულ საცდელ მონაცემებში სისტემა სწორად არჩევდა ორივე ჯგუფის მონაწილეებს. თუმცა ასეთი შედეგი არ უნდა განვიხილოთ როგორც გარანტია, რომ იგივე სიზუსტე სხვა კლინიკაში, სხვა ასაკობრივ ჯგუფში ან განსხვავებული წარმოშობის ბავშვებში განმეორდება.
მკვლევრებმა ასევე დაადგინეს, რომ მოდელს მნიშვნელოვანი ინფორმაციის ამოცნობა ბადურის ფოტოსურათის შედარებით მცირე ნაწილიდანაც შეეძლო. განსაკუთრებული მნიშვნელობა მხედველობის ნერვის დისკის მიდამოს მიენიჭა.
ეს დაკვირვება საინტერესოა, რადგან მხედველობის ნერვის დისკი ბადურისა და ნერვული სისტემის სტრუქტურულ კავშირთან არის დაკავშირებული [1].
შეუძლია თუ არა სისტემას სიმპტომების სიმძიმის განსაზღვრა?
ამ მიმართულებით შედეგები გაცილებით უფრო შეზღუდული აღმოჩნდა.
მკვლევრებმა სიმპტომების სიმძიმის შესაფასებლად ორი განსხვავებული ინსტრუმენტი გამოიყენეს. პირველი იყო სპეციალისტის მიერ ჩატარებული აუტიზმის დიაგნოსტიკური დაკვირვების სტანდარტიზებული შეფასება, მეორე კი სოციალური რეაგირების სკალა, რომელიც ძირითადად მშობლის ან მომვლელის მიერ შევსებულ ინფორმაციას ეფუძნება.
პირველი მეთოდის საფუძველზე მოდელმა სიმპტომების შედარებითი სიმძიმის გარჩევისას 0.74 მაჩვენებელი აჩვენა. ამ ამოცანის საერთო სიზუსტე 66 პროცენტი იყო.
მეორე შეფასების ინსტრუმენტის გამოყენებისას შედეგი სარწმუნო კლასიფიკაციისთვის საკმარისი არ აღმოჩნდა: მრუდის ქვეშ ფართობი 0.44 იყო, ხოლო საერთო სიზუსტე — 48 პროცენტი [1].
ეს განსხვავება მნიშვნელოვანია. იგი აჩვენებს, რომ ბადურის ფოტოსურათის ანალიზი შესაძლოა უფრო პერსპექტიული იყოს აუტიზმის სკრინინგისთვის, ვიდრე სიმპტომების სიმძიმის დამოუკიდებლად განსაზღვრისთვის.
ამიტომ არასწორი იქნებოდა მტკიცება, რომ კვლევამ დაადასტურა აუტიზმის სიმძიმის ზუსტი განსაზღვრის შესაძლებლობა მხოლოდ თვალის ფოტოსურათით.
რატომ არ არის ეს ჯერ დიაგნოსტიკური ტესტი?
კვლევის შედეგების ინტერპრეტაციისას რამდენიმე შეზღუდვა უნდა გავითვალისწინოთ.
პირველ რიგში, კვლევა ერთ სამედიცინო ცენტრში ჩატარდა. აუტიზმის მქონე მონაწილეთა გამოსახულებები 2022 წლის აპრილიდან ოქტომბრამდე შეგროვდა, ხოლო შედარების ჯგუფის ფოტოსურათები 2007 წლიდან 2023 წლამდე პერიოდში იყო აღებული. მიუხედავად იმისა, რომ მკვლევრებმა ასაკისა და სქესის მიხედვით შესაბამისი ჯგუფები შეარჩიეს, მონაცემების შეგროვების განსხვავებულმა პერიოდმა და გარემომ შესაძლოა გარკვეული გავლენა იქონიოს შედეგებზე [1].
მეორე, კვლევაში არ იყო წარმოდგენილი ყველა ის მდგომარეობა, რომლებთანაც რეალურ კლინიკურ პრაქტიკაში აუტიზმის გარჩევა შეიძლება გახდეს საჭირო. მაგალითად, ყურადღების დეფიციტისა და ჰიპერაქტიურობის აშლილობა, სხვა ნეიროგანვითარებითი მდგომარეობები და თანმხლები ფსიქიატრიული პრობლემები.
მესამე, მონაწილეთა უმრავლესობა ბიჭი იყო. ორივე ჯგუფში ბიჭების წილი 81.8 პროცენტს შეადგენდა, რაც გოგონებში მეთოდის ეფექტიანობის შეფასების შესაძლებლობას ზღუდავს.
მეოთხე, სიმპტომების სიმძიმის შეფასებისას შედეგები არათანმიმდევრული აღმოჩნდა. ერთმა ინსტრუმენტმა გარკვეული განმასხვავებელი შესაძლებლობა აჩვენა, მეორემ კი — არა.
ამ გარემოებების გამო საჭიროა მრავალცენტრიანი კვლევები, სხვადასხვა ასაკის, სქესის, ეთნიკური და კლინიკური ჯგუფების მონაწილეობით.
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
კვლევის ძირითადი მონაცემები შემდეგნაირად შეიძლება შევაჯამოთ:
| მაჩვენებელი | კვლევის შედეგი |
|---|---|
| მონაწილეთა რაოდენობა | 958 |
| აუტიზმის მქონე მონაწილეები | 479 |
| შედარების ჯგუფი | 479 |
| მონაწილეთა საშუალო ასაკი | 7.8 წელი |
| გაანალიზებული თვალები | 1890 |
| აუტიზმის სკრინინგის მრუდის ქვეშ ფართობი | 1.00 |
| სიმპტომების სიმძიმის შეფასება პირველი ინსტრუმენტით | 0.74 |
| სიმძიმის შეფასების საერთო სიზუსტე | 66% |
| მეორე ინსტრუმენტით მიღებული საერთო სიზუსტე | 48% |
მნიშვნელოვანია, რომ მრუდის ქვეშ ფართობის მაჩვენებელი და საერთო სიზუსტე ერთი და იგივე არ არის. პირველი ასახავს მოდელის უნარს, სხვადასხვა ზღვრული მნიშვნელობის პირობებში განასხვაოს ორი ჯგუფი, მეორე კი კონკრეტული კლასიფიკაციის შედეგების წილს.
კვლევაში დაფიქსირებული 1.00 მაჩვენებელი შთამბეჭდავია, მაგრამ ის მხოლოდ ამ კონკრეტული მონაცემთა ნაკრებისა და კვლევის პირობების შედეგია. დამოუკიდებელი შემოწმების გარეშე მისი სხვა პოპულაციებზე გადატანა არ შეიძლება.
აუტიზმის გავრცელების შესახებაც საჭიროა მონაცემების სწორად წარმოდგენა. დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ამერიკული ცენტრების 2025 წლის მონაცემებით, 2022 წელს შეგროვებული ინფორმაციის საფუძველზე, აშშ-ის 8 წლის ბავშვებში აუტიზმის გამოვლენილი გავრცელება დაახლოებით 1 შემთხვევას შეადგენდა ყოველ 31 ბავშვზე. ეს მაჩვენებელი 2020 წლის მონაცემებთან შედარებით, როდესაც შეფასება 1 შემთხვევა იყო ყოველ 36 ბავშვზე, გაზრდილია [3].
ეს მონაცემები არ ნიშნავს, რომ აუტიზმის გავრცელება ყველა ქვეყანაში ერთნაირია. შედეგებზე გავლენას ახდენს დიაგნოსტიკური კრიტერიუმები, მომსახურების ხელმისაწვდომობა, მოსახლეობის თავისებურებები და შემთხვევების გამოვლენის მეთოდები.
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის 2025 წლის საინფორმაციო მიმოხილვის მიხედვით, 2021 წლის შეფასებით, მსოფლიოში დაახლოებით ყოველ 127 ადამიანში ერთს ჰქონდა აუტიზმი [4]. ეს მაჩვენებელი სხვა ასაკობრივ და მეთოდოლოგიურ საფუძველს ეყრდნობა და ამერიკულ ბავშვთა მონაცემებთან პირდაპირ შედარებას არ ექვემდებარება.
საერთაშორისო გამოცდილება
აუტიზმის ადრეული გამოვლენა საერთაშორისო ჯანდაცვის სისტემებისთვის მნიშვნელოვანი პრიორიტეტია. ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია ხაზს უსვამს დროული ამოცნობის, მტკიცებულებებზე დაფუძნებული ფსიქოსოციალური მხარდაჭერისა და საზოგადოებრივ ცხოვრებაში მონაწილეობის ხელშეწყობის მნიშვნელობას [4].
ამ მიმართულებით ტექნოლოგიური ინოვაციები შეიძლება სასარგებლო იყოს, თუმცა მათი დანერგვა მკაცრ სამეცნიერო და კლინიკურ შეფასებას უნდა დაექვემდებაროს.
ბადურის ფოტოსურათების ხელოვნური ინტელექტით ანალიზს რამდენიმე შესაძლო უპირატესობა აქვს:
- პროცედურა არაინვაზიურია;
- ფოტოსურათის მიღება შედარებით სწრაფად შეიძლება;
- გამოსახულების ანალიზი ავტომატიზებულია;
- მომავალში შესაძლოა დაეხმაროს სპეციალისტს იმ ბავშვების გამოვლენაში, რომლებსაც დამატებითი შეფასება სჭირდებათ.
თუმცა ტექნოლოგიას მნიშვნელოვანი შეზღუდვებიც აქვს. მისი შედეგი შეიძლება დამოკიდებული იყოს კამერის ტიპზე, გამოსახულების ხარისხზე, ასაკზე, თანმხლებ დაავადებებსა და იმაზე, რამდენად ჰგავს ახალი პაციენტის მონაცემები მოდელის გაწვრთნისას გამოყენებულ მონაცემებს.
საერთაშორისო პრაქტიკისთვის მნიშვნელოვანია, რომ ხელოვნური ინტელექტის მოდელი არ იქცეს დამოუკიდებელ დიაგნოსტიკურ გადაწყვეტილებად. იგი უნდა განიხილებოდეს როგორც სპეციალისტის დამხმარე ინსტრუმენტი, რომლის შედეგიც კლინიკურ შეფასებასთან ერთად განიხილება.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოსთვის აუტიზმის ადრეული გამოვლენა და შესაბამის მომსახურებაზე ხელმისაწვდომობა მნიშვნელოვანი საზოგადოებრივი ჯანდაცვის საკითხია. ოჯახებისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ ბავშვის განვითარების თავისებურებებზე ეჭვის გაჩენის შემთხვევაში მათ ჰქონდეთ დროული მიმართვის, შეფასებისა და საჭირო მხარდაჭერის მიღების შესაძლებლობა.
ბადურის ფოტოსურათებზე დაფუძნებული მეთოდის დანერგვა საქართველოში ამ ეტაპზე ნაადრევი იქნებოდა, რადგან წარმოდგენილი კვლევა არ ადასტურებს მის ეფექტიანობას ქართულ პოპულაციაში. ამისთვის საჭიროა ადგილობრივი კვლევები, რომლებიც შეაფასებს როგორც მეთოდის სიზუსტეს, ისე მის პრაქტიკულ გამოყენებადობას.
ასეთი კვლევები უნდა მოიცავდეს:
- სხვადასხვა ასაკის ბავშვებს;
- გოგონებისა და ბიჭების საკმარის რაოდენობას;
- აუტიზმის განსხვავებული გამოვლინებების მქონე მონაწილეებს;
- სხვა ნეიროგანვითარებითი მდგომარეობების მქონე ბავშვებს;
- სხვადასხვა სამედიცინო დაწესებულებაში მიღებულ გამოსახულებებს.
ასევე მნიშვნელოვანია პერსონალური მონაცემების დაცვა. ბავშვთა სამედიცინო გამოსახულებები და დიაგნოსტიკური ინფორმაცია განსაკუთრებულად დაცული მონაცემებია. მათი შეგროვება, შენახვა და ხელოვნური ინტელექტის სისტემების გასაწვრთნელად გამოყენება უნდა ეფუძნებოდეს ინფორმირებულ თანხმობას, უსაფრთხოების სტანდარტებსა და მკაფიო სამართლებრივ წესებს.
ამ მიმართულებით სამეცნიერო დისკუსიისა და მტკიცებულებების გავრცელებისთვის მნიშვნელოვანია ისეთი აკადემიური სივრცეების განვითარება, როგორიცაა საქართველოს სამედიცინო ჟურნალი. ჯანდაცვის მომსახურების ხარისხისა და სტანდარტების საკითხებში კი შესაბამისი ყურადღება უნდა დაეთმოს სერტიფიკაციისა და ხარისხის უზრუნველყოფის საკითხებს.
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის შესახებ სანდო ინფორმაციის გავრცელება ასევე მნიშვნელოვანია Public Health Georgia-ს და SheniEkimi.ge-ს საქმიანობისთვის.
მითები და რეალობა
მითი: თვალის ერთი ფოტოსურათით აუტიზმის დიაგნოზის დასმა უკვე შესაძლებელია.
რეალობა: კვლევამ აჩვენა, რომ ხელოვნურ ინტელექტს კონკრეტულ მონაცემთა ნაკრებში აუტიზმის მქონე და არმქონე ბავშვების გარჩევა შეეძლო. ეს ჯერ არ წარმოადგენს კლინიკურად დამტკიცებულ დამოუკიდებელ დიაგნოსტიკურ მეთოდს.
მითი: ბადურის ცვლილებები აუტიზმისთვის დამახასიათებელი და უნიკალურია.
რეალობა: ბადურის სტრუქტურული თავისებურებები სხვადასხვა ნევროლოგიურ და სისტემურ მდგომარეობაშიც შეიძლება გამოვლინდეს. საჭიროა დადასტურება, რომ აღმოჩენილი ნიშნები კონკრეტულად აუტიზმთან არის დაკავშირებული.
მითი: ხელოვნური ინტელექტი აუტიზმის სიმძიმეს ზუსტად განსაზღვრავს.
რეალობა: სიმძიმის შეფასების შედეგები შეზღუდული და არათანმიმდევრული იყო. ერთ შეფასების მეთოდზე მიღებული შედეგი მეორემ ვერ დაადასტურა.
მითი: ეს ტექნოლოგია ჩაანაცვლებს ბავშვთა ფსიქიატრსა და ფსიქოლოგს.
რეალობა: ამ ეტაპზე მისი შესაძლო როლი დამატებითი სკრინინგული ინფორმაციის მიწოდებაა. დიაგნოზის დასმა კვლავ სპეციალისტის კომპლექსურ შეფასებას მოითხოვს.
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
შეიძლება თუ არა აუტიზმის გამოვლენა მხოლოდ თვალის ფოტოსურათით?
კვლევა აჩვენებს, რომ ეს მეთოდი პერსპექტიულია, თუმცა ჯერ არ არის დამტკიცებული, როგორც დამოუკიდებელი დიაგნოსტიკური ტესტი.
რა ასაკიდან შეიძლება მეთოდის გამოყენება?
კვლევაში ყველაზე ახალგაზრდა მონაწილეები 4 წლის იყვნენ. უფრო მცირე ასაკის ბავშვებში მეთოდის ეფექტიანობა ამ კვლევით არ შემოწმებულა.
სჭირდება თუ არა პროცედურას თვალში ჩარევა?
ბადურის ფოტოგრაფია არაინვაზიური გამოსახულებითი მეთოდია. თუმცა კონკრეტული აპარატურა და გამოკვლევის პირობები სპეციალისტის მიერ განისაზღვრება.
შეუძლია თუ არა ხელოვნურ ინტელექტს აუტიზმის სიმძიმის დადგენა?
ამ ეტაპზე ასეთი შესაძლებლობა დადასტურებული არ არის. კვლევაში ერთმა შეფასების ინსტრუმენტმა შეზღუდული შედეგი აჩვენა, მეორემ კი სიმძიმის სანდო გარჩევა ვერ შეძლო.
უნდა დაელოდოს თუ არა ოჯახი ამ ტექნოლოგიის დანერგვას, სანამ ბავშვს შეაფასებინებს?
არა. თუ მშობელს ბავშვის კომუნიკაციის, სოციალური ურთიერთობის ან განვითარების შესახებ კითხვები აქვს, საჭიროა შესაბამის სპეციალისტთან დროული კონსულტაცია. ახალი ტექნოლოგიის დანერგვის მოლოდინმა შეფასება არ უნდა შეაფერხოს.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
ბადურის ფოტოსურათების ხელოვნური ინტელექტით ანალიზი აუტიზმის ადრეული გამოვლენის კვლევაში საინტერესო მიმართულებას წარმოადგენს. 958 ბავშვისა და მოზარდის მონაცემებზე ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ ღრმა სწავლების მოდელებს კონკრეტულ პირობებში აუტიზმის მქონე და არმქონე მონაწილეების გარჩევა შეეძლოთ.
მიუხედავად ამისა, სიმპტომების სიმძიმის შეფასებისას შედეგები გაცილებით ნაკლებად დამაჯერებელი აღმოჩნდა. კვლევა ჩატარდა ერთ სამედიცინო ცენტრში და არ მოიცავდა ყველა იმ კლინიკურ მდგომარეობას, რომელთა გარჩევაც რეალურ პრაქტიკაში აუცილებელია.
ამიტომ მთავარი დასკვნა არ არის ის, რომ აუტიზმის დიაგნოზის დასმა უკვე შესაძლებელია თვალის ერთი ფოტოსურათით. უფრო ზუსტი შეფასებით, ბადურის გამოსახულება შესაძლოა მომავალში გახდეს დამატებითი ინსტრუმენტი, რომელიც სპეციალისტებს სკრინინგისა და შემდგომი გამოკვლევის დაგეგმვაში დაეხმარება.
ტექნოლოგიური პროგრესი მნიშვნელოვანია, მაგრამ მისი ღირებულება საბოლოოდ განისაზღვრება იმით, რამდენად აუმჯობესებს იგი ბავშვებისა და მათი ოჯახების მდგომარეობას. ამ მიზნის მისაღწევად აუცილებელია დამოუკიდებელი კვლევები, მონაცემთა დაცვა, პროფესიული შეფასება და ყველა ბავშვისთვის ხარისხიან მომსახურებაზე თანაბარი ხელმისაწვდომობა.
წყაროები
- Kim JH, Hong J, Choi H, et al. Development of Deep Ensembles to Screen for Autism and Symptom Severity Using Retinal Photographs. JAMA Network Open. 2023;6(12):e2347692. doi:10.1001/jamanetworkopen.2023.47692. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2023.47692
- London A, Benhar I, Schwartz M. The retina as a window to the brain—from eye research to central nervous system disorders. Nature Reviews Neurology. 2013;9:44–53. https://doi.org/10.1038/nrneurol.2012.227
- Centers for Disease Control and Prevention. Data and Statistics on Autism Spectrum Disorder. 2025. https://www.cdc.gov/autism/data-research/
- World Health Organization. Autism. 17 September 2025. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/autism-spectrum-disorders
