GMJ News — GMJ რედაქცია | პროფესიული უსაფრთხოებისა და ჯანმრთელობის სერია
ჩვენი დამცველების დაცვა: ჯანდაცვის მუშაკთა უსაფრთხოება საქართველოს სტრატეგიულ პრიორიტეტად უნდა იქცეს
ყველა ჯანდაცვის სისტემის გულში ერთი მნიშვნელოვანი პარადოქსი იმალება. ჩვენ ველით, რომ საავადმყოფოები და კლინიკები უსაფრთხო სივრცეები იყოს, და ისინი მართლაც ასეთია — პაციენტებისთვის. თუმცა, ამავე დროს, ისინი სამუშაო გარემოცაა და ხშირად ერთ-ერთ ყველაზე რისკიან სამუშაო ადგილად ითვლება. ადამიანები, რომლებიც ყოველდღიურად სხვების ჯანმრთელობისა და უსაფრთხოების დაცვას ემსახურებიან, თავად ექვემდებარებიან ინფექციების, ტრავმების, ქიმიური და რადიაციული ზემოქმედების, ძალადობისა და პროფესიული გადაწვის მუდმივ რისკს. პანდემიამ ეს პრობლემები არ წარმოშვა — მან მხოლოდ მათი იგნორირება შეუძლებელი გახადა.
კოვიდ-19-ის პანდემიის პირველ 18 თვეში მსოფლიოში დაახლოებით 115 500 ჯანდაცვისა და ზრუნვის სფეროს თანამშრომელი გარდაიცვალა დაავადების შედეგად. ამავე პერიოდში მსოფლიოს ჯანდაცვის დაწესებულებების მესამედზე მეტს არ ჰქონდა ხელების ჰიგიენის სათანადო საშუალებები უშუალოდ პაციენტთა მოვლის ადგილებში. ქვეყნების მხოლოდ მცირე ნაწილს გააჩნდა ეროვნული პოლიტიკა, რომელიც ჯანდაცვის სექტორში უსაფრთხო და ჯანსაღ სამუშაო გარემოს უზრუნველყოფას ეხებოდა.
ეს მონაცემები მხოლოდ ვირუსის შესახებ არ გვიყვება. ისინი გვაჩვენებს, რამდენად დაუფასებელი და დაუცველი იყო მრავალი ქვეყნის ჯანდაცვის სამუშაო ძალა.
ყველაზე მნიშვნელოვანი დასკვნა კი ნათელია: პაციენტის უსაფრთხოება შეუძლებელია ჯანდაცვის მუშაკის უსაფრთხოების გარეშე.
ინფიცირებული, ტრავმირებული, გადაღლილი ან ემოციურად გამოფიტული ექიმი, ექთანი თუ სხვა სამედიცინო პროფესიონალი ვერ უზრუნველყოფს იმავე ხარისხის მომსახურებას, რასაც დაცული და ჯანმრთელი თანამშრომელი. სწორედ ამიტომ, ჯანდაცვის მუშაკთა უსაფრთხოება მხოლოდ პერსონალის კეთილდღეობის საკითხი არ არის — ეს კლინიკური ხარისხისა და პაციენტის უსაფრთხოების ფუნდამენტური საფუძველია. ამ პრინციპს ეფუძნება ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის ჯანდაცვის მუშაკთა უსაფრთხოების ქარტიაც.
მსოფლიომ უკვე შეცვალა მიდგომა
ბოლო წლებში საერთაშორისო საზოგადოებამ პროფესიული უსაფრთხოებისა და ჯანმრთელობის მიმართ დამოკიდებულება მნიშვნელოვნად შეცვალა.
2022 წლის ივნისში შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციამ (ILO) პროფესიული უსაფრთხოებისა და ჯანმრთელობის ორი ძირითადი კონვენცია — №155 და №187 — ფუნდამენტური შრომითი უფლებების კატეგორიაში გადაიყვანა. შედეგად, უსაფრთხო და ჯანსაღი სამუშაო გარემო ისეთივე ფუნდამენტურ უფლებად იქცა, როგორც იძულებითი შრომისა და ბავშვთა შრომისგან დაცვა.
ამ ცვლილებას თან ახლავს სხვა მნიშვნელოვანი საერთაშორისო ინსტრუმენტები:
- კონვენცია №161 პროფესიული ჯანმრთელობის მომსახურებების შესახებ;
- კონვენცია №190, რომელიც სამუშაო ადგილზე ძალადობისა და შევიწროებისგან დაცვას უზრუნველყოფს;
- WHO–ILO-ს ერთობლივი ინიციატივა Caring for Those Who Care;
- WHO-ს ჯანმრთელობის ადამიანური რესურსების გლობალური სტრატეგია.
ყველა ამ დოკუმენტს ერთი საერთო იდეა აერთიანებს: ჯანდაცვის მუშაკების დაცვა უნდა ეფუძნებოდეს პრევენციას და არა მხოლოდ უკვე მომხდარ ზიანზე რეაგირებას.
საქართველომ მნიშვნელოვანი საფუძველი შექმნა
საქართველოს მიერ ბოლო ათწლეულის განმავლობაში განხორციელებული რეფორმები მნიშვნელოვან პროგრესს წარმოადგენს.
ევროკავშირთან ასოცირების შეთანხმების შემდეგ:
- აღდგა შრომის ინსპექციის ინსტიტუტი;
- 2018 წელს მიღებულ იქნა შრომის უსაფრთხოების შესახებ კანონი;
- 2019 წლიდან კანონის მოქმედება ეკონომიკის ყველა სექტორზე გავრცელდა;
- 2020 წელს გაფართოვდა შრომის ინსპექციის მანდატი.
ამ რეფორმებმა სამუშაო ადგილზე ტრავმებისა და ფატალური შემთხვევების შემცირებას შეუწყო ხელი.
თუმცა, ჯანდაცვის სექტორი განსაკუთრებულ მიდგომას მოითხოვს. საავადმყოფოებში არსებული რისკები მნიშვნელოვნად განსხვავდება სხვა სამუშაო გარემოებისგან. აქ საფრთხეს წარმოადგენს:
- სისხლითა და ჰაერით გადამდები ინფექციები;
- ნემსითა და სხვა ბასრი საგნებით გამოწვეული ტრავმები;
- ციტოტოქსიკური მედიკამენტების ზემოქმედება;
- რადიაციული რისკები;
- მძიმე ფიზიკური დატვირთვა;
- ფსიქოლოგიური სტრესი და პროფესიული გადაწვა.
ამ გამოწვევებთან გასამკლავებლად აუცილებელია სპეციალიზებული პროფესიული ჯანმრთელობის პროგრამები, რომლებიც მოიცავს:
- ვაქცინაციას;
- პროფესიული ზემოქმედების მონიტორინგს;
- ჯანმრთელობის რეგულარულ ზედამხედველობას;
- ფსიქიკური ჯანმრთელობის მხარდაჭერას;
- სამუშაოზე უსაფრთხო დაბრუნების პროგრამებს.
სად რჩება ძირითადი გამოწვევები?
მიუხედავად მიღწეული პროგრესისა, მნიშვნელოვანი პრობლემები კვლავ არსებობს.
პირველ რიგში, პროფესიული ჯანმრთელობის მომსახურებები სხვადასხვა სამედიცინო დაწესებულებაში არათანაბრად არის განვითარებული.
მეორე გამოწვევაა სამუშაო ადგილზე ძალადობა. სამედიცინო პერსონალი ხშირად ხდება სიტყვიერი შეურაცხყოფის, მუქარისა და ზოგჯერ ფიზიკური ძალადობის მსხვერპლი, თუმცა ამ საკითხს ჯერ კიდევ არასაკმარისი ყურადღება ექცევა.
მესამე პრობლემაა პროფესიული გადაწვა. ის ხშირად ინდივიდუალურ სისუსტედ აღიქმება, მაშინ როდესაც სინამდვილეში სისტემური ფაქტორების შედეგია:
- კადრების დეფიციტი;
- გადატვირთული სამუშაო გრაფიკი;
- არასაკმარისი დასვენება;
- მუდმივი ემოციური დატვირთვა.
ყველაზე მნიშვნელოვანი პრობლემა კი მონაცემების ნაკლებობაა.
საქართველოში ჯერ კიდევ არ არსებობს სრულყოფილი ეროვნული სისტემა, რომელიც აღრიცხავს:
- პროფესიულ დაავადებებს;
- სამუშაო ტრავმებს;
- ბიოლოგიური და ქიმიური ზემოქმედების შემთხვევებს;
- ფსიქოლოგიურ ზიანს ჯანდაცვის მუშაკებში.
მონაცემების გარეშე შეუძლებელია პრობლემების რეალური მასშტაბის შეფასება, პრიორიტეტების განსაზღვრა და ეფექტიანი პოლიტიკის დაგეგმვა.
ხედვა, რომლის განხორციელებაც შესაძლებელია
საქართველოს აქვს შესაძლებლობა რეგიონში ჯანდაცვის მუშაკთა უსაფრთხოების მიმართულებით ერთ-ერთ ლიდერად ჩამოყალიბდეს.
ამისთვის საჭიროა:
- პროფესიული ჯანმრთელობის ეროვნული ზედამხედველობის სისტემის შექმნა;
- ყველა სამედიცინო დაწესებულებაში სპეციალიზებული პროფესიული ჯანმრთელობის სერვისების დანერგვა;
- პერსონალის უსაფრთხოების ინდიკატორების ინტეგრირება აკრედიტაციის სტანდარტებში;
- ძალადობის პრევენციის ეფექტიანი მექანიზმების დანერგვა;
- პროფესიული გადაწვის პრევენციის პროგრამების განვითარება;
- უსაფრთხოების კულტურის გაძლიერება ყოველდღიურ კლინიკურ პრაქტიკაში.
დასკვნა
ჯანდაცვის მუშაკთა უსაფრთხოება არ არის მხოლოდ ადმინისტრაციული ან სამართლებრივი საკითხი. ეს არის ჯანდაცვის სისტემის ხარისხის, მდგრადობისა და პაციენტთა უსაფრთხოების საფუძველი.
უსაფრთხო ჯანდაცვის მუშაკები ქმნიან უსაფრთხო პაციენტებს, ხოლო უსაფრთხო პაციენტები — ძლიერ და ეფექტიან ჯანდაცვის სისტემას.
პროფესიული უსაფრთხოება და ჯანმრთელობა უნდა განიხილებოდეს არა როგორც დამატებითი მოთხოვნა, არამედ როგორც სტრატეგიული ინვესტიცია ქვეყნის ჯანდაცვის მომავალში.
საქართველოსთვის შემდეგი ნაბიჯი უნდა იყოს ჯანდაცვის მუშაკთა უსაფრთხოების აღქმა არა მხოლოდ რეგულაციების შესრულების ვალდებულებად, არამედ ჯანდაცვის სისტემის სრულყოფილების ერთ-ერთ მთავარ საფუძვლად.
პროფ. გიორგი ფხაკაძე (MD, MPH, PhD) მთავარი რედაქტორი, Georgian Medical Journal პროფესორი, David Tvildiani Medical University თავმჯდომარე, Public Health Institute of Georgia (PHIG) WHO ექსპერტი და Global Health სპეციალისტი
წყაროები
- World Health Organization. Charter: health worker safety: a priority for patient safety. Geneva: WHO; 2020. https://www.who.int/publications/i/item/9789240011595
- World Health Organization, International Labour Organization. Caring for those who care: national programmes for occupational health for health workers (policy brief, 2021; implementation guide, 2022). https://www.who.int/publications/i/item/9789240040779
- International Labour Organization. Occupational Safety and Health Convention, 1981 (No. 155) — recognised as a fundamental Convention, June 2022. https://normlex.ilo.org/dyn/normlex/en/f?p=NORMLEXPUB:12100:0::NO::P12100_ILO_CODE:C155
- International Labour Organization. Promotional Framework for Occupational Safety and Health Convention, 2006 (No. 187) — recognised as a fundamental Convention, June 2022. https://normlex.ilo.org/dyn/normlex/en/f?p=NORMLEXPUB:12100:0::NO::P12100_ILO_CODE:C187
- International Labour Organization. Occupational Health Services Convention, 1985 (No. 161). https://normlex.ilo.org/dyn/normlex/en/f?p=NORMLEXPUB:12100:0::NO::P12100_ILO_CODE:C161
- International Labour Organization. Violence and Harassment Convention, 2019 (No. 190) — in force 25 June 2021. https://normlex.ilo.org/dyn/normlex/en/f?p=NORMLEXPUB:12100:0::NO::P12100_ILO_CODE:C190
- World Health Organization. Global strategy on human resources for health: workforce 2030. Geneva: WHO; 2016. https://www.who.int/publications/i/item/9789241511131
- World Health Organization. Global patient safety action plan 2021–2030. Geneva: WHO; 2021. https://www.who.int/publications/i/item/9789240032705
- International Labour Organization. Georgia\\\’s Parliament adopts historic labour law reform package. 2020. https://www.ilo.org/resource/news/georgia%E2%80%99s-parliament-adopts-historic-labour-law-reform-package
- Organic Law of Georgia on Occupational Safety, 2018 (extended to all economic activity, 1 September 2019). https://matsne.gov.ge/en/document/view/4103880
#GMJNews #OccupationalHealth #OccupationalSafety #HealthWorkers #PatientSafety #WHO #ILO #Georgia #PublicHealth #drpkhakadze
.gmj-ref-list{margin:0 0 0 22px;padding:0;font-size:14px;line-height:1.65}.gmj-ref-list li{margin:0 0 10px}.gmj-ref-list a{word-break:break-word}
წყარო: Protecting Those Who Protect Us: Health Worker Safety Must Become Georgia\\\’s Strategic Priority — Georgian Medical Journal News
