ეკატერინე სანიკიძესთან ერთად – უკვდავდების წყალი ჩვენს რეალობაში
ვეგანობა და ვეგეტარიანობა დღესდღეობით სულ უფრო მეტად მიმზიდველი ხდება მრავალფეროვანი მიზეზების გამო. ზოგი ადამიანი ამით ზრუნავს გარემოზე, ცხოველების უფლებების დაცვის ან სურსათის უსაფრთხოების გაზრდის მიზნით, თუმცა არსებობს სამედიცინო და ჯანმრთელობის ასპექტებიც, რომლებიც ამ არჩევანის მიღებას უწყობს ხელს.
ვეგანური და ვეგეტარიანული კვების უპირატესობები
მცენარეული კვების რაციონი მდიდარია ანტიოქსიდანტებით, ვიტამინებით და მინერალებით, რომლებიც ხელს უწყობენ გულ-სისხლძარღვთა სისტემის ჯანმრთელობას. კვლევებმა აჩვენა, რომ ვეგანური და ვეგეტარიანული დიეტები შეიძლება დაეხმაროს არტერიული წნევისა და ქოლესტერინის დონის შემცირებას, რაც ამცირებს გულის დაავადებების რისკს.
მცენარეული დიეტები ხშირად შედგება დაბალკალორიული, მაღალი ფიბრის შემცველი საკვებით, რაც შეიძლება დაეხმაროს წონის კონტროლს და მეტაბოლიზმის გაუმჯობესებას. უამრავი კვლევა ადასტურებს, რომ ვეგეტარიანელები და ვეგანები წონის შესანარჩუნებლად უფრო ეფექტურად იყენებენ მცენარეულ საკვებს.
ვეგანური და ვეგეტარიანული დიეტები ხელს უწყობს სისხლის შაქრის დონის სტაბილიზაციას და აუმჯობესებს ინსულინის მგრძნობელობას. ეს შეიძლება დაეხმაროს შაქრიანი დიაბეტის განვითარების რისკის შემცირებას და სჯობს შაქრიანი დიაბეტის კონტროლისთვის.
მცენარეული კვების რაციონი მდიდარია სოევით, ბოსტნეულით და ხილით, რაც უზრუნველყოფს კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის ჯანმრთელობას და ხელს უწყობს რეგულარულ მომნელებელ პროცესებს. ფიბრის მაღალი შემცველობა ხელს უწყობს კუჭის და ნაწლავების რეგულარულ ფუნქციონირებას.
ვინ ირჩევს მცენარეულ კვების რაციონს?
ბევრი ადამიანი ვეგანურ ან ვეგეტარიანულ დიეტას ირჩევს, რათა გააუმჯობესოს საკუთარი ჯანმრთელობა. ეს ადამიანები ხშირად მოითხოვენ დაბალანსებულ, ნუტრიენტებით მდიდარ კვების გეგმას, რომელიც შეამცირებს ქრონიკული დაავადებების რისკს.
ბევრი ადამიანი, რომელსაც აქვს კონკრეტული კულტურული ან სულიერი რწმენები, აირჩევს მცენარეულ კვებას როგორც ცხოვრების წესს, რაც აისახება მათი კვების არჩევანზე.
ვეგანური და ვეგეტარიანული კვება არა მხოლოდ ჯანმრთელობის სასარგებლო ასპექტებს წარმოადგენს, არამედ მიზნად ისახავს გარემოს დაცვას და ცხოველთა უფლებების დაცვასაც. რაც უფრო მეტად იცნობთ ამ კვების სტილის სასარგებლო მხარეებს, მით უფრო იოლი იქნება გადაწყვეტილების მიღება და ყოველდღიური რაციონის შეცვლა.
სამკურნალო მიზნებისთვის მცენარეები ათასობით წლის განმავლობაში გამოიყენება. მცენარეული დანამატები ბოლო დროს ძალიან პოპულარული გახდა ნაწილობრივ სოციალური მედიის პლატფორმის TikTok-ის გამო – მწვანე ჩაის ექსტრაქტი, აშვაგანდა, კურკუმა და სხვა მცენარეული პროდუქტები პოპულარობით სარგებლობენ. თუმცა, ნაადრევი რეკომენდაციები და სამედიცინო რჩევები შეიძლება ღვიძლის პრობლემების გამომწვევი იყოს.
მიჩიგანის უნივერსიტეტის კვლევამ აჩვენა, რომ ბოლო 30 დღის განმავლობაში, დაახლოებით 15.6 მილიონმა ამერიკელმა ზრდასრულმა, ანუ 5%-მა, მიიღო მინიმუმ ერთი მცენარეული დანამატი, რომელმაც შესაძლოა სერიოზული ზიანი მიაყენოს ღვიძლს. ამ კვლევის შედეგად, რომელიც გამოქვეყნდა ჟურნალში JAMA Network Open, გაირკვა, რომ ზოგიერთი მცენარეული დანამატი, როგორიცაა კურკუმა და მწვანე ჩაის ექსტრაქტი, შეიძლება ჰეპატოტოქსიური (ღვიძლის დაზიანების შემქმნელი) იყოს.
მცენარეული დანამატების გამოყენების სიფრთხილე
როგორ უნდა შევამციროთ რისკები
მცენარეული დანამატები შეიძლება სასარგებლო იყოს, მაგრამ მათი გამოყენება სიფრთხილით უნდა მოხდეს. შეამოწმეთ თითოეული დანამატის სარგებლიანობა და შესაძლო რისკები, რათა არ მიაყენოთ ზიანი თქვენს ჯანმრთელობას. მოუსმინეთ ექიმის რჩევებს და იყავით ფრთხილად, რათა თავიდან აიცილოთ შესაძლო გართულებები და შეინარჩუნოთ კარგი ჯანმრთელობა.
კვლევა ახლახან გამოქვეყნდა ჟურნალში JAMA Network OpenTrusted Source.
მემკვიდრეობითი დაავადებები და გენეტიკით გადაცემული ნიშან-თვისებები წარმოადგენს თანამედროვე მედიცინისა და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ერთ-ერთ ყველაზე ფუნდამენტურ საკითხს, რადგან ისინი განსაზღვრავენ ადამიანის ჯანმრთელობის, განვითარების და სიცოცხლის ხანგრძლივობის მნიშვნელოვან ნაწილს. ოჯახური ისტორია, გენეტიკური ვარიაციები და ქრომოსომული თავისებურებები არა მხოლოდ იდენტობასა და გარეგნობას, არამედ ქრონიკული დაავადებების, ნეიროგანვითარებითი აშლილობებისა და მეტაბოლური დარღვევების რისკს ქმნის [1].
სწორედ ამიტომ გენეტიკური ცოდნის ხელმისაწვდომობა საზოგადოებისთვის არის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის მნიშვნელოვანი ინსტრუმენტი, რასაც ემსახურება ისეთი პლატფორმები, როგორებიცაა https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge, რომლებიც ცდილობენ სამეცნიერო ინფორმაციის ადაპტირებას ფართო აუდიტორიისთვის.
მშობლებისგან შვილზე დაავადებებისა და ნიშან-თვისებების გადაცემა ხდება გენეტიკური მექანიზმების მეშვეობით, თუმცა მოსახლეობის დიდი ნაწილი არ ფლობს სანდო ცოდნას, თუ რა გადადის დედიდან, რა მამიდან და როგორ ვლინდება ეს ბავშვში. ხშირად გენეტიკური დაავადებები არ ვლინდება დაბადებისთანავე და შეიძლება გამოვლინდეს ბავშვობაში, მოზარდობაში ან სიბერეშიც კი.
ქართველი ოჯახებისთვის ეს საკითხი განსაკუთრებულად მნიშვნელოვანია, რადგან ქვეყანაში გენეტიკური კონსულტაცია და პრენატალური დიაგნოსტიკა ჯერ კიდევ შეზღუდული ხელმისაწვდომობის მქონეა, მაშინ როდესაც მემკვიდრეობითი დაავადებები მნიშვნელოვან ტვირთს ქმნის როგორც ჯანდაცვის სისტემისთვის, ისე ოჯახებისთვის.
ადამიანის ორგანიზმში გენეტიკური ინფორმაცია განლაგებულია 46 ქრომოსომაში, რომლებიც 23 წყვილად არის წარმოდგენილი. თითოეული წყვილიდან ერთი ქრომოსომა მოდის დედისგან, მეორე კი მამისგან. ამ ქრომოსომებზე მოთავსებულია ათასობით გენი, რომლებიც აკოდირებენ ცილებს და განსაზღვრავენ როგორც ფიზიკურ ნიშნებს, ისე დაავადებებისადმი მიდრეკილებას [2].
სასქესო ქრომოსომები — იქსი და იგრეკი — განაპირობებს სქესს და მათზე განლაგებულია მრავალი სქესთან შეჭიდული დაავადება. იქს ქრომოსომაზე განლაგებულია ასობით აქტიური გენი, რის გამოც ბევრი მემკვიდრეობითი დაავადება სწორედ მას უკავშირდება, მათ შორის ჰემოფილია და დალტონიზმი [3].
მიტოქონდრიული დნმ, რომელიც დედისგან გადაეცემა შვილს, ასევე მნიშვნელოვან როლს ასრულებს მეტაბოლურ და ნეირომუსკულურ დაავადებებში. ამიტომ დედის გენეტიკური წვლილი გარკვეულ ასპექტებში უფრო დიდი შეიძლება იყოს [4].
აუტიზმისა და შიზოფრენიის მსგავსი ნეიროგანვითარებითი და ფსიქიატრიული აშლილობები მრავალგენური ბუნებისაა და მათში ასობით გენია ჩართული, რაც ხსნის კლინიკური გამოვლინებების დიდ მრავალფეროვნებას [5].
მსოფლიოში იშვიათი გენეტიკური დაავადებები საერთო ჯამში მოსახლეობის დაახლოებით ექვსიდან რვა პროცენტს აწუხებს [1]. აუტისტური სპექტრის აშლილობასთან დაკავშირებულია უკვე ექვსასზე მეტი გენური ვარიაცია, რაც მიუთითებს მის კომპლექსურ გენეტიკურ ბუნებაზე [5].
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით, ახალშობილთა სკრინინგი იძლევა შესაძლებლობას დროულად გამოვლინდეს ათობით მემკვიდრეობითი მეტაბოლური და ენდოკრინული დაავადება, რაც ამცირებს ინვალიდობისა და ნაადრევი სიკვდილის რისკს [6].
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია და აშშ-ის ჯანმრთელობის ეროვნული ინსტიტუტი რეკომენდაციას იძლევიან გენეტიკური კონსულტაციის შეთავაზებაზე ყველა იმ ოჯახისთვის, სადაც აღინიშნება მემკვიდრეობითი დაავადებების ისტორია [6,7].
The Lancet და BMJ რეგულარულად აქვეყნებენ კვლევებს, რომლებიც აჩვენებს, რომ პრენატალური გენეტიკური ტესტირება და ახალშობილთა სკრინინგი მნიშვნელოვნად ამცირებს მძიმე მემკვიდრეობითი პათოლოგიების ტვირთს საზოგადოებაში [8].
საქართველოში ახალშობილთა სკრინინგის სახელმწიფო პროგრამა უკვე მოიცავს რამდენიმე მძიმე გენეტიკურ დაავადებას, თუმცა პროგრამის გაფართოება და გენეტიკური კონსულტაციის ხელმისაწვდომობა კვლავ გამოწვევად რჩება.
აკადემიური სივრცეები, როგორიცაა https://www.gmj.ge, მნიშვნელოვან როლს ასრულებს გენეტიკისა და მემკვიდრეობითი დაავადებების კვლევაში, ხოლო ხარისხისა და ლაბორატორიული სტანდარტების დაცვისთვის მნიშვნელოვანია ისეთი სისტემები, როგორიცაა https://www.certificate.ge.
მითი: ყველა გენეტიკური დაავადება აუცილებლად გამოვლინდება.
რეალობა: ბევრი გენეტიკური ვარიაცია რჩება უსიმპტომოდ ან ვლინდება მხოლოდ გარკვეულ პირობებში [2].
მითი: მხოლოდ მამა ან მხოლოდ დედაა პასუხისმგებელი დაავადებაზე.
რეალობა: უმეტეს შემთხვევაში გენეტიკური დაავადება ორივე მშობლის გენების კომბინაციით ყალიბდება [3].
კითხვა: შეიძლება თუ არა გენეტიკური დაავადების თავიდან აცილება?
პასუხი: რისკის შეფასება შესაძლებელია გენეტიკური ტესტირებით და კონსულტაციით [7].
კითხვა: ყველა აუტიზმი მემკვიდრეობითია?
პასუხი: აუტიზმი უმეტესად გენეტიკური ფაქტორების შედეგია, თუმცა გარემოც მნიშვნელოვან როლს თამაშობს [5].
კითხვა: საჭიროა თუ არა ახალშობილთა სკრინინგი?
პასუხი: დიახ, იგი საშუალებას იძლევა მძიმე დაავადებები გამოვლინდეს სიმპტომებამდე [6].
გენეტიკური მემკვიდრეობა განსაზღვრავს ადამიანის ჯანმრთელობის დიდ ნაწილს, თუმცა ცოდნა და დროული სკრინინგი საშუალებას იძლევა მრავალი რისკი შემცირდეს. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ამოცანაა უზრუნველყოს გენეტიკური ინფორმაციის ხელმისაწვდომობა, ხარისხიანი დიაგნოსტიკა და ოჯახების მხარდაჭერა, რათა მემკვიდრეობითობა არ იქცეს განაჩენად, არამედ გახდეს მართვადი ფაქტორი.
კურორტი ცნობილია თავისი სამთო წყაროებით, გამაჯანსაღებელი ჰავითა და გოგირდოვანი წყლებით.
დაბა აბასთუმანი ქვეყნის ერთ–ერთი ყველაზე ცნობილი სამთობალნეოლოგიური კურორტია. საქართველოს ეს ულამაზესი კურორტი აჭარა-იმერეთის უღელტეხილის ერთ-ერთ ნაწილში, მარადმწვანე ხეობაში მდებარეობს. იგი განლაგებულია მესხეთის ქედის სამხრეთითა და ფერსათის მთის აღმოსავლეთით (ზ.დ. 1275-1340 მ.) სიმაღლეზე.
წიწვოვანი ტყით დაფარული აბასთუმნის კლიმატი უებარი საშუალებაა ფილტვების დაავადებათა პროფილაქტიკისთვის. განსაკუთრებით სასარგებლოა გაზაფხულის სეზონი, როდესაც ფიჭვი დამტვერვას იწყებს.
აბასთუმნის ერთ-ერთი მთავარი ღირსშესანიშნაობა ასტროფიზიკური ობსერვატორიაა.
აბასთუმნის ასტროფიზიკური ობსერვატორია მთა ყანობილზე. ზ. დ. 1650 მეტრზე, აბასთუმნიდან 8 კმ-ში. დაარსდა 1932 წელს პროფესორ ევგენი ხარაძის თაოსნობით. ის ყოფილ საბჭოთა კავშირში პირველი სამთო ასტროფიზიკური ობსერვატორია იყო
ობსერვატორია 1932 წლიდან ფუნქციონირებს და ყოფილ საბჭოთა კავშირში პირველი სამთო-ასტროფიზიკური ობსერვატორია იყო. აქ გალაქტიკებს, ვარსკვლავებს, მზის ფიზიკას, მზის სისტემის მცირე სხეულებსა და დედამიწის ზედა ატმოსფეროს იკვლევენ. ობსერვატორიაში სტუმრობა ნებისმიერ მსურველს შეუძლია, რადგან აქ განთავსებულია პატარა მუზეუმი და, რაც მთავარია, შესაძლებლობა გაქვს, ტელესკოპით მთვარეს, სატურნსა და სხვა ციურ სხეულებს დააკვირდე.
აბასთუმანი მშრალი კურორტების რიცხვს მიეკუთვნება. ხეობის თითქმის ვერტიკალურად აზრდილი ფერდობები დაფარულია წიწვოვანი ტყით, რომელშიც ფიჭვი დომინირებს, რომელიც ყვავილობის დროს უებარი სამკურნალო საშუალებაა ფილტვებით ავადმყოფი ადამიანისთვის. აბასთუმნის თერმული წყლების სამკურნალო თვისებებიც საყოველთაოდაა აღირებული.
ისტორიკოსი, გეოგრაფი და კარტოგრაფი ვახუშტი ბაგრატიონი წერდა, რომ ახლანდელი აბასთუმნის ადგილას, ჯერ კიდევ, XIV საუკუნეში ყოფილა მჭიდროდ დასახლებული ქალაქი ოძრხე და არსებობდა სახელგანთქმული სამკურნალო წყლები. XVII საუკუნეში, ოსმალების ბატონობისას, აქ თურქული სტილის აბანო მიუწყვიათ. XIX საუკუნის 30-იან წლებში შესაძლებელი გახდა თერმული სამკურნალო წყლების მეცნიერული შესწავლა. შედეგად, მას აბასთუმნის ქლორნატრიუმსულფატკალციუმიანი ჰიპერთერმული სამკურნალო წყლები ეწოდა და გამოიყენება – რევმატიული, გინეკოლოგიური, დერმატული, ნერვული დაავადებების, ნივთიერებათა ცვლის მოშლილობისას და ქრონიკული წყლულების სამკურნალოდ.
კურორტი აბასთუმანი ზომიერად მშრალი კურორტების რიცხვს მიეკუთვნება. ხეობა დაფარულია წიწვოვანი ტყით, რომელშიც ფიჭვი დომინირებს, გაზაფხულზე ფიჭვი იწყებს ყვავილობას რის შედეგადაც იგი გამოყოფს ეგრედ წოდებულ მტვერს და მიმოიფანტება ჰაერში, სუნთქვის დროს იგი ხვდება ფილტვებში რაც ერთ-ერთი საუკეთესო სამკურნალო საშვალებაა ფილტვებისთვის. ეს ჰაერი შეუდარებელია როგორც სამკურნალოდ ამავდროულად რეაბილიტაციისთვის, სწორედ ამიტომაა აბასთუმანში დასვენება ესეთი მოთხოვნადი, განსაკუთრებით ბავშვებისთვის ვისაც სუსტი ფილტვები აქვთ. იმის შიში რომ აქ დასვენების დროს ვინმეს გადაედება ფილტვების დავადება არის აფსურდი, რადგან ყველაზე ნაკლები საფრთხე აქ არის ამ დავადების გადადების, გამომდინარე იქიდან რომ ჰაერი აქ შეიცავს დიდი რაოდენობით იზონიაზიდს რაც კლავს ბაქტერიებს.
აბასთუმანი ცნობილია გამაჯანსაღებელი ჰავითა და გოგირდოვანი წყლებით.
მკურნალობის ჩვენებებია:
აბასთუმანი ზომიერად მშრალი კურორტების რიცხვს მიეკუთვნება.
ხეობის თითქმის ვერტიკალურად აზიდული ფერდობები დაფარულია წიწვოვანი ტყით, სადაც დომინირებს ფიჭვი. ჰაერის ტემპერატურისა და ატმოსფერული წნევის მერყეობა აბასთუმანში სრულიად უმნიშვნელოა. დღისით არ ცხელა, საღამოს კი გრილა. ჰაერის მაქსიმალური ტემპერატურა 37°C, მინიმალური კი -32 C
აბასთუმანში არსებული თერმული წყლების გამო იგი კლიმატურ–ბალნეოლოგიურ კურორტად მიიჩნევა.
აბასთუმნის მიდამოებში არსებობდა ძველი ისტორიული ციხე-ქალაქი ოძრხე, რომელიც ლეგენდარულ მამამთავარს ოძრახოსს აუშენებია. ოძრხემ XV საუკუნემდე იარსება, მას შემდეგ კი დაბად შემორჩა და მეზობლად მდებარე სოფლის – აბასთუმნის სახელი დაერქვა. ძველ ციხეთა ნანგრევების გარდა დღემდე აქ აღარაფერს მოუღწევია.
რით გამოირჩევა მთის ჰავა და რა სარგებლობა მოაქვს მთის კურორტზე დასვენებას?
მთის კლიმატი – ეს არის სუფთა ჰაერი, მზის, განსაკუთრებით- ულტრაიისფერი სხივების ინტენსიური რადიაცია, დაბალი ბარომეტრიული წნევა და ჟანგბადის გაცილებით მაღალი შემცველობა. ყველა ამ ფაქტორის გამო მთის კლიმატი ახდენს მატონიზებელ და გამაკაჟებელ ეფექტს ადამიანის ორგანიზმზე. განსაკუთრებით უხდება მათ, ვისაც ფილტვებისა და გულის ქრონიკული კომპენსირებული დაავადებები აწუხებს. მთის კლიმატის ბიოლოგიური მოქმედება მრავალფეროვანია: ამშვიდებს და ტონუსს მატებს ნერვულ სისტემას; აუმჯობესებს სასიცოცხლო პროცესების რეგულაციას (ააქტიურებს ნივთიერებათა ცვლას, სუნთქვის ფუნქციას, სისხლის მიმოქცევასა და საჭმლის მონელებას); ზრდის ორგანიზმის სენშეუვალობას სხვადასხვა დაავადების, მათ შორის- ინფექციური პათოლოგიების მიმართ. ოზონი, რომლითაც მდიდარია მთის ჰაერი: დამღუპველად მოქმედებს ბაქტერიებზე, ვირუსებსა და სოკოებზე; აძლიერებს ჟანგვა-აღდგენით პროცესებს; სწრაფად ამცირებს და ხსნის ინტოქსიკაციის მოვლენებს; აუმჯობესებს მიკროცირკულაციას, რითაც აძლიერებს ქსოვილთა ჟანგბადით გაჯერებას, აღმოფხვრის ჟანგბადოვან შიმშილს; მაღალი ენერგეტიკული დანახარჯის დროს ახდენს ცხიმოვანი რესურსების მობილიზებას. კლიმატური კურორტის ძირითადი სამკურნალო ფაქტორები კლიმატი და ლანდშაფტის თავისებურებები გახლავთ. მთის კლიმატურ კურორტებს იყენებენ ფილტვის ტუბერკულოზის, ბრონქული ასთმის, ჰიპოტონიისა და სხვა დაავადებათა სამკურნალოდ. მკურნალობასთან ერთად კურორტს დიდი მნიშვნელობა აქვს სხვადასხვა დაავადების საპროფილაქტიკოდ და ორგანიზმის გასაკაჟებლად. განსაკუთრებით დიდი მნიშვნელობა აქვს მთის კურორტს ბავშვებისთვის.
ნარკომანია არის სერიოზული დაავადება, რომელიც საჭიროებს დროულ და კომპლექსურ მკურნალობას. სწორი მიდგომები და მხარდაჭერა გაწვდავენ პაციენტებს უკეთესი ცხოვრების პირობებს და ჯანმრთელობის გაუმჯობესებას.
გამოიყოფა ნარკომანიის შემდეგი სტადიები:
· პირველი სტადია – ფსიქიკური დამოკიდებულება;
· მეორე სტადია – ფიზიკური დამოკიდებულება;
· მესამე სტადია – ფსიქიკური პათოლოგიების განვითარება.
მიზეზები
· სხვა ადამიანების მხრიდან ყურადღების ნაკლებობის და სიმარტოვის განცდა;
· ცნობიერების გაფართოვების მცდელობა;
· ცუდი გარემოცვის ზეგავლენა;
· საკუთარ თავში ეჭვის შეტანა, თავისუფალი ნების არ ქონა;
· ხშირი დეპრესია.
სიმპტომები
დაავადების სიმპტომებია:
· კანის სიფერმკრთალე;
· თვალის გუგების ცლილება (გადიდება ან დაპატარავება);
· თვალების ჩაწითლება, დაბინდვა;
· მეტყველების დარღვევა;
· მადის დაკარგვა და სწრაფად გახდომა;
· მუდმივი ხველა;
· მოძრაობის ცუდი კოორდინაცია;
· არტერიული წნევის მკვეთრი ცვალებადობა;
· კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის აშლილობა.
· უმიზეზო აღგზნებულობა, ან მოთენთილობა;
· შრომისუნარიანობის დაქვეითება;
· ყველაფრის მიმართ გულგრილობა;
· მეხსიერების და ყურადღების გაფანტვა;
· კონცენტრაციის შეუძლებლობა;
· უძილობა ან გაზრდილი ძილიანობა;
· ხასიათის სწრაფი ცვლა;
· გაზრდილი დაღლილობა;
· ადამიანებთან ურთიერთობის სურვილის არქონა;
· მოუწესრიგებლობა.
დიაგნოსტიკა
დაავადების დიაგნოსტიკას ატარებს ექიმი-ნარკოლოგი, რისთვისაც ახდენს პაციენტის საერთო დათვალიერებას. დამატებით შეიძლება დაინიშნოს შარდის საერთო ანალიზი.
მკურნალობა
აუცილებელი მკურნალობა მოიცავს:
· კოდირებას;
· ფსიქოთერაპიას;
· კრუნჩხვის საწინააღმდეგო თერაპიას;
· ჰიპნოზს;
· სადეზინტოკსიკაციო თერაპია;
· ანტიდეპრესანტები.
საშიშროება
ნარკომანია განკურნდებადია, მაგრამ მისი უყურადღებოდ დატოვება იწვევს შემდეგი სახის გართულებებს:
· თრომბოფლებიტი;
· შიდსი;
· სეპსისი;
· აბსცესი;
· ფლეგმონა;
· ვენერიული დაავადებები.
პროფილაქტიკა
რეკომენდირებულია:
· მშობლებმა მუდმივად გააკოტროლონ ბავშვების ცხოვრების წესი და ესაუბრონ მათ;
· დაავადების დროული დიაგნოსტირება და ფარმაკო-თერაპიის ჩატარება;
· რეციდივებისა და რემისიების განვითარების დროული შეწყვეტა;
· განკურნებული პაციენტების სოციალური რეაბილიტაცია.
ყავა, როგორც პოპულარული სასმელი, შეიცავს კოფეინს, რომელიც ძლიერი სტიმულატორია და აქვს როგორც სასარგებლო, ისე მავნე თვისებები. მისი მოხმარება მოითხოვს განსაკუთრებულ სიფრთხილეს, განსაკუთრებით იმ შემთხვევაში, თუ ვიტამინებსა და მინერალებზეა საუბარი.
კოფეინის გავლენა რკინის და კალციუმის შეწოვაზე
კოფეინმა შეიძლება მნიშვნელოვნად შეამციროს რკინის შეწოვა. შესაძლოა, ერთმა ფინჯანმა ყავამ 60%-ით შეამციროს რკინის შეწოვა ორგანიზმში. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ხდება, თუ რკინის დეფიციტი გაქვთ და იღებთ პრეპარატებს; ასეთ შემთხვევაში, პრეპარატები ყავით არ უნდა მიიღოთ. რეკომენდირებულია, რომ ყავას და რკინის დანამატებს შორის 1-2 საათიანი შუალედი დაიცვათ.
რაც შეეხება კალციუმს, ყავა მისი შეწოვას ართულებს, მაგრამ თუ რძიან ყავას მიირთმევთ, ეს გავლენა შედარებით მცირდება. თუმცა, შავი ყავის მირთმევის შემთხვევაში, კალციუმის მიღება უნდა მოხდეს სხვაგვარი წყაროებისგან, როგორიცაა ხაჭო და სხვა რძის პროდუქტები. ყავასთან ერთად მიღებული წყალი არ გაანეიტრალებს კოფეინს, მაგრამ იმატებს გემოვნური თვისებების მატარებლად.
ყავა და ვიტამინები: რამდენი ხანი უნდა გავიდეს ყავის მიღების შემდეგ?
ყავის მიღების შემდეგ უნდა გავიდეს მინიმუმ 1-2 საათი, რათა ვიტამინებისა და დანამატების მიღება ეფექტური იყოს. მაგალითად, ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონჩანაცვლებით თერაპიაზე მყოფი ადამიანები უნდა მოერიდონ ყავის მიღებას პრეპარატების მიღების შემდეგ ერთი საათის განმავლობაში. ასევე, ჩასახვის საწინააღმდეგო მედიკამენტების მიღების დროს ყავამ შეიძლება შეამციროს პრეპარატების ეფექტი.
ყავის ზომიერი მიღება: რა არის რეკომენდირებული დოზა?
ყავის ზომიერი მიღება ჩვეულებრივ უსაფრთხო და სასარგებლოა, თუმცა მნიშვნელოვანია გაითვალისწინოთ, რომ ზედმეტი რაოდენობით მისმა მოხმარებამ შეიძლება დააზარალოს ორგანიზმის ფუნქციონირება. დღეში 3-4 ფინჯანი ყავა მიიჩნევა ზომიერად და მისით მოპოვებული კოფეინი არ უნდა აღემატებოდეს 400 მგ-ს, რაც შეიძლება გახდეს თქვენი ორგანიზმისათვის სტიმულატორი და დამხმარე ციტრუსებით მდიდარ პროდუქტებთან.
დასკვნა
ყავის მიღებისას უნდა გაითვალისწინოთ მისი გავლენა მინერალების და ვიტამინების შეწოვაზე. ჭარბმა მოხმარებამ და არასათანადო ინტერვალებმა დანამატების მიღების დროს შეიძლება გამოიწვიოს სერიოზული შედეგები. რკინის და კალციუმის შეწოვისთვის რეკომენდირებულია ინტერვალების დაცვა, ხოლო ყავის ზომიერი მოხმარება კარგი ჯანმრთელობის ხელშეწყობას უზრუნველყოფს.
მისი თქმით, ყავა ძალიან კარგი არის C ვიტამინით მდიდარ პროდუქტებთან, როგორიც არის ციტრუსები, ბულგარული, წიწაკა, ბროკოლი. C ვიტამინი რკინის შეწოვას აძლიერებს, ამიტომ თუ C ვიტამინით მდიდარ პროდუქტებთან ერთად შევჭამთ რკინით მდიდარ პროდუქტებს, ყავა უკვე ვეღარ მოახერხებს, რომ შეწოვას ხელი შეუშალოს“
„საქართველოში ფარისებრი ჯირკვლის პრობლემები ძალიან ხშირია, ჰორმონჩანაცვლებით თერაპიაზე ძალიან ბევრი პაციენტი არის, ყავის მიღება ამ პრეპარატის მიღებიდან მინიმუმ ერთი საათი არავითარ შემთხვევაში არ შეიძლება. ასევე, ჩასახვის საწინააღმდეგო მედიკამენტების მიღების შემთხვევაში ყავა პრეპარატების მოქმედებას ამცირებს .
ადამიანები, ვისაც აქვთ ასთმა – რა თქმა უნდა, მკურნალ ექიმს უნდა გაესაუბრონ, მაგრამ ზოგიერთი სამკურნალო მედიკამენტის დროს, მცირე დოზითაც არ შეიძლება ყავის მიღება და ამ კუთხით ასეთი პაციენტები ფრთხილად უნდა იყვნენ“ – განაცხადა გადაცემა “დილა მშვიდობისა საქართველოს” ეთერში ნაია ლატარიამ.
საზოგადოების უმეტესობისთვის დილა ყავის გარეშე წარმოუდგენელია. ხშირად ისმის ფრაზა, რომ „ყავა თუ არა დავლიე მთელი დღე უუნარო ვარ“ და ა.შ.
სპეციალისტების თქმით, ამ სიტყვებში სიმართლის მარცვალი არის, რადგან ყავა გარკვეულ დამოკიდებულაბას აჩენს მის მიმართ.
თუმცა ხშირად დაობენ, საზიანოა თუ არა ყავა ორგანიზმისთვის.
ექიმის განმრატებით, უზმოზე ყავის დალევა ცუდი იდეაა. რადგან, ის აღიზიანებს კუჭის ლორწოვან გარსს და ამან შესაძლოა გასტრიტი (კუჭის ლორწოვანი გარსის) დაავადება გამოიწვიოს. ეს არომატული სასმელი შესაძლებელია გემრიელ საუზმეს მიაყოლონ. რადგან ყავა შეიცავს კოფეინს და ორგანიზმის მატონოზირებელია.
სპეციალისტები ასევე საუბრობენ, რამდენი ფინჯანი ყავის დალევაა სასურველი დღის განმავლობაში და ყავის მიღების რეკომენდებული რაოდენობა დაასახელეს.
ექიმების თქმით, კოფეინის დღიური ნორმა 400 მილიგრამია, რეომელიც 3 ან 4 ფინჯანია.
ამასთან, ყავის მიღება სასარგებლოა:
ყავას მხოლოდ დადებითი თვისებები არ აქვს. მან შეიძლება გამოიწვიოს:
ექიმების რჩევით, მნიშვნელობა აქვს რა სახის ყავას მიიღებთ. მათივე განმარტებით, ყავის ყიდვისას, სასურველია მნიშვნელობა ღია ფერის მარცვლებს მიაქციოთ.
ეპიდემიოლოგები ამბობენ, რომ ამ ეტაპზე „მაიმუნის ყვავილის“ ვირუსის პანდემიის სახით მსოფლიოში გავრცელების რისკიც კი დაბალია.
სპეციალისტების თქმით, მაიმუნის ყვავილს ზოგად სისუსტესთან, სახსრების ტკივილთან და მაღალ ტემპერატურასთან ერთად გამოარჩევს სპეციფიკური გამონაყარი მთელ სხეულზე. ვირუსის გადადება ინფიცირებულთან ახლო კონტაქტით ხდება. ჯანდაცვის სფეროს წარმომადგენლები და ეპიდემიოლოგები მოსახლეობას მოუწოდებენ, რომ მსგავსი სიმპტომების გამოვლენის შემთხვევაში პრევენციისთვის მიმართონ სამედიცინო დაწესებულებებს.
მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციამ “მაიმუნის ყვავილის” ინფექციის გავრცელების გამო საერთაშორისო მასშტაბის საგანგებო მდგომარეობა გამოაცხადა.
“ამ დაავადებას კორონას მსგავსი პანდემიის გამოწვევა არ შეუძლია. რა თქმა უნდა, საყურადღებოა. არ არსებობს კონკრეტული მკურნალობის მეთოდები. არსებობს ვაქცინაციის სახეები“.
საქართველოში ამ ეტაპზე რაიმე საგანგაშო მდგომარეობა არაა. მოსახლეობას მოვუწოდებთ, რომ თუ მოგზაურობის შემდეგ დაეწყებათ ვირუსული ინფექციის მსგავსი სიმპტომები და დაერთვება მაიმუნის ყვავილისთვის დამახასიათებელი მძიმე წყლულოვანი გამონაყარი, აუცილებლად მიმართოს ექიმს, რომ მოხდეს დროული სიმპტომური მკურნალობა,” – აცხადებს ეპიდემიოლოგი მაია კაშია.
მაიმუნის ყვავილის შემთხვევები 2022 წელსაც ფიქსირდებოდა, თუმცა 2024 წელს ახალი შტამის ერთ-ერთი მთავარი დამახასიათებელი სწრაფი გავრცელებაა.
დაავადებათა პრევენციისა და კონტროლის ევროპული ცენტრი მაიმუნის ყვავილის ინფექციის გავრცელების რისკის შესახებ განცხადებას ავრცელებს. მაიმუნის ყვავილის ინფექციის გავრცელების საფრთხე, ინფექციის გავრცელების შემთხვევები, – ვინ არიან რისკჯგუფში
უწყებამ რისკჯგუფად ის მოგზაურები დაასახელა, ვინც აფრიკის იმ რაიონებში იმყოფებოდა, სადაც „მაიმუნის ყვავილის“ – ინფექციის გავრცელების შემთხვევები დაფიქსირდა.
ჯანდაცვის უწყების მიერ გავრცელებული მონაცემებით, ევროპასა და აფრიკას შორის მჭიდრო კავშირის გამო დაავადების შემთხვევებმა შესაძლოა ევროპაშიც იფეთქოს.
დაავადებათა პრევენციისა და კონტროლის ევროპული ცენტრი მაიმუნის ყვავილის ინფექციის გავრცელების რისკის შესახებ განცხადებას ავრცელებს. მაიმუნის ყვავილის ინფექციის გავრცელების საფრთხე, ინფექციის გავრცელების შემთხვევები, – ვინ არიან რისკჯგუფში
უწყებამ რისკჯგუფად ის მოგზაურები დაასახელა, ვინც აფრიკის იმ რაიონებში იმყოფებოდა, სადაც „მაიმუნის ყვავილის“ – ინფექციის გავრცელების შემთხვევები დაფიქსირდა.
ჯანდაცვის უწყების მიერ გავრცელებული მონაცემებით, ევროპასა და აფრიკას შორის მჭიდრო კავშირის გამო დაავადების შემთხვევებმა შესაძლოა ევროპაშიც იფეთქოს.
მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციამ “მაიმუნის ყვავილის” ინფექციის გავრცელების გამო საერთაშორისო მასშტაბის საგანგებო მდგომარეობა გამოაცხადა.
© SheniEkimi.ge
