შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი

ტყუპზე ორსულობა და ტყუპების დაბადება არა მხოლოდ ემოციურად მნიშვნელოვანი, არამედ მედიცინისა და საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის განსაკუთრებული ინტერესის საგანია. მრავალნაყოფიანი ორსულობა დაკავშირებულია როგორც დედის, ისე ნაყოფების ჯანმრთელობის მომატებულ რისკებთან და მოითხოვს გაძლიერებულ მეთვალყურეობას, სპეციალიზებულ სამედიცინო მიდგომებსა და ინფორმირებულ გადაწყვეტილებებს. თანამედროვე მედიცინაში ტყუპების საკითხი განიხილება არა როგორც იშვიათი ფენომენი, არამედ როგორც მზარდი კლინიკური რეალობა, რაც განპირობებულია რეპროდუქციული ტექნოლოგიების განვითარებით, დედის ასაკის მატებით და ჰორმონული ჩარევების გახშირებით.

საზოგადოებრივი ჯანდაცვის კონტექსტში ტყუპებზე ორსულობა მნიშვნელოვანია, რადგან იგი გავლენას ახდენს პერინატალურ სიკვდილიანობაზე, ნაადრევ მშობიარობაზე, ახალშობილთა ინტენსიური თერაპიის საჭიროებაზე და ჯანდაცვის სისტემის რესურსების განაწილებაზე [1]. ამიტომ საკითხის მეცნიერულად სანდო, გასაგები და პრაქტიკულად გამოყენებადი განხილვა აუცილებელია როგორც სამედიცინო პროფესიონალებისთვის, ისე ფართო საზოგადოებისთვის.

პრობლემის აღწერა

ტყუპები შეიძლება დაიბადონ როგორც ერთი განაყოფიერებული კვერცხუჯრედის გაყოფის შედეგად, ასევე სხვადასხვა კვერცხუჯრედის დამოუკიდებელი განაყოფიერების გზით. ამ განსხვავებას არსებითი მნიშვნელობა აქვს როგორც გენეტიკური მსგავსების, ისე ორსულობის მიმდინარეობისა და გართულებების რისკების თვალსაზრისით. ქართველი მკითხველისთვის თემა აქტუალურია, რადგან საქართველოში, ისევე როგორც სხვა ქვეყნებში, იზრდება როგორც დედის ასაკი პირველ ორსულობაზე, ისე უნაყოფობის მკურნალობის გამოყენების სიხშირე, რაც მრავალნაყოფიანი ორსულობების მატებას უწყობს ხელს.

სოციალური თვალსაზრისით, ტყუპები ოჯახისთვის დამატებით ფსიქოლოგიურ, ეკონომიკურ და ზრუნვის გამოწვევებს ქმნიან, ხოლო ჯანდაცვის სისტემისთვის — გართულებების პრევენციისა და მართვის აუცილებლობას. ამდენად, საკითხი სცდება ინდივიდუალურ გამოცდილებას და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის მნიშვნელობას იძენს.

სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი

„ნამდვილი“ ანუ ერთკვერცხუჯრედის ტყუპები ვითარდება მაშინ, როდესაც ერთი განაყოფიერებული კვერცხუჯრედი იყოფა ორ ემბრიონად. მათი გენეტიკური მასალა იდენტურია, ისინი ყოველთვის ერთი სქესის არიან და ერთმანეთის მიმართ მაღალი ფენოტიპური მსგავსება ახასიათებთ. გაყოფის დრო განსაზღვრავს პლაცენტისა და სანაყოფე პარკების რაოდენობას, რაც პირდაპირ კავშირშია კლინიკურ რისკებთან.

თუ გაყოფა ხდება განაყოფიერებიდან პირველ სამ დღეში, თითოეულ ნაყოფს საკუთარი პლაცენტა და სანაყოფე პარკი აქვს, რაც შედარებით უსაფრთხო ვარიანტად ითვლება. მე-4–8 დღეზე გაყოფისას ნაყოფები ერთ პლაცენტას იზიარებენ, მაგრამ ცალკე სანაყოფე პარკებში არიან, ხოლო მე-9–10 დღეზე გაყოფა იწვევს როგორც საერთო პლაცენტის, ისე საერთო სანაყოფე პარკის არსებობას, რაც დაკავშირებულია ჭიპლარის ჩახლართვისა და სისხლის გადანაწილების სინდრომის მაღალ რისკთან [2].

სხვადასხვაკვერცხუჯრედის ტყუპები ვითარდება მაშინ, როდესაც ოვულაციისას ერთდროულად ორი ან მეტი კვერცხუჯრედი განაყოფიერდება. ასეთ შემთხვევაში ბავშვები გენეტიკურად და-ძმას ჰგვანან და შეიძლება იყვნენ სხვადასხვა სქესის. სწორედ ამ ტიპის ტყუპებთან არის დაკავშირებული მემკვიდრეობითი ფაქტორები და ჰორმონული ზემოქმედება.

კლინიკური თვალსაზრისით, მრავალნაყოფიანი ორსულობა ხშირად ასოცირებულია ნაადრევ მშობიარობასთან, ანემიასთან, პრეეკლამფსიასთან და საკეისრო კვეთის საჭიროებასთან. ამავე დროს, ადეკვატური მეთვალყურეობა და დროული ჩარევა მნიშვნელოვნად ამცირებს მძიმე გართულებების რისკს.

სტატისტიკა და მტკიცებულებები

მსოფლიო მონაცემებით, ტყუპების სიხშირე ბოლო ათწლეულებში მნიშვნელოვნად გაიზარდა და ზოგიერთ ქვეყანაში 30–40%-ით არის მომატებული [3]. ეს ზრდა განსაკუთრებით უკავშირდება რეპროდუქციული ტექნოლოგიების გამოყენებას და დედის ასაკის მატებას.

მრავალნაყოფიანი ორსულობების დაახლოებით 50%-ში მშობიარობა იწყება 37 კვირამდე, ხოლო 25–50%-ში — 34 კვირამდე [4]. ნაადრევად დაბადებულ ტყუპებს უფრო ხშირად სჭირდებათ ნეონატალური ინტენსიური თერაპია, თუმცა კვლევები აჩვენებს, რომ მათი ფილტვები და ნერვული სისტემა საშუალოდ უფრო ადრე მწიფდება, ვიდრე ერთნაყოფიანი ორსულობის შემთხვევაში.

დედის ორგანიზმში რკინის დეფიციტი მრავალნაყოფიანი ორსულობისას ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული პრობლემაა, რაც ადასტურებს კვების და დანამატების სწორად შერჩევის აუცილებლობას [5].

საერთაშორისო გამოცდილება

ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია ხაზს უსვამს მრავალნაყოფიანი ორსულობის მაღალი რისკის სტატუსს და რეკომენდაციას აძლევს გაძლიერებულ პრენატალურ მეთვალყურეობას [1]. ამერიკის დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრი მიუთითებს, რომ საკეისრო კვეთის სიხშირე ტყუპებზე ორსულობისას მნიშვნელოვნად მაღალია, თუმცა გადაწყვეტილება უნდა ეფუძნებოდეს ინდივიდუალურ კლინიკურ მდგომარეობას [3].

კლინიკური ჟურნალები, როგორიცაა The Lancet და BMJ, განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობენ ერთპლაცენტიან ტყუპებში სისხლის გადანაწილების სინდრომის ადრეულ დიაგნოსტიკასა და მონიტორინგს, რაც ნაყოფების გადარჩენას მნიშვნელოვნად აუმჯობესებს [2].

საქართველოს კონტექსტი

საქართველოში მრავალნაყოფიანი ორსულობების მართვა ხორციელდება როგორც სახელმწიფო, ისე კერძო სამედიცინო სექტორში, თუმცა რესურსების ხელმისაწვდომობა რეგიონების მიხედვით განსხვავდება. სპეციალიზებული ულტრასონოგრაფიული მეთვალყურეობა და ნეონატალური სერვისები ძირითადად კონცენტრირებულია დიდ ქალაქებში.

აკადემიური სივრცის თვალსაზრისით, საკითხის კვლევა და განხილვა შესაძლებელია ისეთ პლატფორმებზე, როგორიცაა https://www.gmj.ge, ხოლო ხარისხისა და უსაფრთხოების სტანდარტების შეფასება — https://www.certificate.ge. საზოგადოებრივი ინფორმირების მიზნით მნიშვნელოვანია სანდო სამედიცინო მედიის, მათ შორის https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge, აქტიური როლი.

მითები და რეალობა

ხშირად მიიჩნევა, რომ ტყუპები ყოველთვის იდენტურები არიან, თუმცა რეალურად მათი უმრავლესობა სხვადასხვაკვერცხუჯრედისაა და გენეტიკურად განსხვავდება. ასევე გავრცელებულია მოსაზრება, თითქოს ტყუპები ყოველთვის ერთნაირი დაავადებებით ავადდებიან, რაც არ შეესაბამება რეალობას — დაბადებისთანავე თითოეული მათგანი დამოუკიდებელ ბიოლოგიურ გზას გადის.

ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)

არის თუ არა ტყუპზე ორსულობა ავტომატურად საკეისრო კვეთის ჩვენება?
არა. გადაწყვეტილება დამოკიდებულია ნაყოფების მდებარეობაზე, პლაცენტის ტიპზე და დედისა და ბავშვების მდგომარეობაზე.

არის თუ არა მემკვიდრეობითი ტყუპის გაჩენა?
მემკვიდრეობითი ფაქტორი ეხება მხოლოდ სხვადასხვაკვერცხუჯრედის ტყუპებს და ძირითადად დედის ხაზით გადაეცემა.

საჭიროა თუ არა განსაკუთრებული კვება?
დიახ. აუცილებელია ცილებით, რკინით, ვიტამინებითა და მიკროელემენტებით მდიდარი რაციონი.

დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით

ტყუპზე ორსულობა წარმოადგენს მაღალრისკიან, მაგრამ მართვად მდგომარეობას, რომელიც მოითხოვს ინფორმირებულ მშობლებს, პროფესიულ სამედიცინო გუნდს და ჯანდაცვის სისტემის მხარდაჭერას. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის მთავარი ამოცანაა ცნობიერების ამაღლება, ადრეული დიაგნოსტიკა და ხარისხიანი სერვისების ხელმისაწვდომობა. რეალისტური და პრაქტიკული მიდგომები მნიშვნელოვნად ამცირებს გართულებებს და აუმჯობესებს როგორც დედის, ისე ბავშვების ჯანმრთელობის შედეგებს.

წყაროები

1. World Health Organization. Multiple pregnancy and perinatal outcomes. Available from: https://www.who.int
2. The Lancet. Monochorionic twin pregnancy management. Available from: https://www.thelancet.com
3. Centers for Disease Control and Prevention. Twin births and trends. Available from: https://www.cdc.gov
4. BMJ. Preterm birth in multiple pregnancies. Available from: https://www.bmj.com
5. National Institutes of Health. Nutrition in multiple pregnancy. Available from: https://www.nih.gov

რატომ არის პირის ღრუს ჯანმრთელობა ორგანიზმისთვის კრიტიკულად მნიშვნელოვანი?

/სტატიის ავტორი:
ექიმი მარიამ ქლიბაძე — სტომატოლოგი, თერაპევტი და პირის ღრუს ქირურგი/

1. რატომ არის პირის ღრუს ჯანმრთელობა ორგანიზმისთვის კრიტიკულად მნიშვნელოვანი?

პირის ღრუში არსებული ქრონიკული ანთება (განსაკუთრებით ღრძილების დაავადება ) დაკავშირებულია გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებთან, შაქრიან დიაბეტთან, სუნთქვით ინფექციებთან და ორსულობის გართულებებთან.

კვლევები აჩვენებს, რომ ანთებითი ბაქტერიები პირის ღრუდან შეიძლება მოხვდეს სისხლის მიმოქცევაში და გამოიწვიოს სისტემური ანთება.

პირის ღრუს ჯანმრთელობა მხოლოდ ესთეტიკა არ არის – ის პირდაპირ გავლენას ახდენს მთელ ორგანიზმზე.

2. რამდენად აუცილებელია პროფესიული წმენდა, თუ სახლში რეგულარულად იხეხავთ კბილებს?

სახლში, იდეალური ჰიგიენის პირობებშიც კი, ნადების დაახლოებით 70-80% სრულად არ იწმინდება, ეს დაგროვილი ნადები კი გარდაიქმნება მაგვარ ქვად, რომლის მოცილება მხოლოდ პროფესიული წმენდით არის შესაძლებელი.

პროფესიონალური წმენდა აუცილებელია ღრძილების ჯანმრთელობის, სუნის პრევენციის და ანთებითი პროცესების თავიდან ასაცილებლად.

3. რატომ არ შეიძლება ანთებითი კბილის იგნორირება?

კბილის პულპის (ნერვის) ანთება (პულპიტი ან პერიაპიკალური ინფექცია) არ არის მხოლოდ ლოკალური პრობლემა.
ინფექცია შეიძლება გავრცელდეს ძვალზე, მეზობელ ქსოვილებზე და ზოგ შემთხვევაში გამოიწვიოს სისტემური გართულებები.

თანამედროვე მედიცინა აღიარებს, რომ ქრონიკული კბილის ინფექციები ზრდის ორგანიზმში საერთო ანთებით ფონს.

ტკივილის არ ქონა არ ნიშნავს პრობლემის აღმოფხვრას – ძვლის დესტრუქციული უბანი საჭიროებს დროულ და სწორ მკურნალობას

4. რამდენად უსაფრთხო და საიმედოა იმპლანტაცია გრძელვადიან პერსპექტივაში?

მეცნიერულად დადასტურებული ფაქტი: თანამედროვე იმპლანტების წარმატების მაჩვენებელი 95%-ზე მეტია, როდესაც: დაცულია ქირურგიული და სტერილური პროტოკოლები პაციენტი იცავს ჰიგიენის რეკომენდაციებს.

იმპლანტის წარუმატებლობის მთავარი მიზეზი ხშირად არის პერიიმპლანტიტი, რომელიც უმეტესად ცუდ ჰიგიენასთან არის დაკავშირებული.

იმპლანტი არის არა „ერთჯერადი პროცედურა“, არამედ პაციენტისა და ექიმის გრძელვადიანი თანამშრომლობა

5. შეიძლება თუ არა კარიესი ტკივილის გარეშე პროგრესირებდეს და რატომ არის ეს ყველაზე დიდი რისკი?

კარიესი ხშირად ვითარდება ტკივილის გარეშე, განსაკუთრებით ადრეულ და საშუალო სტადიებზე. ტკივილი ჩნდება მხოლოდ მაშინ, როდესაც ბაქტერიული პროცესი აღწევს დენტინს ან პულპას.

ტკივილის არარსებობა არ ნიშნავს ჯანმრთელ კბილს. კარიესის ყველაზე საშიში ფორმა სწორედ ის არის, რომელიც ჩუმად ვითარდება და გვიან იჩენს თავს.

რატომ ვერ იწმინდება ნადების 80 % სახლში?

კბილების ყოველდღიური წმენდა აუცილებელია, თუმცა თანამედროვე სტომატოლოგიური კვლევები ადასტურებს, რომ პირის ღრუში არსებული ნადები სრულად ვერ იწმინდება. ამის მიზეზი არ არის დაუდევრობა – ეს ბიოლოგიური და ანატომიური რეალობაა.

/სტატიის ავტორი:
ექიმი მარიამ ქლიბაძე — სტომატოლოგი, თერაპევტი და პირის ღრუს ქირურგი/

სტომატოლოგიაში ნადები განიხილება როგორც – მიკროორგანიზმების ორგანიზებული კოლონია, რომელიც:
1. მყარად ეკვრის კბილის ზედაპირს
2. დაფარულია დამცავი პოლიმერული გარსით
3. მდგრადია მექანიკური და ქიმიური ზემოქმედების მიმართ

კვლევებით დადასტურებულია, რომ ნადების სტრუქტურა ზღუდავს კბილის ჯაგრისის ეფექტურობას, განსაკუთრებით იმ ადგილებში, სადაც ვიზუალური კონტროლი რთულია.

სუბგინგივალური ზონა – ხელმისაწვდომობის პრობლემა

ნადების მნიშვნელოვანი ნაწილი გროვდება:

• ღრძილის ხაზის ქვეშ (სუბგინგივალურად )
• კბილის ყელთან
• ღრძილის ჯიბეებში

კბილის ჯაგრისი ფიზიკურად ვერ აღწევს 2-3 მმ-ზე ღრმად, მაშინ როცა ბაქტერიული კოლონები ხშირად უფრო ღრმადაა ლოკალიზებული.

მინერალიზაცია – რბილი ნადებიდან კბილის ქვამდე

ნადები 24-72 საათში იწყებს:

მინერალიზაციას ნერწყვის კალციუმისა და ფოსფატის იონების ზემოქმედებით
გარდაქმნას კბილის ქვად.

მინერალიზებული ნადები ვერ იშლება ჯაგრისით, ძაფით ან ირიგატორით მისი მოცილება შესაძლებელია მხოლოდ პროფესიული ულტრაბგერითი ან მექანიკური ინსტრუმენტით.

ანატომიური ფაქტორები, რომელიც ზღუდავს თვითწმენდას.
კვლევებით დადგენილია, რომ ნადები ყველაზე ხშირად ნარჩუნდება
1. კბილთაშორის სივრცეებში
2. ორთოდონტიული კონსტრუქციების გარშემო
3. ძველ რესტავრაციებთან და ბჟენებთან
4. არასწორი ან ინდივიდუალური ანატომიის პირობებში

სტატისტიკურად, კბილებს შორის სივრცეებში ნადების მოცილების ეფექტურობა სახლის პირობებში არ აღემატება 40-50%-ს თუნდაც სწორ ტექნიკასთან ერთად.

საერთაშორისო სტომატოლოგიური ორგანიზაციები რეკომენდაციას უწევენ პერიოდულ პროფესიულ წმენდას, როგორც ანთებითი პროცესების, კარიესისა და პაროდონტული დაავადებების პრევენციის აუცილებელ ნაწილზე.

1. რეგულარული სახლის მოვლა
2. სწორი ინდივიდუალური რუტინა
3. პერიოდული პროფესიული წმენდა

ერთად ქმნის რეალურად ჯანმრთელ პირის ღრუს!

თუ პროფესიული წმენდიდან გასულია 6 თვე უკვე დროა ჩაეწერო ვიზიტზე.

შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი

სიმსუქნე ხშირად მხოლოდ „ზედმეტ კილოგრამებად“ აღიქმება, თუმცა მისი ყველაზე უხილავი და ხანგრძლივი ზიანი ხშირად საყრდენ-მამოძრავებელ სისტემაზე მოდის: ძვლებზე, სახსრებზე, მალთაშუა დისკებზე, მყესებსა და იოგებზე. ეს არ არის მხოლოდ ესთეტიკური ან „მეტაბოლური“ თემა — ეს არის ქრონიკული ტკივილის, მოძრაობის შეზღუდვის, შრომისუნარიანობის დაკარგვის და ჯანდაცვის ხარჯების ზრდის მნიშვნელოვანი მამოძრავებელი ფაქტორი [1], [2].

საზოგადოებრივი ჯანდაცვის თვალსაზრისით, სიმსუქნისა და სახსროვანი დაავადებების კავშირი განსაკუთრებულად მნიშვნელოვანია იმიტომ, რომ ის ქმნის „დამხურულ წრეს“: ჭარბი სხეულის მასა ზრდის ტკივილს და ამცირებს მოძრაობას; ნაკლები მოძრაობა ამძიმებს წონის მართვას; გაუარესებული ფუნქცია ზრდის მედიკამენტებზე დამოკიდებულებას, რეაბილიტაციის საჭიროებას და ზოგ შემთხვევაში ქირურგიულ ჩარევასაც. ამ პროცესის ადრეული შეჩერება რეალისტურია მხოლოდ მაშინ, როცა სიმსუქნეს ვხედავთ როგორც სისტემურ რისკს, და არა ინდივიდუალურ „სუსტ ნებისყოფას“ [3], [4].

ამ სტატიაში განვიხილავთ, როგორ აზიანებს სიმსუქნე ჩონჩხს და სახსრებს, რა მექანიზმებით ვითარდება დაზიანება, რა ამბობს მტკიცებულებები და რას ნიშნავს ეს საქართველოსთვის.

პრობლემის აღწერა

სიმსუქნე ნიშნავს ჭარბი ცხიმოვანი ქსოვილის დაგროვებას, რომელიც მოქმედებს როგორც მექანიკური დატვირთვის ზრდით, ისე ბიოლოგიური გზებით — ანთებითი მედიატორების, ჰორმონების და მეტაბოლური ცვლილებების გავლენით [3], [5]. ყველაზე მეტად ზიანდება მუხლი, თეძო, ტერფი და ხერხემალი, თუმცა კვლევები მიუთითებს, რომ რისკი იზრდება არა მხოლოდ დატვირთვად სახსრებში; გავლენა შესაძლოა შეეხოს ხელის მცირე სახსრებსაც, რაც მხოლოდ „წონის ზეწოლით“ ვერ აიხსნება და მეტაბოლურ-ანთებით მექანიზმებსაც უსვამს ხაზს [3], [5].

რატომ უნდა აინტერესებდეს ეს ქართველი მკითხველი? იმიტომ, რომ ჭარბი წონა და სიმსუქნე საქართველოში ფართოდ არის გავრცელებული. არაგადამდებ დაავადებათა რისკ-ფაქტორების კვლევის (სტეპს) მიხედვით, 2016 წელს ზრდასრულთა დიდი ნაწილი ჭარბწონიან კატეგორიაში იყო, ხოლო სიმსუქნის მაჩვენებელიც მაღალია [6]. ეს ნიშნავს, რომ ოსტეოართრიტის, ქრონიკული წელის ტკივილისა და მოძრაობის შეზღუდვის ტვირთი რეალისტურად გაიზრდება, თუ პრევენციასა და ადრეულ ჩარევას სისტემურად არ მივუდგებით [2], [7].

სოციალური მნიშვნელობა აშკარაა: სახსროვანი პრობლემები ზღუდავს მუშაობას, ზრდის დროებით შრომისუუნარობას, აისახება ოჯახების ეკონომიკაზე და ზრდის ჯანდაცვის სისტემის დატვირთვას [2], [7].

სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი

სიმსუქნე აზიანებს ჩონჩხს და სახსრებს ორი ძირითადი გზით:

1. მექანიკური გადატვირთვით
2. მეტაბოლურ-ანთებითი პროცესებით

მექანიკური გადატვირთვა განსაკუთრებით თვალსაჩინოა მუხლის სახსარში. სიარულისას მუხლზე მოქმედი კომპრესიული ძალა სხეულის მასას რამდენჯერმე აჭარბებს, ხოლო თითოეული დამატებითი კილოგრამი პრაქტიკულად „მრავლდება“ ნაბიჯების რაოდენობით დღის განმავლობაში [8], [9]. ერთ-ერთი ხშირად ციტირებული შეფასებით, ყოველი დამატებითი 1 კგ სხეულის მასა სიარულის დროს მუხლზე დაახლოებით 4 კგ-ით ზრდის კომპრესიულ დატვირთვას [8]. ეს ნიშნავს, რომ წონა ყოველდღიურად „ამუშავებს“ სახსარს ზედმეტი დატვირთვის რეჟიმში — ათასობით ნაბიჯის, თვეების და წლების განმავლობაში.

მეორე მნიშვნელოვანი მექანიზმია ანთებითი და მეტაბოლური ფაქტორები. ცხიმოვანი ქსოვილი არ არის „პასიური მარაგი“ — ის გამოყოფს ბიოლოგიურად აქტიურ ნივთიერებებს, რომლებიც ხელს უწყობენ ქრონიკულ დაბალი ინტენსივობის ანთებას. ამ ფონზე იცვლება ხრტილის მეტაბოლიზმი, იზრდება დეგენერაციის და ტკივილის რისკი, და პროცესს შეიძლება დაემატოს კუნთოვანი მასის შემცირების კომპონენტიც (სარკოპენია), რაც კიდევ უფრო ამცირებს სახსრების სტაბილურობას [3], [5], [10].

ხერხემლის შემთხვევაში მექანიზმი ხშირად იწყება სხეულის სიმძიმის ცენტრის ცვლილებით: განსაკუთრებით მუცლის მიდამოში ცხიმის დაგროვება იწვევს პოზის კომპენსაციას, წელის ლორდოზის ცვლილებას და მალთაშუა დისკების გადატვირთვას. დროთა განმავლობაში იზრდება დისკების დეგენერაციისა და ქრონიკული წელის ტკივილის რისკი [3], [9].

კლინიკურად ეს პროცესი შეიძლება გამოვლინდეს:

• მუხლის, თეძოს ან ტერფის ქრონიკული ტკივილით
• დილით დაჭიმულობით და მოძრაობის „გახურების“ საჭიროებით
• სიარულის დისტანციის შემცირებით
• კიბეზე ასვლის გაძნელებით
• ფიზიკური აქტივობის თავიდან არიდებით
• ცხოვრების ხარისხის დაქვეითებით

მნიშვნელოვანია, რომ დეგენერაციული ცვლილებები ხშირად „ჩუმად“ გროვდება და სიმპტომები გვიან ჩნდება. ამიტომ პრევენციის და ადრეული მართვის ფანჯარა რეალურად არსებობს.

სტატისტიკა და მტკიცებულებები

გლობალურად, სიმსუქნე და ჭარბი წონა მასშტაბური პრობლემაა. ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით, 2022 წელს ზრდასრულთა დიდი რაოდენობა ჭარბწონიან კატეგორიაში იყო, ხოლო სიმსუქნე ასეულ მილიონზე მეტ ადამიანს ჰქონდა [1]. ეს ტენდენცია ნიშნავს, რომ სახსროვანი დაავადებების ტვირთიც გაიზრდება, რადგან სიმსუქნე ოსტეოართრიტის ერთ-ერთი მთავარი მოდიფიცირებადი რისკ-ფაქტორია [7], [11].

საყრდენ-მამოძრავებელი დაავადებები უკვე ახლა წარმოადგენს ინვალიდობით გატარებული წლების ერთ-ერთ უმთავრეს მიზეზს მსოფლიო მასშტაბით [2], [12]. ოსტეოართრიტის გლობალურ ტვირთზე ფართომასშტაბიანი ანალიზები მიუთითებს, რომ ასაკთან ერთად შემთხვევები მკვეთრად იზრდება და ტენდენციებს ხელს უწყობს როგორც მოსახლეობის დაბერება, ისე სხეულის მასის მატება [11].

მტკიცებულებების პრაქტიკული მნიშვნელობა ერთ მარტივ კითხვაში ჩანს: „აქვს თუ არა აზრი მცირე წონის დაკლებას?“ დიახ. წონის შემცირება ამცირებს სახსრებზე დატვირთვას და ბევრ პაციენტში უკავშირდება ტკივილისა და ფუნქციის გაუმჯობესებას, განსაკუთრებით მუხლის ოსტეოართრიტის დროს [8], [13]. კლინიკური მიმოხილვები აჩვენებს, რომ საწყისი წონის 5–10%-ის კლება შეიძლება იყოს რეალისტური მიზანი, ხოლო უფრო დიდი კლება ხშირად უფრო დიდ ეფექტთან ასოცირდება, თუმცა შედეგი ინდივიდუალურია და საჭიროებს კომპლექსურ მიდგომას [13].

სხვა სიტყვებით: მცირე ცვლილებასაც შეუძლია „დიდი ბერკეტი“ ჰქონდეს, რადგან სახსარზე მოქმედი ძალა პროპორციულად უფრო მეტად მცირდება, ვიდრე თავად წონა.

საერთაშორისო გამოცდილება

საერთაშორისო პრაქტიკაში სიმსუქნისა და ოსტეოართრიტის მართვა ეფუძნება სამ ძირითად მიმართულებას:

• სხეულის მასის მართვას
• უსაფრთხო, ეტაპობრივ ფიზიკურ აქტივობას
• ტკივილისა და ფუნქციის შეფასებაზე დაფუძნებულ ინდივიდუალურ გეგმას

კლინიკური რეკომენდაციები ხშირად უსვამს ხაზს, რომ წონის მართვა არ არის მხოლოდ „დიეტა“ — ეს არის ქცევითი, სამედიცინო და გარემო ფაქტორების ერთობლიობა. მაგალითად, ოსტეოართრიტის მართვაში წონის კლების სარგებელზე მიუთითებს მეთოდური მიმოხილვები და მტკიცებულებათა შეფასებები [13]. ასევე, ბიომექანიკური კვლევები აჩვენებს, რომ სახსრის დატვირთვის შემცირება და სწორად შერჩეული მოძრაობა შეიძლება იყოს დამცავი ფაქტორი ხრტილისთვის [9], [12].

საზოგადოებრივი ჯანდაცვის დონეზე, ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია სიმსუქნეს განიხილავს როგორც არაგადამდები დაავადებების რისკ-ფაქტორს, რომელიც საჭიროებს პოლიტიკის, განათლების, გარემოს და ჯანდაცვის სერვისების ერთობლივ პასუხს [1], [2].

ინსტიტუციური გამოცდილების მთავარი გზავნილია: ინდივიდუალური რეკომენდაციები ეფექტიანია მხოლოდ მაშინ, როცა ადამიანს აქვს ხელმისაწვდომი, უსაფრთხო და ხარისხიანი მხარდაჭერა — დაწყებული პირველადი რგოლის კონსულტაციით, დასრულებული რეაბილიტაციით.

საქართველოს კონტექსტი

საქართველოში სიმსუქნისა და ჭარბი წონის გავრცელების შესახებ სურათს აძლიერებს სტეპს-კვლევის მონაცემები, რომლებიც მიუთითებს მაღალი გავრცელებისკენ [6]. ამ ფონზე მოსალოდნელია, რომ გაიზრდება მუხლისა და თეძოს ოსტეოართრიტის, ქრონიკული წელის ტკივილისა და ინვალიდობის ტვირთი, რაც პირდაპირ აისახება როგორც ოჯახების, ისე ჯანდაცვის სისტემის რესურსებზე [2], [11].

საქართველოსთვის პრაქტიკული გამოწვევებია:

• პირველადი ჯანდაცვის დროული ჩარევის არათანაბარი ხელმისაწვდომობა
• ფიზიკური აქტივობისთვის უსაფრთხო გარემოს დეფიციტი (ქალაქებში)
• რეაბილიტაციის სერვისების მოცულობა და ფინანსური ხელმისაწვდომობა
• თვითმკურნალობის გავრცელება (ტკივილგამაყუჩებლების უკონტროლო მიღება)

რეგულაციისა და ხარისხის ნაწილში მნიშვნელოვანია, რომ ნებისმიერი წონის მართვის პროგრამა, კვებითი ჩარევა ან რეაბილიტაცია ეფუძნებოდეს სტანდარტებს და სერტიფიცირებად პრაქტიკას. ამ კონტექსტში ხარისხისა და სტანდარტების თემაზე ორგანულად შეიძლება იყოს სასარგებლო რესურსი: https://www.certificate.ge. აკადემიური სივრცისა და სამედიცინო დისკუსიისთვის შესაბამისი პლატფორმის როლს ხშირად ასრულებს https://www.gmj.ge.

სანდო სამედიცინო ინფორმაციის პოპულარიზაცია და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის განათლება საქართველოში კრიტიკულია, და ამ მიმართულებით მნიშვნელოვანი გზამკვლევი რესურსებია https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge, სადაც პრევენციაზე და მტკიცებულებებზე დაფუძნებული კომუნიკაცია უნდა იყოს მთავარი ხაზის ნაწილი.

მითები და რეალობა

მითი: „თუ სახსარი მტკივა, მოძრაობა უნდა შევწყვიტო“
რეალობა: არასწორად შერჩეული დატვირთვა შეიძლება მავნებელი იყოს, მაგრამ სწორად შერჩეული, ეტაპობრივი მოძრაობა ხშირად ამცირებს ტკივილს და აუმჯობესებს ფუნქციას. ბიომექანიკური მტკიცებულებები აჩვენებს, რომ დატვირთვის მართვა და კუნთების გაძლიერება შეიძლება იყოს დამცავი ფაქტორი [9], [12].

მითი: „სიმსუქნე მხოლოდ მუხლებს აზიანებს“
რეალობა: ზიანი ეხება თეძოს, ტერფს, ხერხემალს და ზოგ შემთხვევაში — არადატვირთვად სახსრებსაც, რაც მეტაბოლურ-ანთებით მექანიზმებზე მიუთითებს [3], [5].

მითი: „მცირე წონის დაკლება არაფერს ცვლის“
რეალობა: მცირე კლება ხშირად რეალურად ამცირებს სახსრებზე დატვირთვას, ხოლო ზოგ პაციენტში უკავშირდება ტკივილისა და ფუნქციის გაუმჯობესებას [8], [13].

ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)

არის თუ არა სიმსუქნით გამოწვეული სახსრის დაზიანება შეუქცევადი?
დასაწყის ეტაპზე შესაძლებელია პროცესის შენელება და სიმპტომების მნიშვნელოვანი შემცირება; მძიმე სტრუქტურული დაზიანების შემთხვევაში სრულად „დაბრუნება“ რთულია, ამიტომ ადრეული ჩარევა კრიტიკულია [7], [13].

რამდენი უნდა დავიკლო, რომ აზრი ჰქონდეს?
ბევრ შემთხვევაში რეალისტური საწყისი მიზანია საწყისი სხეულის მასის 5–10%-ის შემცირება, შემდეგ კი შედეგების მიხედვით მიზნის განახლება. ინდივიდუალური გეგმა ექიმთან ერთად უნდა განისაზღვროს [13].

ფიზიკური აქტივობა უსაფრთხოა თუ მუხლი მტკივა?
ხშირად — დიახ, თუ დატვირთვა სწორად არის შერჩეული (მაგალითად, დაბალი დარტყმის მქონე აქტივობები) და პროგრესი ეტაპობრივია. მიზანია ტკივილის კონტროლი და კუნთების გაძლიერება, არა „ტკივილზე მუშაობა“ [9], [12].

საჭიროა თუ არა მხოლოდ კვება, თუ სპორტიც აუცილებელია?
ორივე მნიშვნელოვანია: კვება წონის მართვის მთავარი ბერკეტია, ხოლო მოძრაობა მნიშვნელოვანია კუნთების, ფუნქციის და ხანგრძლივი შედეგის შესანარჩუნებლად [9], [13].

როდის არის საჭირო სპეციალისტთან მიმართვა?
თუ ტკივილი გრძელდება კვირებზე მეტხანს, ზღუდავს ყოველდღიურ აქტივობას, ან არსებობს შეშუპება/მოძრაობის მკვეთრი შეზღუდვა, საჭიროა შეფასება ექიმთან — განსაკუთრებით მაშინ, როცა თანმხლები დაავადებებიც არსებობს.

დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით

სიმსუქნე მართლაც აზიანებს არა მხოლოდ მეტაბოლიზმს — ის სისტემურად მოქმედებს ჩონჩხზე და სახსრებზე: ზრდის მექანიკურ გადატვირთვას, აძლიერებს ანთებით ფონებს და საბოლოოდ იწვევს ქრონიკულ ტკივილსა და ფუნქციურ შეზღუდვას [1], [3], [8]. ამ პროცესის საზოგადოებრივი ფასი მაღალია: ინვალიდობით გატარებული წლები, შრომისუნარიანობის დაკარგვა და ჯანდაცვის ხარჯების ზრდა [2], [12].

რეალისტური პასუხი არ არის პანიკა ან მორალიზება. რეალისტური პასუხია:

• სანდო, მშვიდი და მტკიცებულებაზე დაფუძნებული ინფორმაციის გავრცელება
• ადრეული შეფასება და ინდივიდუალური გეგმის შედგენა
• ხარისხიანი, სტანდარტებზე დაფუძნებული სერვისების განვითარება და ხელმისაწვდომობა
• საზოგადოებრივი გარემოს გაუმჯობესება, სადაც ჯანმრთელი არჩევანი „ადვილი არჩევანი“ ხდება

ამ გზავნილის მიწოდება და პრაქტიკაში გადატანა საქართველოში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, და სწორედ ამიტომ ასეთი თემები ორგანულად უნდა ჩაჯდეს სანდო პლატფორმებში, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის მიმართულებით — https://www.publichealth.ge.

წყაროები

1. World Health Organization. Obesity and overweight. News room fact sheet. 8 Dec 2025. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight
2. World Health Organization. Musculoskeletal conditions. News room fact sheet. 14 Jul 2022. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/musculoskeletal-conditions
3. King LK, March L, Anandacoomarasamy A. Obesity & osteoarthritis. Indian J Med Res. 2013;138(2):185–193. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3788203/
4. Issa RI, Griffin TM. Pathobiology of obesity and osteoarthritis. Curr Opin Rheumatol. 2012;24(5): 1–7. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22662293/
5. Shumnalieva R, Stoilov R, Kolarov Z, et al. Obesity-Related Knee Osteoarthritis—Current Concepts. Life (Basel). 2023;13(8):1650. Available from: https://www.mdpi.com/2075-1729/13/8/1650
6. National Center for Disease Control and Public Health (Georgia). Georgia STEPS Survey 2016. Fact sheet/report. Available from: https://test.ncdc.ge/Handlers/GetFile.ashx?ID=a7986d68-3e1b-4f1c-84e4-b65f57532826
7. Hunter DJ, Bierma-Zeinstra S. Osteoarthritis. Lancet. 2019;393(10182):1745–1759. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31034380/
8. Klets O, Ling J, Niu J, et al. Estimation of the effect of body weight on the development of knee osteoarthritis. J Orthop Res. 2017. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5844567/
9. Guilak F. Biomechanical factors in osteoarthritis. Best Pract Res Clin Rheumatol. 2011. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3266544/
10. Tong B, et al. Association of body composition and physical activity with knee pain and function in knee osteoarthritis. 2024. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10806729/
11. Steinmetz JD, et al. Global, regional, and national burden of osteoarthritis, 1990–2020 and projections to 2050. Lancet Rheumatology. 2023. Available from: https://www.thelancet.com/journals/lanrhe/article/PIIS2665-9913%2823%2900163-7/fulltext
12. Woolf AD, Pfleger B. Global burden of musculoskeletal conditions. 2015. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4674868/
13. National Institute for Health and Care Excellence. Osteoarthritis in over 16s: diagnosis and management — benefit of weight loss evidence review (NG226). Available from: https://www.nice.org.uk/guidance/ng226/evidence/d-benefit-of-weight-loss-for-the-management-of-osteoarthritis-for-people-living-with-overweight-or-obesity-pdf-11250452849

შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი

გრიპი რჩება ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან სეზონურ ინფექციურ დაავადებად, რომელიც ყოველწლიურად მნიშვნელოვან ზეწოლას ახდენს როგორც ინდივიდუალურ ჯანმრთელობაზე, ისე საზოგადოებრივ ჯანდაცვის სისტემებზე. 2025–2026 წლების გრიპის სეზონი განსაკუთრებული სიმძაფრით გამოირჩევა და უკვე შეფასებულია, როგორც ბოლო ათწლეულების განმავლობაში ერთ-ერთი ყველაზე ინტენსიური. გაზრდილი ავადობა, ჰოსპიტალიზაციებისა და გართულებების მაღალი რიცხვი აჩენს კითხვას: რა განაპირობებს მიმდინარე სეზონის სიმძიმეს და რატომ არის ეს საკითხი მნიშვნელოვანი მედიცინისა და საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის.

მიმდინარე მონაცემები ადასტურებს, რომ პრობლემა არ უკავშირდება მხოლოდ ვირუსის აგრესიულობას. გადამწყვეტ როლს ასრულებს გავრცელების მასშტაბი, მოსახლეობის იმუნური სტატუსი და ჯანდაცვის სისტემების მზადყოფნა. სწორედ ამ ფაქტორების ერთობლიობა განსაზღვრავს სეზონის რეალურ ტვირთს.

პრობლემის აღწერა

2025–2026 წლების სეზონზე მრავალი ადამიანი აღნიშნავს, რომ გრიპი განსაკუთრებით მძიმედ მიმდინარეობს. ეს შეფასება სუბიექტური განცდა არ არის და ემყარება ოფიციალურ ეპიდემიოლოგიურ მონაცემებს. გრიპის შემთხვევების მკვეთრი ზრდა დაფიქსირდა ჩრდილოეთ ამერიკაში, ევროპასა და სხვა რეგიონებში, რასაც თან ახლავს ჰოსპიტალიზაციებისა და სიკვდილიანობის მატება.

ქართველი მკითხველისთვის ეს საკითხი მნიშვნელოვანია, რადგან საქართველო ინტეგრირებულია გლობალურ ეპიდემიოლოგიურ პროცესებში. ფართოდ გავრცელებული სეზონი ნებისმიერ ქვეყანაზე ახდენს გავლენას, განსაკუთრებით იმ პირობებში, როდესაც ვაქცინაციის მოცვა არასაკმარისია და მოსახლეობის ნაწილი დაგვიანებით მიმართავს სამედიცინო დახმარებას.

სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი

მიმდინარე სეზონის დომინანტურ შტამად შეფასებულია გრიპი A (H3N2) ქვეკლასი K. აღნიშნული შტამი ისტორიულად ასოცირებულია უფრო მძიმე მიმდინარეობასთან ბავშვებსა და ხანდაზმულებში. ვირუსის გენეტიკურმა ცვლილებებმა ნაწილობრივ შეამცირა წინასწარი იმუნიტეტის ეფექტი, თუმცა არსებული მტკიცებულებები არ მიუთითებს მისი ვირულენტობის მკვეთრ ზრდაზე [1], [2].

კლინიკური თვალსაზრისით, გრიპის სიმძიმე განისაზღვრება არა მხოლოდ ვირუსის თვისებებით, არამედ ინფიცირებულთა რაოდენობით. როდესაც ავადობა მასობრივია, აბსოლუტურ რიცხვებში იზრდება მძიმე შემთხვევებიც. ამას ემატება თანმხლები ინფექციები, მათ შორის რესპირატორული სინციტიური ვირუსი და სხვა სეზონური პათოგენები, რაც ზრდის გართულებების რისკს.

სტატისტიკა და მტკიცებულებები

Centers for Disease Control and Prevention-ის მონაცემებით, 2026 წლის იანვრის შუა რიცხვებისთვის აშშ-ში დაფიქსირდა 18 მილიონზე მეტი გრიპის შემთხვევა, 230 000-ზე მეტი ჰოსპიტალიზაცია და 9 300-ზე მეტი გარდაცვალება [1]. გრიპისმაგვარი სიმპტომებით ამბულატორიული ვიზიტების წილი 8 პროცენტს აღემატებოდა, რაც ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია 1990-იანი წლების შემდეგ.

გაერთიანებულ სამეფოში იანვრის პირველ კვირებში გრიპთან დაკავშირებული ჰოსპიტალიზაციები 30–40 პროცენტით აღემატებოდა წინა სეზონის ანალოგიურ პერიოდს [3]. ევროკავშირის ქვეყნებში European Centre for Disease Prevention and Control მიუთითებს გრიპი A (H3N2) ქვეკლასი K-ის დომინირებაზე და სეზონის პიკზე ჰოსპიტალიზაციის გაზრდილ რისკზე [4].

საფრანგეთში, Santé publique France-ის მონაცემებით, რესპირატორული ინფექციები გადაუდებელ დახმარებაში ზოგ რეგიონში ყველა ვიზიტის თითქმის 9 პროცენტს შეადგენს, განსაკუთრებით ხანდაზმულებსა და ქრონიკული დაავადებების მქონე პაციენტებში [5].

საერთაშორისო გამოცდილება

ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია და წამყვანი აკადემიური ინსტიტუტები ხაზს უსვამენ, რომ მძიმე გრიპის სეზონები ხშირად განპირობებულია არა ერთი ფაქტორით, არამედ რამდენიმე გარემოების თანხვედრით [2]. საერთაშორისო გამოცდილება აჩვენებს, რომ ორი მძიმე სეზონი ზედიზედ იშვიათი მოვლენაა და ჯანდაცვის სისტემებს ნაკლებ დროს აძლევს აღდგენისთვის.

The Lancet და BMJ აღნიშნავენ, რომ ვაქცინაციის შემცირებული მაჩვენებლები და საზოგადოებრივი კომუნიკაციის არათანმიმდევრობა მნიშვნელოვან როლს თამაშობს ავადობისა და სიკვდილიანობის ზრდაში. მკაფიო და ერთიანი გზავნილები კრიზისის პერიოდში განიხილება, როგორც ეფექტური პრევენციული ინსტრუმენტი.

საქართველოს კონტექსტი

საქართველოში გრიპის მონიტორინგი შედარებით შეზღუდულია დიდი ქვეყნების სისტემებთან შედარებით, თუმცა საერთაშორისო მონაცემები მნიშვნელოვან სიგნალს იძლევა. ფართოდ გავრცელებული სეზონი ავტომატურად ნიშნავს უფრო მეტ მძიმე შემთხვევას, განსაკუთრებით რისკჯგუფებში.

საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის ეს ნიშნავს ვაქცინაციის, ინფორმაციისა და დროული მიმართვის მნიშვნელობის გაძლიერებას. აკადემიური სივრცეები, მათ შორის www.gmj.ge, მნიშვნელოვან როლს ასრულებს მტკიცებულებებზე დაფუძნებული ინფორმაციის გავრცელებაში, ხოლო ხარისხისა და სტანდარტების მიმართულებით მნიშვნელოვანია www.certificate.ge-ის ფუნქცია. სანდო სამედიცინო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობას ხელს უწყობს ასევე https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge.

მითები და რეალობა

გავრცელებულია მოსაზრება, რომ მიმდინარე სეზონი ე.წ. „სუპერ გრიპს“ უკავშირდება. რეალობაში ეს ტერმინი უფრო მედიაგენურია, ვიდრე სამეცნიერო. არსებული მონაცემები მიუთითებს, რომ ვირუსი არსებითად უფრო აგრესიული არ არის, თუმცა მისი ფართო გავრცელება ზრდის მძიმე შემთხვევების რაოდენობას.

კიდევ ერთი მითი ეხება ვაქცინაციის უუნარობას მიმდინარე სეზონში. რეალობაა, რომ სეზონი ჯერ არ დასრულებულა და ვაქცინაციას კვლავ შეუძლია მძიმე მიმდინარეობის რისკის შემცირება.

ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)

არის თუ არა მიმდინარე სეზონი განსაკუთრებულად საშიში?
მონაცემები მიუთითებს გაზრდილ ავადობასა და ჰოსპიტალიზაციებზე, თუმცა ეს არ ნიშნავს პანიკის საფუძველს.

აქვს თუ არა ვაქცინაციას მნიშვნელობა სეზონის შუაში?
დიახ, ვაქცინაცია ამცირებს გართულებებისა და ჰოსპიტალიზაციის რისკს.

რატომ ზარალდებიან ბავშვები და ხანდაზმულები მეტად?
H3N2 შტამი ტრადიციულად მძიმე მიმდინარეობასთან ასოცირდება ამ ასაკობრივ ჯგუფებში, განსაკუთრებით არასაკმარისი იმუნური დაცვის პირობებში.

დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით

2025–2026 წლების გრიპის სეზონი ნათლად აჩვენებს, რომ ინფექციის სიმძიმე ყოველთვის არ განისაზღვრება მხოლოდ ვირუსის თვისებებით. გადამწყვეტია გავრცელების მასშტაბი, ჯანდაცვის სისტემის მზადყოფნა და საზოგადოების ქცევა. პასუხისმგებლიანი კომუნიკაცია, მტკიცებულებებზე დაფუძნებული გადაწყვეტილებები და პრევენციული ზომების დროული გამოყენება რჩება ყველაზე ეფექტურ სტრატეგიად, რათა შემცირდეს გრიპის ტვირთი ინდივიდუალურ და საზოგადოებრივ დონეზე.

წყაროები

1. Centers for Disease Control and Prevention. Weekly U.S. Influenza Surveillance Report, January 2026. https://www.cdc.gov/flu/weekly
2. World Health Organization. Influenza update and virus characterization. https://www.who.int
3. UK Health Security Agency. Weekly national influenza surveillance, Week 2, 2026. https://www.gov.uk
4. European Centre for Disease Prevention and Control. Assessing the risk of increasing circulation of A(H3N2) subclade K. https://www.ecdc.europa.eu
5. Santé publique France. Bulletin des infections respiratoires aiguës, janvier 2026. https://www.santepubliquefrance.fr