ევროპის განვითარებისა და რეკონსტრუქციის ბანკისა (EBRD) და ვიანის ერთობლივი პროექტის ფარგლებში გამოიცა 16 მიმართულების ლიტერატურა, რომელიც, თავის მხრივ, რამდენიმე ტომად არის წარმოდგენილი, ჯამში 27 წიგნი.
წიგნში მოცემული მასალა მიზნად ისახავს თანამედროვე, დასავლური, პროფესიული ინფორმაციის მიწოდებასა და მათი კრიტიკული და ანალიტიკური აზროვნების უნარის გაუმჯობესებას.
ექთნები დღეს უნდა გაიზარდონ და განვითარდნენ, მკვეთრად ცვალებადი ჯანდაცვის სისტემის მოთხოვნების დასაკმაყოფილებლად. ამისათვის, საკითხავ ტექსტს თან სადისკუსიო კითხვები და სავარჯიშოები ერთვის, რომელიც ჯგუფური მეცადინეობისას შესაძლოა ნაყოფიერი აღმოჩნდეს.
ამ თავის დასრულების შემდეგ თქვენ შეგეძლებათ:
• შეაფასოთ სამედიცინო მომსახურებასთან ასოცირებული ინფექციების მასშტაბი;
• სამედიცინო მომსახურებასთან ასოცირებული ინფექციების ზოგიერთ გამოსავლის განმარტებას;
• მნიშვნელოვანი ორგანიზაციების, ინფექციებთან დაკავშირებული პრევენციებისა და
კონტროლის მეთოდების იდენტიფიკაციას. შესავალი
ამ თავში გაეცნობით ზოგადად ინფექციებს და ასევე სამედიცინო მომსახურებასთან ასოცირებულ ინფექციებსა (სმაი) და მათ შედეგებს. პირველ რიგში განვიხილავთ გავლენას პაციენტებზე, შემდგომ ჯანდაცვის თანამშრომლებზე, კერძოდ ექთნებზე, და საბოლოოდ, სამედიცინო დაწესებულებებზე. ამის შემდეგ მოვიხილავთ ორგანიზაციებს, რომელიც ექთნებს უზრუნველყოფს ინფორმაციითა და მხარდაჭერით სამედიცინო მომსახურებასთან ასოცირებული ინფექციებით ინფიცირების შემთხვევაში.
2011 წელს, ინგლისში ჩატარებულმა პრევალენტობის ბოლო კვლევამ აჩვენა სმაი-ს გავრცელების მაჩვენებელი 6,4%, აქედან სიხშირით გამოირჩეოდა სასუნთქი და საშარდე გზების, ასევე ქირურგიული ჩარევის მიდამოს ინფექციები (ჯანდაცვის სააგენტო, 2012ა). ეს ნიშნავს რომ ჰოსპიტალიზირებული პაციენტების 6.4% ინფიცირდება სავადმოყოფოში შეძენილი ინფექციით. ეს მიახლოებითი მაჩვენებელია, რადგან ბევრი ინფექცია საავადმყოფოდან გაწერის შემდგომ ვლინდება, ამის დაფიქსირება კი ყოველთვის არ ხდება ჰოსპიტლის სტატისტიკაში.
სამედიცინო მომსახურებასთან ასოცირებული ინფექციები (სმაი), რომელსაც ასევე ნოზოკომიურ ინფექციებსაც უწოდებენ, არის როგორც ადგილობრივი, ასევე გლობალური პრობლემა.
ევროპის დაავადების პრევენციისა და კონტროლის ცენტრის მიხედვით (ECDC,2007), ყოველწლიურად დაახლოებით 50,000 ადამიანი იღუპება სმაი-ით, ხოლო 99,000 – ა.შ.შ-ში. აქედან გამომდინარე სმაი, მართლაც, საერთაშორისო პრობლემაა. თუმცა, აქვე აღსანიშნავია, რომ სმაი-ს 15-30%-ის თავიდან არიდება შესაძლებელია, იმის გამოყენებით რაც უკვე ვიცით ამ ინფექციების პროფილაქტიკის მეთოდების შესახებ. საექთნო საქმიანობა მიზნად ისახავს ინფექციების რისკის შემცირებას, რათა თავიდან ავირიდოთ ჩვენი პაციენტების ინფიცირება. ამისათვის ჩვენ განსაკუთრებული სიფრთხილის ზომებს მივმართავთ. ნოზოკომიური ინფექციების შედეგები
სმაი-ს აქვს უარყოფითი გავლენა პაციენტებზე, მომუშავე პერსონალზე, ჯანდაცვის მომსახურებასა და ადგილობრივ საზოგადოებაზე. როგორც ექთნებმა, მნიშვნელოვანია იცოდეთ ეს შედეგები, რადგან ეს შეიძლება იყოს შედეგი პირდაპირი ან არაპირდაპირი ქმედებების ან უმოქმედობის. იმისათვის, რომ უკეთ გაიაზროთ შესაძლო შედეგები, განვიხილოთ რამდენიმე ასპექტი: სმაი პაციენტთან, სამედიცინო პერსონალთან და სამედიცინო დაწესებულებასთან მიმართებით.
ძუძუს კიბოს მკურნალობის სფეროში ახალი, პერსონალიზებული მიდგომები ვითარდება! პერსონალიზებული ქიმიოთერაპია ეხმარება ექიმებს, შეარჩიონ თითოეული პაციენტისთვის ყველაზე ეფექტური თერაპია მისი უნიკალური გენეტიკური პროფილის საფუძველზე, რაც ზრდის შედეგების ეფექტიანობას და ამცირებს გვერდითი ეფექტების რისკს.
როგორ მუშაობს ეს: თითოეულ ქიმიოთერაპიის ტიპს — მხოლოდ ანტრაციკლინები, პაკლიტაქსელი + ანტრაციკლინი (TA) და დოცეტაქსელი + ანტრაციკლინი (TxA) — აქვს სპეციფიკური გენეტიკური მარკერები, რომლებიც წინასწარ განსაზღვრავენ რეაგირების საუკეთესო შესაძლებლობას:
მხოლოდ ანტრაციკლინის რეჟიმი ეფექტურია ისეთი მარკერებისთვის, როგორიცაა SLC12A7, GZMB და XCL2.
TA რეჟიმი (პაკლიტაქსელი + ანტრაციკლინი) აჩვენებს შედეგებს ისეთი მარკერებისთვის, როგორიცაა ESR1, TTK და CCND1.
TxA რეჟიმი (დოცეტაქსელი + ანტრაციკლინი) არის შესაფერისი მარკერებისთვის, როგორიცაა PTTG1, MCM2, H2AFZ და AURKA.
ამ მონაცემებზე დაყრდნობით, ექიმებს შეუძლიათ შექმნან მორგებული მკურნალობის გეგმა და შეარჩიონ რეჟიმი, რომელიც ყველაზე მეტად შეესაბამება პაციენტის რეაგირების შანსებს, განსაკუთრებით HER2-ნეგატიური და ER-ნეგატიური პაციენტებისთვის. ეს მიდგომა არა მხოლოდ ზრდის რემისიის მიღწევის შანსს, არამედ ამცირებს არასაჭირო მკურნალობის რისკს.
პერსონალიზებული ქიმიოთერაპიის კვლევა, რომელიც ეფუძნება ძუძუს კიბოსთვის გენების ექსპრესიის პროფილების გამოყენებას, შესრულებულია შემდეგი დაწესებულებების მიერ:
1. ფლორიდის შტატის უნივერსიტეტი (FSU) – კერძოდ, სტატისტიკის დეპარტამენტი და ქიმიისა და ბიოქიმიის დეპარტამენტი.
2. მეიოს კლინიკა – ჯექსონვილი, ფლორიდა.
3. ჰარვარდის უნივერსიტეტი – სტატისტიკის დეპარტამენტი.
4. ტეხასის უნივერსიტეტის M.D. ანდერსონის კიბოს ცენტრი – ჰიუსტონში, ტეხასი.
11 ნოემბრიდან თბილისში პერსონალიზებული მედიცინის ინსტიტუტის გენომიკის ლაბორატორიაში სამივე პანელის განსაზღვრა იქნება შესაძლებელი
1. ანთრაციკლინების პანელი (დოქსორუბიცინზე და ფარმორუბიცინზე მგრძნობელობა)
პერსონალიზებული ქიმიოთერაპიის შერჩევა ძუძუს კიბოსთვის გენების ექსპრესიის პროფილების გამოყენებით: კვლევის შედეგების შეჯამება
ძუძუს კიბოს მკურნალობა ხშირად მოითხოვს პერსონალიზებულ მიდგომას, რადგან დაავადება ძალზე მრავალფეროვანია. ტრადიციულად, მკურნალობის გადაწყვეტილებები ეყრდნობა ისეთ ფაქტორებს, როგორიცაა სიმსივნის ზომა, ლიმფური კვანძების მდგომარეობა და ჰორმონული რეცეპტორების სტატუსი, როგორიცაა ესტროგენის რეცეპტორი (ER) და ადამიანის ეპიდერმული ზრდის ფაქტორის რეცეპტორი 2 (HER2). თუმცა, ეს პარამეტრები ყოველთვის არ ასახავს პაციენტის კიბოს მთელ სირთულეს და, შესაბამისად, შეიძლება გამოიწვიოს გადაჭარბებული ან არასაკმარისი მკურნალობა. აღნიშნული სტატია წარმოაჩენს კვლევას, რომელიც იკვლევს პერსონალიზებულ მიდგომას გენეტიკური პროფილების და კლინიკური ინფორმაციის საფუძველზე, რათა შეირჩეს ყველაზე ეფექტური ქიმიოთერაპიის რეჟიმი ძუძუს კიბოს პაციენტებისთვის.
კვლევის მიზნები და მეთოდები
კვლევა ფოკუსირებული იყო იმის დადგენაზე, შესაძლებელი იყო თუ არა პერსონალიზებული ქიმიოთერაპიის შერჩევა გენების ექსპრესიის პროფილებისა და კლინიკური ცვლადების საფუძველზე, რათა გაუმჯობესებულიყო მკურნალობის რეაგირების მაჩვენებელი ძუძუს კიბოს მქონე პაციენტებში. რეაგირება შეფასდა პათოლოგიური სრული რეაგირების (pCR) პარამეტრის მიხედვით, რაც მიუთითებს, რომ მკურნალობის შემდეგ კიბოს უჯრედები აღარ ვლინდებოდა კვლევის არც ერთი მეთოდით, მათ შორის სითხური ბიოფსიით. კვლევა მოიცავდა 1,079 პაციენტის მონაცემებს შვიდი დამოუკიდებელი მონაცემთა ნაკრებიდან, თითოეული პაციენტი იღებდა ერთ-ერთ სამ ქიმიოთერაპიულ რეჟიმიდან:
1. მხოლოდ ანტრაციკლინების გამოყენებით (A)
2. ანტრაციკლინი და პაკლიტაქსელი (TA)
3. ანტრაციკლინი და დოცეტაქსელი (TxA)
გამოყენებული იქნა მანქანური სწავლების მეთოდი (random forest models) და კლინიკურ-გენეტიკური მონაცემები, რათა შექმნილიყო პროგნოზირების მოდელები, რომლებიც მიუთითებდნენ pCR-ის მიღწევის ალბათობას თითოეული რეჟიმისთვის. მოდელები დამოწმდა შეყვანილი მონაცემების გამორიცხვით (მონაცემთა ყოველი ნაკრები გამორიცხული იყო მოდელის შესაქმნელად და შემდეგ ტესტირებული), რაც მოდელებს საიმედოობას ანიჭებდა სხვადასხვა პაციენტის ჯგუფებში.
ძირითადი მიგნებები
კვლევამ წარადგინა პერსონალიზებული მიდგომა, სახელად PRES (პერსონალიზებული რეჟიმის შერჩევა), რომელიც თითოეულ პაციენტს ანიჭებს ყველაზე მაღალ pCR ალბათობის მქონე რეჟიმს. მოდელებმა იმუშავა წარმატებით სხვადასხვა პაციენტის ქვეჯგუფებში, განსაკუთრებით კი HER2-ნეგატიური და HER2/ER-ნეგატიური კიბოს მქონე პაციენტებში. აღსანიშნავია შემდეგი მიგნებები:
• HER2 და ER-ნეგატიური ჯგუფი: გაუმჯობესება იყო უფრო შთამბეჭდავი, როდესაც pCR-ის მაჩვენებელი გაიზარდა 35.8%-დან 49.2%-მდე.
გენის ინდივიდუალიზმი და მოდელის ეფექტურობა
მოდელებმა გამოავლინეს სპეციფიკური გენების ინდივიდუალიზმი პაციენტთა ვიწრო ჯგუფებში, რომლებიც პროგნოზირებდნენ თითოეული რეჟიმის წარმატებას. მაგალითად:
• მხოლოდ ანტრაციკლინის (A) რეჟიმს ჰქონდა ოთხი მნიშვნელოვანი გენის მარკერი.
• TA რეჟიმში (პაკლიტაქსელი და ანტრაციკლინი) შედიოდა 13 მარკერი.
• TxA რეჟიმში (დოცეტაქსელი და ანტრაციკლინი) შედიოდა 24 მარკერი.
ამ გენების ინდივიდუალური ექსპრესიები დამოწმდა 21 ძუძუს კიბოს უჯრედული ხაზის დამოუკიდებელი მონაცემების გამოყენებით. ეს დამოწმება აჩვენებდა ძლიერ პროგნოზულ სიზუსტეს, რაც ადასტურებდა, რომ ზოგიერთი გენი საიმედოდ მიუთითებს ქიმიოთერაპიული რეჟიმის მიმართ მგრძნობელობაზე, განსაკუთრებით პაკლიტაქსელსა და დოცეტაქსელზე.
პერსონალიზებული მკურნალობის მნიშვნელობა
PRES-ის მეთოდი მნიშვნელოვან პროგრესს წარმოადგენს ძუძუს კიბოს თერაპიაში, რომელიც გენეტიკური მონაცემების გამოყენებით უფრო ზუსტად აყალიბებს მკურნალობას. კვლევამ აჩვენა, რომ პაციენტებს შეუძლიათ განიცადონ ნაკლები გვერდითი მოვლენები და გაუმჯობესებული შედეგები, თუ ისინი მიიღებენ იმ მკურნალობას, რომელიც ყველაზე მეტად მაქსიმალური ეფექტის მომცემია ყოველ კონკრეტულ პაციენტზე, რომ ეს მკურნალობა პაციენტს დაეხმარება სრულად შესაძლო მკურნალობის ეფექტურობის მიღწევაში. ეს, შესაბამისად, აძლიერებს არსებული ქიმიოთერაპიის რეჟიმების ეფექტურობას.
კვლევამ ასევე ხაზგასმით აღნიშნა ადიუვანტური თერაპიის უპირატესობა, რომელიც საშუალებას იძლევა მკურნალობის რეაგირების შეფასება რეალურ დროში, ქირურგიულ ჩარევამდე. PRES-ის დამატებით ადიუვანტური თერაპია შეიძლება ოპტიმიზებული იქნას ძუძუს კიბოს პაციენტებისთვის, განსაკუთრებით მაღალი რისკის მქონე პაციენტებისთვის, რაც ხელს შეუწყობს გადარჩენის მაჩვენებლების გაუმჯობესებას და პერსონალიზებული წამლების დამტკიცებას ინდივიდუალურ პროტოკოლებში.
კლინიკური გამოყენება
კვლევის შედეგები ხაზს უსვამს პერსონალიზებული მედიცინის როლს ონკოლოგიაში, სადაც მკურნალობა მორგებულია ინდივიდუალური პაციენტების გენეტიკურ და კლინიკურ პროფილების შერწყმაზე. PRES ამცირებს ზედმეტი მკურნალობის რისკს პაციენტებისთვის, რომელთაც შეიძლება საკმარისი ჰქონდეთ ნაკლებად აგრესიული თერაპიები, და ასევე უზრუნველყოფს იმ პაციენტებისთვის ეფექტური მკურნალობის გამოყენებას, რომელთაც აქვთ აგრესიული კიბოს ფორმები. გარდა ამისა, კვლევაში აღმოჩენილი გენეტიკური მარკერები შეიძლება გამოყენებული იქნას მსგავსი მოდელების დასაპროექტებლად სხვა ტიპის სიმსივნეებისათვის, რაც მნიშვნელოვანი ნაბიჯია პერსონალიზებულად კიბოს მკურნალობისკენ ფართო სპექტრის პაციენტებისთვის.
საბოლოო ჯამში, ეს მიდგომა წარმოაჩენს ძუძუს კიბოს მკურნალობის დღევანდელობის პიკს, სადაც გენეტიკური და კლინიკური მონაცემების ინტეგრაცია უზრუნველყოფს ოპტიმიზებულ, პაციენტზე მორგებულ თერაპიებს, რაც საბოლოოდ მიზნად ისახავს უფრო მაღალ pCR (სრული განკურნების) მაჩვენებლებს, უკეთეს შედეგებს და კიბოს პაციენტებისთვის ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესებას.
მოგეხსენებათ, რომ დიალიზის სერვისი კრიტიკულად მნიშვნელოვანია ადამიანების სიცოცხლისთვის. აქედან გამომდინარე, ჩვენ შევეცდებით, გავზარდოთ აღნიშნული პროგრამის რეგიონული მოცვა. იმავდროულად, მნიშვნელოვანია მომსახურების ანაზღაურების გაუმჯობესება და უკეთესი ხარისხის შესაძლებლობა“, – განაცხადა ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრობის კანდიდატმა, პარლამენტში მიმდინარე გაერთიანებული კომიტეტების სხდომაზე.
როგორც მიხეილ სარჯველაძემ სიტყვით გამოსვლისას აღნიშნა, დიალიზის პროგრამასთან ერთად, უწყვეტად გაგრძელდება მოსახლეობისთვის სხვა, სამედიცინო მომსახურების მიწოდებაც.
„გაიზრდება ცალკეული პროგრამების საბიუჯეტო დაფინანსება, რაც მოხმარდება მათი ეფექტიანობის ზრდას. პრიორიტეტული იქნება იშვიათი დაავადებების მქონე პაციენტების საჭიროებების, ტრანსპლანტაციისა და სხვა, სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი სერვისების მოცვა“, – განაცხადა მიხეილ სარჯველაძემ.
ონკოლოგიური დიაგნოზის მქონე ბავშვების საზღვარგარეთ მკურნალობის პროგრამის პარალელურად, ვგეგმავთ, რომ ქვეყანაში ბავშვთა ონკოლოგიის, თანამედროვე სტანდარტების შესაბამისი კლინიკური ბაზა შეიქმნას, – განაცხადა ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრობის კანდიდატმა მიხეილ სარჯველაძემ, პარლამენტში, სიტყვით გამოსვლისას, სადაც გაერთიანებული კომიტეტების სხდომაზე, მინისტრობის კანდიდატებს უსმენენ.
მიხეილ სარჯველაძემ სახელმწიფოს მიერ გატარებულ რეფორმებზე ისაუბრა და აღნიშნა რომ, უკანასკნელი 12 წლის მანძილზე, ჯანდაცვის უფლების უზრუნველყოფის მიმართულებით, რადიკალურად შეიცვალა ვითარება.
„იყო დრო, როცა ხელისუფლების წარმომადგენლები და მესვეურები, შავ ხვრელში ფულის გადაყრას ეძახდნენ. საბედნიეროდ, 2012 წლის 1 ოქტომბრიდან, ეს ასე აღარ არის და საქართველოში, ძალიან დიდი იმედი მაქვს, რომ ისეთი მიდგომები, რომ შავ ხვრელში ფულის გადაყრად თვლიდნენ ონკოლოგიური პაციენტის დახმარებას, აღარასდროს დაბრუნდება“, – განაცხადა მიხეილ სარჯველაძემ.
ჰოსპიტალური მომსახურების ეფექტიანობის გასაუმჯობესებლად, დაიხვეწება და განვითარდება დიაგნოზთანშეჭიდული ჯგუფების (DRG) დაფინანსების სისტემა – განაცხადა საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრობის კანდიდატმა, მიხეილ სარჯველაძემ პარლამენტში, ოთხი კომიტეტის გაერთიანებულ სხდომაზე, სიტყვით გამოსვლისას.
მინისტრობის კანდიდატის განცხადებით, DRG სისტემა ერთ-ერთი მთავარი სიახლეა ჯანდაცვის სექტორში, რომელიც მრავალ ქვეყანაშია აპრობირებული.
„აღნიშნულ სისტემას სჭირდება კარგად იმპლემენტაცია, ყველა იმ ნაკლოვანებისა და ხარვეზის აღმოფხვრა, რომელიც შეიძლება, პრაქტიკამ, ამ დრომდეც აჩვენა და მომავალშიც, აუცილებლად აჩვენებს. მისივე თქმით, თითოეულ ასეთ პრობლემაზე განსაკუთრებული ყურადღება იქნება გამახვილებული. დაფინანსების სათანადო მექანიზმები დაინერგება, ასევე, ინოვაციური მეთოდების განსხვავებული წესით დაფინანსებისთვის“ – განაცხადა მიხეილ სარჯველაძემ.
ევროპის განვითარებისა და რეკონსტრუქციის ბანკისა (EBRD) და ვიანის ერთობლივი პროექტის ფარგლებში გამოიცა 16 მიმართულების ლიტერატურა, რომელიც, თავის მხრივ, რამდენიმე ტომად არის წარმოდგენილი, ჯამში 27 წიგნი.
წიგნში მოცემული მასალა მიზნად ისახავს თანამედროვე, დასავლური,
პროფესიული ინფორმაციის მიწოდებასა და მათი კრიტიკული და ანალიტიკური აზროვნების უნარის გაუმჯობესებას.
ექთნები დღეს უნდა გაიზარდონ და განვითარდნენ, მკვეთრად ცვალებადი ჯანდაცვის სისტემის მოთხოვნების დასაკმაყოფილებლად. ამისათვის, საკითხავ ტექსტს თან სადისკუსიო კითხვები და სავარჯიშოები ერთვის, რომელიც ჯგუფური მეცადინეობისას შესაძლოა ნაყოფიერი აღმოჩნდეს.
ტერმინები „ბიომექანიკა“, „კინემატიკა“ და „დაზიანების მექანიზმი“ ხშირად ერთმა ნეთის ნაცვლად გამოიყენება, თუმცა, რეალურად, სხვადასხვა მნიშვნელობა აქვთ. ფართო გაგებით, ბიომექანიკა არის „სწავლება ძალის მოქმედებისა და მისი ეფექტების შესახებ“.
კინემატიკა კი მექანიკის (ენერგიის გადაცემა) ნაწილია, რომელიც სწავლობს სხეულთა
მოძრაობას მათზე მოქმედი ძალებისა და მასის გათვალისწინების გარეშე.
დაზიანების მექანიზმი წარმოადგენს იმ მექანიზმების ერთობლიობას, რომელთა ზემოქმედების შედეგადაც გარემოდან სხეულზე ენერგიის გადაცემა ხდება (მაგ., მექანიკური ენერგიის გადაცემა ავტომანქანის შეჯახების შედეგად, ელექტრული ენერგიის გადაცემა ჩამრთველიდან ან ქიმიური ენერგიის გადაცემა მჟავასთან კონტაქტის შედეგად).
ენერგია ეწოდება აგენტს, რომელიც იწვევს დაზიანებას. ენერგიის წყაროებია: მექანიკური/კინეტიკური, თერმული, ქიმიური, ელექტრული, დასხივება. დახრჩობა წარმოადგენს განსაკუთრებულ გარემოებას, როდესაც დაზიანების და/ან სიკვდილის გამომწვევი მიზეზი არის ოქსიგენაციის ნაკლებობა (იხ. ცხრილი 1.1, 1.2). მექანიკური ენერგია დაზიანების ყველაზე ხშირი მიზეზია, მაგ., ავტოავარიის, სიმაღლიდან ვარდნის, ნაკვეთი ან ცეცხლნასროლი ჭრილობის დროს.
C ჰეპატიტი ვირუსით გამოწვეული ღვიძლის დაავადებაა. ინფექციის გადაცემის ძირითად ფაქტორს სისხლი წარმოადგენს.
C ჰეპატიტი საკმაოდ სერიოზული დაავადებაა!
ის ღვიძლის ციროზისა და კიბოს გამომწვევი ყველაზე ხშირი მიზეზია.
C ჰეპატიტის მძიმედ მიმდინარეობას ისიც ართულებს, რომ ხშირად ინფიცირებიდან 20-30 წლის შემდეგ ვლინდება: დაავადებული თავისი ავადმყოფობის შესახებ მხოლოდ მაშინ იგებს, როცა ვირუსის მიერ ღვიძლი უკვე დაზიანებულია.
ბოსტნეული – ჯანსაღი კვების ჯანმრთელობითი სიკეთეები (ბოსტნეული)
ბოლოკი
ბოლოკი კარგი ანტიდეპრესანტია. ბოლოკში ბევრია უჯრედისი, ხელს უწყობს ნივთიერებათა ცვლას და აუმჯობესებს საჭმლის მონელებას.
გარდა ამისა, ბოლოკს მრავალი სასარგებლო თვისება აქვს :
ასტიმულირებს კუჭის წვენის გამოყოფას.
აუმჯობესებს საჭმლის მონელებას, აძლიერებს ნაწლავების პერისტალტიკას.
ხელს უწყობს ორგანიზმიდან ქოლესტერინის გამოდევნას.
მდიდარია Ca-სა და Mg-ის მარილებით.
მონაწილეობს სისხლის შედედებაში.
შეიცავს C ვიტამინს და ფიტონციდებს – ნივთიერებებს, რომლებიც ორგანიზმს იცავს ინფექციებისგან.
ამცირებს შაქრის დონეს სისხლში.
ამაგრებს კაპილარებს.
კომბოსტო
კომბოსტო აქვეითებს სისხლში შაქრისა და ქოლესტერინის დონეს, ასევე აუმჯობესებს კუჭ-ნაწლავის მოქმედებას, თირკმელების მუშაობას, აუმჯობესებს კანისა და სისხლძარღვების მდგომარეობას, აქვეითებს არტერიულ წნევას.
დიეტური კვების დროს სასურველია კომბოსტოს სხვადასხვა ჯიშების, მათ შორის თეთრთავიანი და წითელთავიანი კომბოსტოს, კოლრაბის, პეკინური, სავოიის და ბრიუსელის კომბოსტოს, ბროკოლის, ყვავილოვანი კომბოსტოსა და სხვ. მოხმარება. სასარგებლოა დიეტური თვალსაზრისით კომბოსტოს მწნილის გამოყენებაც, რომელიც ხელს უწყობს ნაწლავებში სასარგებლო მიკროფლორის ზრდას, რაც შემდგომ აუმჯობესებს საკვების მონელებას და სასარგებლო ნივთიერებების შეწოვას. ის ასევე ასტიმულირებს В ჯგუფის ვიტამინების სინთეზს.
დიეტაში გამოყენებული კომბოსტოს ჯიშები დაბალკალორიულია და შეიცავს ორგანიზმისათვის აუცილებელ С, В1, В2, В6, РР, К, და U ვიტამინებს. მდიდარია ასევე ბეტა-კაროტინით, რომელიც ორგანიზმში გარდაიქმნება А ვიტამინად.
ნებისმიერი ჯიშის კომბოსტო წარმოადგენს მიკრო და მაკროელემენტების კარგ წყაროს, როგორიცაა კალციუმი, რკინა, ნატრიუმი, ფოსფორი, მაგნიუმი, კალიუმი.
ის ასევე შეიცავს განსაკუთრებულ აზოტურ ნაერთებს – ინდოლებს, რომლებიც ასტიმულირებენ ღვიძლის მუშაობას.
კომბოსტოში ბევრია როგორც ხსნადი, ასევე არახსნადი უჯრედისი. ხსნადი უჯრედისი ორგანიზმს ეხმარება სისხლში ქოლესტერინის დონის დაქვეითებაში, ხოლო უხსნადი – ხელს უწყობს დანაყრების გრძნობას და მშვენივრად ასტიმულირებს ნაწლავების მოქმედებას.
კომბოსტოში შედის ცილები, პოლისაქარიდები, ორგანული მჟავები და ლიზინი – ამინომჟავა, რომელიც ზრდის იმუნიტეტს.
ანემია: სიმპტომები, მიზეზები და მკურნალობა – ანემია საკმაოდ გავრცელებული პათოლოგიაა, რომელიც ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) ბოლო მონაცემებით გლობალურად დაახლოებით 30-35%-ს აწუხებს
ანემია საკმაოდ გავრცელებული პათოლოგიაა, რომელიც ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) ბოლო მონაცემებით გლობალურად დაახლოებით 30-35%-ს აწუხებს. ზუსტი ციფრები დამოკიდებულია სხვადასხვა რასაზე, ეთნიკურ ჯგუფებზე და, რა თქმა უნდა, ასაკსა თუ სქესზე. ამიტომ მისი ადრეული გამოვლენა და სწორად მკურნალობა მნიშვნელოვანია.
რა არის ანემია?
ანემია არის მდგომარეობა, როცა სისხლში ჰემოგლობინის, ერითროციტების და ჰემატოკრიტის დონეზ დაბალია. ანემია შეიძლება განვითარდეს სხვადასხვა მიზეზების გამო, როგორიცაა რკინის, ვიტამინ B12-სა და ფოლიუმის მჟავის დეფიციტი, ქრონიკული დაავადებები, სისხლის დაკარგვა ან ერითროციტების გაძლიერებული დაშლა.
ანემიის სიმპტომები
ანემიის სიმპტომები საკმაოდ მრავალფეროვანია და ხშირად არასპეციფიურია. ყველაზე გავრცელებული სიმპტომები მოიცავს:
ზოგადი სისუსტე და დაღლილობა
ძილიანობა და მუდმივი ენერგიის ნაკლებობა
თავის ტკივილი და თავბრუსხვევა
თმის ცვენა და ფრჩხილების მტვრევა
უჰაერობის შეგრძნება და ქოშინი მცირე ფიზიკურ დატვირთვაზე
გულისცემის აჩქარება (ტაქიკარდია)
კანის სიფერმკრთალე
ქვემო კიდურებში სიმძიმისა და დისკომფორტის შეგრძნება
ეს სიმპტომები შეიძლება გამოიხატებოდეს სხვადასხვა ქრონიკული დაავადებებისას, რაც ხშირად განაპირობებს მათ სხვა სპეციალისტებთან მიმართვას, ვიდრე ჰემატოლოგთან.
ანემიის მიზეზები
ანემია შეიძლება განვითარდეს რამდენიმე სხვადასხვა მიზეზით, რომლებიც მოიცავს:
სისხლის დაკარგვა: მაგალითად, ტრავმების ან საშვილოსნოს სისხლდენის შედეგად.
ერითროციტების გაძლიერებული დაშლა (ჰემოლიზი): როდესაც სისხლის წითელი უჯრედები სწრაფად იშლება.
ერწიტროციტების წარმოების შემცირება: ვიტამინების ან მინერალების დეფიციტის გამო.
ყველაზე გავრცელებული ფორმები არის რკინის დეფიციტის ანემია, ვიტამინ B12-ის და ფოლიუმის მჟავის დეფიციტი, ასევე მემკვიდრული ანემიები და ქრონიკული დაავადებების თანმხლები ანემია.
როგორ მკურნალობენ ანემიას?
ანემიის მკურნალობა დამოკიდებულია დაავადების გამომწვევ მიზეზზე. მკურნალობის პროცესში მნიშვნელოვანია დიფერენცირებული მიდგომა, რადგან სხვადასხვა ტიპის ანემია მოითხოვს სხვადასხვა მეთოდებს. მკურნალობა იწყება სწორი დიაგნოზით, რომელიც მოიცავს შემდეგ ეტაპებს:
სისხლის ანალიზი: ჰემოგლობინის, ერითროციტების და ჰემატოკრიტის დონეების გაზომვა.
ვიტამინებისა და მინერალების დეფიციტის გამოკვლევა: რკინის, ვიტამინ B12 და ფოლიუმის მჟავის დონეების განსაზღვრა.
სისხლის დაკარგვის ან სხვა მიზეზების დადგენა: რენტგენი ან სხვა გამოკვლევები.
მკურნალობის მეთოდები მოიცავს:
ვიტამინები და მინერალები: რკინის, ვიტამინ B12 და ფოლიუმის მჟავის დამატება.
სისხლის გადასხმა: თუ ანემია მძიმეა და საჭიროებს სისხლის სწრაფად აღდგენას.
ნარკოტიკების მკურნალობა: დაავადების გამომწვევ მიზეზებზე დამოკიდებული მედიკამენტები.
პაციენტის კვების გამართვა: სწორი და დაბალანსებული კვება, რომელიც შეიცავს აუცილებელ ვიტამინებს და მინერალებს.
რატომ არის ანემიის მკურნალობა აუცილებელი?
აუცილებელია დროული მკურნალობა, რადგან ანემიამ შეიძლება გამოიწვიოს ჰიპოქსია, ჰიპოტენზია, კორონარული უკმარისობა ან სხვა რთული გართულებები. უნდა მიმართოთ კვალიფიციურ სპეციალისტს, რადგან თვითმკურნალობამ შესაძლოა უფრო დიდი პრობლემები გამოიწვიოს.
როგორ დავაფიქსიროთ ანემია?
თუ თქვენ ან თქვენს ახლობლებს აღგენიშნებათ ანემიის სიმპტომები, უმჯობესია დროულად მიმართოთ ექიმს. პირველი ნაბიჯი არის სისხლის საერთო ანალიზი, რომელიც დაგეხმარებათ გაიგოთ, არსებობს თუ არა ანემია და რა არის მისი გამომწვევი მიზეზი. სწორი დიაგნოზი და მკურნალობა დაგეხმარებათ ანემიის მართვაში და გართულებების თავიდან აცილებლაში.
