PTEN-induced kinase 1 (PINK1) არის ცილა, რომელიც მნიშვნელოვან როლს ასრულებს მიტოქონდრიის ხარისხის კონტროლსა და უჯრედის დაცვაში სტრესისგან. ჩვეულებრივ, ის საფრთხეს არ წარმოადგენს და მნიშვნელოვანია ტვინში უჯრედული ენერგიის მოხმარების რეგულირებისთვის.
მიუხედავად ამისა, ახალმა კვლევამ აჩვენა, რომ პარკინსონის ზოგიერთ შემთხვევაში, იმუნური სისტემა PINK1-ს მტრად აღიქვამს და ესხმის თავის ტვინის იმ უჯრედებს, რომლებიც ამ ცილასთან არის დაკავშირებული.
კვლევის თანახმად, რომელსაც ხელმძღვანელობდნენ კალიფორნიის იმუნოლოგიის ინსტიტუტის მეცნიერები, იმუნური სისტემის T უჯრედების მიერ PINK1-თან თავდასხმის შედეგად წარმოებული დაზიანებები ბევრად უფრო გავრცელებულია კაცებში, ვიდრე ქალებში.
„სქესზე დაფუძნებული განსხვავებები (T უჯრედების პასუხებში) ძალიან გასაოცარი იყო. ეს იმუნური პასუხი შეიძლება იყოს კომპონენტი იმისა, თუ რატომ გვხვდება პარკინსონი უფრო კაცებში, ვიდრე ქალებში”, — ამბობს იმუნოლოგი ალესანდრო სეტი.
პარკინსონის დაავადების მქონე პაციენტების სისხლის ნიმუშების გამოყენებით, მკვლევრებმა სისხლში T უჯრედების რეაქცია სხვადასხვა ცილების წინააღმდეგ გამოცადეს. აღმოჩნდა, რომ PINK1 ამ მხრივ გამორჩეული იყო.
კაცების შემთხვევაში PINK1 ცილა თავდასხმის მასშტაბებს 6-ჯერ ზრდიდა, ხოლო ქალების შემთხვევაში ზრდა 0.7-ჯერ მოხდა.
„ამ ყველაფრიდან გამომდინარე, შეგვიძლია განვავითაროთ ახალი თერაპია, რომელიც კონკრეტულ შემთხვევებში T უჯრედებს დაბლოკავს”, – ამბობს იმუნოლოგი სესილია ლინდესტამ არლეჰამნი.
მეცნიერები კვლევების გაგრძელებას აპირებენ და მიაჩნიათ, რომ ეს მათ დაავადების ადრეულ ეტაპზე დიაგნოსტირებაში დაეხმარება.
“როდესაც ვამბობთ, რომ დღეს სკრინინგის მოცვა 15%-ის ფარგლებშია, შეუძლებელია ეს ერთ წელიწადში 70% გახდეს”, – ამის შესახებ ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალურ საკითხთა კომიტეტის სხდომაზე, ჯანდაცვის მინისტრმა, მიხეილ სარჯველაძემ განაცხადა.
მინისტრმასიმსივნის სკრინინგის პროგრამებში სამიზნე მოსახლეობის მოცვის მაჩვენებელთან დაკავშირებით, უკმაყოფილება გამოთქვა.
საქართველოს ჯანდაცვის მინისტრმა, მიხეილ სარჯველაძემ, პარლამენტის ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალურ საკითხთა კომიტეტის სხდომაზე ქვეყანაში სიმსივნის სკრინინგის პროგრამების მოცვის მაჩვენებლებსა და მათი გაუმჯობესების აუცილებლობაზე ისაუბრა. მისი შეფასებით, საქართველო მნიშვნელოვნად ჩამორჩება რეკომენდებულ მაჩვენებლებს და ამ მიმართულებით გეგმაზომიერი მუშაობა საჭიროა.
მიმდინარე მდგომარეობა და გამოწვევები
მიხეილ სარჯველაძემ აღნიშნა, რომ მიმდინარე წელს სიმსივნის სკრინინგის მოცვა მხოლოდ 15%-ის ფარგლებშია. მინისტრის თქმით, მოცვის მაჩვენებლის 70%-მდე გაზრდა ერთ წელიწადში არარეალურია, თუმცა დინამიკა დადებითია, რაც ერთგვარ პროგრესს წარმოადგენს. იგი დასძენს, რომ ამისათვის საჭიროა გრძელვადიანი სამუშაო და მოსალოდნელია, რომ 2025 წელს მოცვის მაჩვენებელი 20%-ს გადალახოს.
“ეს მაჩვენებელი არ არის საკმარისი, მაგრამ ნებისმიერ ზრდას მნიშვნელოვანი ეფექტი აქვს, რადგან კარგ პრაქტიკას უფრო ადვილად შეეძლება შემდგომი გაფართოება,” – აღნიშნა ჯანდაცვის მინისტრმა.
აღსანიშნავია, რომ ადრეული დიაგნოსტიკა და სკრინინგის პროგრამები უმნიშვნელოვანეს როლს თამაშობენ დაავადებების დროული გამოვლენისა და მათი მკურნალობის ეფექტიანობის გაუმჯობესებაში.
სამომავლო პერსპექტივები და სტიმულირება
მიხეილ სარჯველაძე ასევე შეეხო მნიშვნელოვან საკითხს, – მოსახლეობის სკრინინგში ჩართვის სტიმულირებას. მისი თქმით, საქართველოში ამ მიმართულებით ჯერ კიდევ ნაკლებად არის ამორტიზირებული ინსტრუმენტები, რაც ზოგადი სკრინინგის ეფექტურობას ანელებს. მინისტრი ამტკიცებს, რომ სტიმულირების პროგრამები უნდა გახდეს ქვეყნის ჯანდაცვის პოლიტიკის ერთ-ერთი მთავარი პრიორიტეტი, რადგან ეს მნიშვნელოვან როლს შეასრულებს როგორც სკრინინგის მოცვის გაზრდაში, ასევე მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუმჯობესებაში.
კომიტეტის სხდომა და დამატებითი დეტალები
ჯანდაცვის მინისტრმა კომიტეტის წევრებს მიაწოდა ინფორმაცია დაავადებათა ადრეული გამოვლენისა და სკრინინგის სახელმწიფო პროგრამების შესახებ, რომლებიც ქვეყანაში მიმდინარე წელს იგეგმება. კომიტეტის წევრებმა მინისტრის შეფასება მოიწონეს და მის მიერ დასახულ მიზნებს მხარი დაუჭირეს.
დასკვნა: პოზიტიური დინამიკა და მომავალი გამოწვევები
“ცნობილია, რომ სკრინინგის მოცვის მაჩვენებელი 65-70% უნდა იყოს იმისათვის, რომ სამიზნე მაჩვენებელი მიღწეულად ჩაითვალოს და სკრინინგის პროგრამას ეფექტი ჰქონდეს. საქართველოში კი კიბოს სკრინინგის პროგრამებში სამიზნე მოსახლეობის მაჩვენებელი რეკომენდებულს მნიშვნელოვნად ჩამოუვარდება და 15%-ს არ აღემატება. ეს რა თქმა უნდა, არ არის კარგი მაჩვენებელი. ეს მოითხოვს გაუმჯობესებას. დინამიკა დადებითია, თუმცა ეს არ არის ის რიცხვები, რომელიც ახლოს გვამყოფებს იმ მაჩვენებელთან, რაც სასურველია.
როდესაც ვამბობთ, რომ დღეს სკრინინგის მოცვა 15%-ის ფარგლებშია, ერთ წელიწადში ამ მაჩვენებლის 70%-მდე გაზრდა შეუძლებელია. ამას გეგმაზომიერი მუშაობა სჭირდება, რომ გარკვეული წლების შემდეგ სასურველ მაჩვენებლებს მივუახლოვდეთ. ალბათ კარგი იქნება, თუკი წელს მოცვის მაჩვენებლით 20%-ს გავცდებით. აქ ისიც უნდა ვთქვათ, რომ ამ კულტურის დანერგვაში ნებისმიერი მზარდი მაჩვენებელი ნიშნავს, რომ შემდგომი მოცვა გაცილებით გაიოლებულია, რადგან კარგი პრაქტიკის დანერგვა ხელს უწყობს მის შემდგომ განვითარებას”, – ამბობს მიხეილ სარჯველაძე.
ჯანდაცვის მინისტრი აცხადებს, რომ საქართველოში ნაკლებად არის ისეთი ინსტრუმენტები, რომელიც მოსახლეობის სკრინინგში ჩართვის სტიმულირებას უზრუნველყოფს. მისი შეფასებით, სამომავლო პერსპექტივაში სკრინინგის სტიმულირებაზე ფიქრი ერთ-ერთი პრიორიტეტული საკითხი უნდა იყოს.
სტრესულმა მოვლენებმა, შესაძლოა, გენეტიკურ კოდზე კვალი დატოვოს, ხოლო ზოგიერთი მათგანი შთამომავლობასაც გადაეცეს. ახალი კვლევა ცხადყოფს, რომ დედის ორგანიზმში ტრავმის ბიოლოგიური გავლენა დიდხანს ნარჩუნდება, მიუხედავად იმისა, რომ ძალადობრივი მოვლენა უკვე დასრულებულია.
მკვლევრების საერთაშორისო ჯგუფმა ტრავმების თაობათა შორის გადაცემის მექანიზმები შეისწავლა. ეს ხსნის იმას, თუ რატომ არიან დეპრესიისკენ და სტრესისკენ უფრო მიდრეკილი ის პირები, ვისი წინაპრებიც ოდესღაც ცხოვრებისეულ სირთულეებს შეხვდნენ.
მკვლევრებმა სამი თაობის წარმომადგენელი (48 სირიული ოჯახი) პირების დნმ გააანალიზეს. ამ ოჯახებში შედიოდნენ ბებიები და დედები, რომლებმაც ორსულობის პერიოდში 1982 წლის ჰამას ალყისა და 2011 წლის შეიარაღებული აჯანყების დროს იძულებით დატოვეს ქვეყანა.
ამ ოჯახებთან თანამშრომლობით, რომლებიც ამჟამად იორდანიაში ცხოვრობენ, მკვლევრებმა 131 ადამიანის ლოყის ლორწოვანიდან ნიმუშები შეაგროვეს. მათ მოპოვებული ნიმუშები ეპიგენეტიკური ნიშნების ცვლილებების დასადგენად გააანალიზეს. ეს ცვლილებები არ ეხება დნმ-ის თანმიმდევრობის ცვლილებას, არამედ ქიმიურ მოდიფიკაციებს, რომლებიც განსაზღვრავს, როგორ ფუნქციონირებს თანმიმდევრობები.
მკვლევრებმა 1982 წლის სისხლის ღვრას გადარჩენილი ადამიანების ოჯახის წევრების გენომის 14 უბანში ცვლილებები აღმოაჩინეს. ეს ცვლილებები სწორედ იმ ადამიანებში იყო, ვისი ბებიებიც 1982 წლის ჰამას ალყაში იყვნენ.
მეტიც, ამ ცვლილებებიდან რვამ გადალახა თაობები და მიაღწია შვილიშვილებამდეც (ისინი ძალადობის უშუალო შემსწრე არ ყოფილან). შედეგებში ასევე გამოვლინდა ეპიგენეტიკური დაბერების აჩქარების ნიშნები, რაც შეიძლება ასაკთან დაკავშირებული დაავადებების რისკს ზრდიდეს. გარდა ამისა, კიდევ 21 გენომის უბანში გამოვლინდა ძალადობის პირდაპირი გავლენით გამოწვეული ცვლილებების ნიშნები, რომლებიც სირიის სამოქალაქო ომში მომხდარ მოვლენებს უკავშირდება.
მთლიანობაში, მკვლევრებმა შესამჩნევი ცვლილებები დააფიქსირეს ძალადობის მსხვერპლთა და მათი შთამომავლების გენებში, რაც მიუთითებს იმაზე, რომ კონფლიქტთან დაკავშირებულმა სტრესმა ადამიანების გენომი ნამდვილად შეცვალა. ახლა ეს ცვლილებები თაობებს გადაეცემა.
ის, რომ სტრესისგან მიღებული გენეტიკური ცვლილებები თაობიდან თაობებს გადაეცემა ცხოველებზე ჩატარებული კვლევებიდან ვიცოდით, მაგრამ ადამიანებზე მსგავსი კვლევები ბევრი ნამდვილად არ არის.
კვლევიდან გამომდინარე იმის ზუსტად თქმა, თუ რა გავლენას შეიძლება ახდენდეს ადამიანებზე ეს ცვლილებები, რთულია.
მეცნიერები ამ მიმართულებით კვლევების გაგრძელებას აპირებენ.
პროფესორი და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის (PHIG) თავმჯდომარე გიორგი ფხაკაძე სოციალურ ქსელში წერს, თუ რა გავლენას ახდენს მარილი არტერიულ წნევაზე:
ბოლო კვლევებმა დაამტკიცა, რომ მარილის შემცირებასა და არტერიული წნევის დაქვეითებას შორის კავშირი არა მხოლოდ ასოციაციურია, არამედ პირდაპირი მიზეზ-შედეგობრივი!
ეს ნიშნავს, რომ თუ შევამცირებთ მარილის მოხმარებას, არტერიული წნევის დონე აუცილებლად დაეცემა – და ამით შევამცირებთ გულის დაავადებებისა და ინსულტის რისკს!
მეცნიერების მიერ დადასტურებული ფაქტები:
მარილი და არტერიული წნევა – მაღალი ნატრიუმის მიღება ზრდის არტერიულ წნევას, რაც ზრდის გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებისა და ინსულტის რისკს.
მკვლევრებმა დაამტკიცეს მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი – ბოლო კლინიკურმა კვლევებმა დაადასტურა, რომ მარილის შემცირება პირდაპირ იწვევს წნევის დაქვეითებას, განსაკუთრებით მათში, ვისაც უკვე აქვს მაღალი წნევა.
ხანგრძლივი სარგებელი – მარილის დღიური მიღების შემცირება მხოლოდ რამდენიმე კვირაში აჩვენებს დადებით ეფექტს და მუდმივად დაბალი წნევის შენარჩუნებას უზრუნველყოფს.
საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სარგებელი – მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის (WHO) მონაცემებით, მარილის შემცირების ფართომასშტაბიანი პოლიტიკა მნიშვნელოვნად ამცირებს ინსულტისა და გულის შეტევების რაოდენობას მოსახლეობაში.
ეს კვლევები ცხადყოფს, რომ მარილის შემცირება არა მხოლოდ რეკომენდაციაა, არამედ აუცილებელი ნაბიჯი ჯანმრთელობისთვის!
როგორ უნდა შევამციროთ მარილის მოხმარება?
აირჩიეთ ახალი, ნაკლებად გადამუშავებული საკვები – გადამუშავებული პროდუქტები ხშირად შეიცავს მაღალი რაოდენობით ნატრიუმს.
გამოიყენეთ ალტერნატიული სანელებლები – ლიმონი, ნიორი, კამა და სხვა სანელებლები არეგულირებს გემოს მარილის დამატების გარეშე.
ნაკლები მარილი მომზადებისას – არ დაამატოთ ზედმეტი მარილი საჭმლის მომზადებისას და ნელ-ნელა შეამცირეთ მისი რაოდენობა.
უფრთხილდით ფარული მარილის წყაროებს – პური, საწებლები, დაკონსერვებული პროდუქტები და მზა კერძები ხშირად შეიცავს მაღალ ნატრიუმს.
“ბოლო კვლევებმა საბოლოოდ დაამტკიცა, რომ მარილის შემცირება იწვევს არტერიული წნევის დაცემას და ამცირებს გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების რისკს. ეს უკვე არ არის უბრალოდ ასოციაციური კავშირი, არამედ დადასტურებული მიზეზ-შედეგობრივი ფაქტორი! თუ გსურთ ჯანმრთელი გული და სისხლძარღვები, აუცილებლად უნდა შეამციროთ მარილის მიღება ყოველდღიურ რაციონში!”, – წერს გიორგი ფხაკაძე.
მეცნიერებმა აღმოჩინეს “ოვოიდური უჯრედები”, რომლებიც შესაძლოა ალცჰაიმერის, ეპილეფსიისა და სხვა ნევროლოგიური პრობლემების სამკურნალო იყოს
ბოლო დროის მკვლევრებმა ახალი და საკვანძო აღმოჩენა გააკეთეს – “ოვოიდური უჯრედები”, რომლებიც ჩვენს მეხსიერებასა და აღქმაზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენენ. ეს უჯრედები ალცჰაიმერისა და სხვა ნევროლოგიური დაავადებების პათოგენეზში შეიძლება მნიშვნელოვან როლს თამაშობდეს.
კვლევა UBC-ის მედიცინის ფაკულტეტის მკვლევრებმა ჩაატარეს. კვლევა Nature Communications-ში გამოქვეყნდა. ეს განსაკუთრებული ნეირონები მაშინ აქტიურდება, როდესაც რაიმე ახალს ვხვდებით. ისინი მეხსიერებაში ყველა ობიექტს ინახავს და მათი თვეებისა თუ წლების შემდეგ ამოცნობის საშუალებას გვაძლევს.
ობიექტების აღქმა და მეხსიერება
ჩვენი იდენტობა და ყოველდღიური ცხოვრება დამყარებულია ყველა იმ ობიექტზე, რომელსაც შეგვიძლია დავამახსოვროთ. დროთა განმავლობაში ეს მეხსიერება იცვლება, ხოლო ალცჰაიმერით დაავადებულთა შემთხვევაში აღნიშნული პროცესები ნელდება და, ზოგჯერ, საერთოდ ქრება.
კვლევამ აჩვენა, რომ ახალდამოწმებული “ოვოიდური უჯრედები” მეხსიერებაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ. ეს უჯრედები აქტიურდებიან, როდესაც ადამიანი ახალ ობიექტს ხვდება და ხელს უწყობს ამ ობიექტის დამახსოვრებას. ეს აღმოჩენა მეხსიერებასთან დაკავშირებული დაავადებების კვლევის ახალ ეტაპზე გადადგმული ნაბიჯია.
კვლევა UBC-ის კვლევითი ჯგუფის მიერ
UBC-ის მედიცინის ფაკულტეტის მკვლევრებმა ჩაატარეს კვლევა, რომელიც Nature Communications-ში გამოქვეყნდა. მკვლევრები ადასტურებენ, რომ ოვოიდური უჯრედები ჰიპოკამპში, სადაც მეხსიერების პროცესები იმართება, მნიშვნელოვან როლს თამაშობენ.
“ობიექტების აღქმის მეხსიერება ჩვენი იდენტობისა და სამყაროსთან ურთიერთქმედების ცენტრალური ნაწილია”, — ამბობს დოქტორი მარკ კემბროვსკი. ის კვლევის მთავარი ავტორი და UBC-ში უჯრედული და ფიზიოლოგიური მეცნიერებების ასოცირებული პროფესორია. “იმის ცოდნა, ნაცნობ ობიექტს ვხედავთ თუ უცნობს, გადარჩენიდან დაწყებული ყოველდღიური ფუნქციონირებით დამთავრებული, ყველაფერს განსაზღვრავს. ამას მეხსიერებასთან დაკავშირებულ დაავადებებსა და დარღვევებთან უზარმაზარი კავშირი აქვს”.
კვლევის ავტორი, დოქტორი მარკ კემბროვსკი აღნიშნავს: „ობიექტების აღქმა მეხსიერებასთან დაკავშირებული ცენტრალური ნაწილია, რომელიც ჩვენი იდენტობის და გარე სამყაროსთან ურთიერთქმედების საფუძველია.“ მისი თქმით, თუ ჩვენ შეგვიძლია გავარჩიოთ, თუ რა ობიექტი გვახსოვს და რომელი არა, ეს ჩვენი ყოველდღიური ცხოვრების და გადარჩენისთვის ძალიან მნიშვნელოვანია.
“ობიექტების აღქმის მეხსიერება ჩვენი იდენტობისა და სამყაროსთან ურთიერთქმედების ცენტრალური ნაწილია”, — ამბობს დოქტორი მარკ კემბროვსკი. ის კვლევის მთავარი ავტორი და UBC-ში უჯრედული და ფიზიოლოგიური მეცნიერებების ასოცირებული პროფესორია. “იმის ცოდნა, ნაცნობ ობიექტს ვხედავთ თუ უცნობს, გადარჩენიდან დაწყებული ყოველდღიური ფუნქციონირებით დამთავრებული, ყველაფერს განსაზღვრავს. ამას მეხსიერებასთან დაკავშირებულ დაავადებებსა და დარღვევებთან უზარმაზარი კავშირი აქვს”.
ფოტო: Cembrowski Lab/UBC Faculty of Medicine
კვერცხის ფორმის გამო ამ უჯრედებს ოვოიდური უწოდეს. ისინი ადამიანების, თაგვებისა და სხვა ცხოველების ჰიპოკამპში მცირე რაოდენობით გვხვდება.
კემბროვსკის ლაბორატორიის სტუდენტმა და კვლევის ავტორმა ადრიან კინმანმა უჯრედების განსაკუთრებული თვისებები მაშინ აღმოაჩინა, როცა თაგვის ტვინის ნიმუშს აკვირდებოდა. მან ნეირონების მცირე ჯგუფი შენიშნა, რომელშიც განსაკუთრებული გენი აქტიურდებოდა.
ოვოიდური უჯრედები: ახალი აღმოჩენა
განსაკუთრებულმა ნეირონებმა, რომლებიც კვერცხის ფორმას მიამგვანეს, მიიღეს “ოვოიდური” სახელწოდება. ისინი ჰიპოკამპში მცირე რაოდენობით გვხვდება როგორც ადამიანებში, ისე სხვა ცხოველებში.
კვლევის ერთ-ერთმა ავტორმა, ადრიან კინმანმა, რომელიც ოვოიდური უჯრედების სპეციფიკურ თვისებებს უყურებდა, აღმოაჩინა, რომ მათი აქტივობა დაკავშირებულია ობიექტის პირველად შეხვედრასთან. ამ უჯრედების აქტივობა მახასიათებელია მაშინ, როცა თაგვი ახალ ობიექტს ხედავს, მაგრამ წყდება, როდესაც ობიექტი უკვე ნაცნობია. ეს აღმოჩენა მეხსიერების შესწავლაში მნიშვნელოვანი ნაბიჯია.
ოცნებების გადაკვეთა: მეხსიერება და ნევროლოგიური დაავადებები
ამ აღმოჩენის შემდეგ მეცნიერები ცდილობენ გაიგონ, როგორ შეიძლება ოვოიდური უჯრედები ალცჰაიმერის, ეპილეფსიისა და სხვა მეხსიერების დარღვევებთან დაკავშირებული იყოს დაავადებების დროს. არსებობს ვარაუდი, რომ ამ უჯრედების ჰიპერაქტივობა ან სხვა დარღვევები შეიძლება სხვადასხვა ნევროლოგიური დაავადებების განვითარებას ხელი შეუწყოს.
რა როლი აქვს ოვოიდურ უჯრედებს ალცჰაიმერისა და ეპილეფსიის შემთხვევაში?
„როდესაც ჰიპოკამპში არსებული უჯრედები ძალიან აქტიურობენ, შესაძლოა ეს ალცჰაიმერის ან ეპილეფსიის გამოწვევას იწვევდეს“, – ამბობს კინმანი. მისი თქმით, აღქმის მეხსიერების დარღვევები ალცჰაიმერის ერთ-ერთი მთავარი სიმპტომია, როდესაც ადამიანს ავაიწყდება მასთან დაკავშირებული ნაცნობი ობიექტები და მნიშვნელოვანი მოვლენები.
მეხსიერების ახალი ფორმები: ნეირონების აღმოცენება
ამ ახალი აღმოჩენის მიხედვით, მეცნიერებს უჩნდებათ ახალი შესაძლებლობები მეხსიერების როლთან დაკავშირებული დარღვევების შესასწავლად. დოქტორი კემბროვსკი ხაზს უსვამს, რომ ეს აღმოჩენა იძლევა მჭიდრო კავშირს ახალ ნეირონებს შორის, რამაც შეიძლება გადაჭრას ტვინის სხვადასხვა დაავადების მკურნალობის საკითხები.
„ჩვენი წარმოდგენა, თუ როგორ მუშაობს მეხსიერება, ამ აღმოჩენით მთლიანად შეიცვლება“, – აცხადებს კემბროვსკი. „ეს საშუალებას იძლევა, რომ შესაძლოა მომავალში სხვა, სრულიად ახალი ნეირონები აღმოჩნდეს, რომელთა არსებობა კიდევ გამოკვლევისთვის გასაღებია.“
მომავალი კვლევები და თეორიები
მეცნიერები ახლა იწყებენ მუშაობას იმაზე, როგორ შეიძლება ამ უჯრედების გაუმჯობესება გამოიყენოთ ნევროლოგიური დაავადებების, როგორიცაა ალცჰაიმერი და ეპილეფსია, სამკურნალოდ. ცხადია, მათი როლი მეხსიერების შემადგენლობაში ძალზე მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა.
დასკვნა
ოვოიდური უჯრედების აღმოჩენა წარმოადგენს ახალ ეპოქას მეხსიერების და ნევროლოგიური კვლევების სფეროში. იგი გვაძლევს ახალ პერსპექტივას, რათა დავიწყოთ ახალი მკურნალობის მეთოდების მოძიება, რომლებიც შეიძლება საყურადღებო აღმოჩნდეს ისეთი დაავადებების სამკურნალოდ, როგორიცაა ალცჰაიმერი და ეპილეფსია.
⏹ სისხლის საერთო ანალიზი
⏹ შარდის საერთო ანალიზი
⏹ გლუკოზა პერიფერიულ სისხლში
⏹ კრეატინინი
⏹ ქოლესტერინი სისხლში
⏹ შრატში ლიპიდების განსაზღვრა
⏹ განავლის ანალიზი ფარულ სისხლდენაზე
⏹ პროთრომბინის დრო
⏹ ჰემოგლობინი
⏹ ღვიძლის ფუნქციური სინჯები (ALT, AST)
⏹ ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციური სინჯი (TSH)
🔷 ინსტრუმენტული გამოკვლევები:
⏹ ელექტროკარდიოგრაფია
⏹ საჭმლის მომნელებელი სისტემის ექოსკოპია
⏹ შარდ-სასქესო სისტემისა და მცირე მენჯის ღრუს ორგანოების ექოსკოპია
⏹ გულმკერდის რენტგენოსკოპია/რენტგენოგრაფია
⏹ ძვლების რენტგენოგრაფია
🔷 ექიმის მიერ დანიშნული, სახელმწიფო პროგრამით გათვალისწინებული, ეპილეფსიისა და პარკინსონის ქრონიკული მედიკამენტები
🔷 ეროვნული კალენდრით გათვალისწინებული პროფილაქტიკური აცრები
🔵 80 % -ით ფინანსდება კომპიუტერული ტომოგრაფია
🔵 გეგმური ამბულატორიული მომსახურების მისაღებად:
🔷 საყოველთაო ჯანმრთელობის დაცვის პროგრამაში ჩართული პირი რეგისტრირებული უნდა იყოს მის მიერ შერჩეულ ნებისმიერ პირველადი ჯანდაცვის ცენტრში/პოლიკლინიკაში
🔷 მიმართეთ ოჯახის/სოფლის ექიმს. აღნიშნული სამედიცინო სერვისის მისაღებად, მისი დანიშნულება აუცილებელია
მეცნიერებმა იმუნური სისტემის ახალი ნაწილი აღმოაჩინეს. მათი თქმით, ის ბუნებრივი ანტიბიოტიკების ნამდვილი საბადოა, – წერს BBC-ი.
მეცნიერებმა განმარტეს, რომ ორგანიზმის ნაწილს, რომელიც ცილების გადამუშავებაზეა პასუხისმგებელი, საიდუმლო რეჟიმი გააჩნია. მას ქიმიკატების მთელი არსენალის გამოსროლა და ბაქტერიების განადგურება შეუძლია.
ებრაელი მეცნიერების აზრით, ეს მიგნება ცვლის აქამდე არსებულ ინფორმაციას იმის თაობაზე, თუ როგორ არის დაცული ორგანიზმი ინფექციებისგან და ბუნებრივი ანტიბიოტიკების აღმოჩენის ახალ გზებს იძლევა. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმ ფონზე, როდესაც მსოფლიოში ანტიბიოტიკებისადმი რეზისტენტობა მატულობს.
კვლევა ფოკუსირდება პროტეაზომებზე – პაწაწინა სტრუქტურაზე, რომელიც ორგანიზმის ყოველ უჯრედშია. მისი მთავარი დანიშნულება ძველი ცილების პატარა ნაწილებად გახლეჩაა, რათა მოხდეს მათი გადამუშავება ახალი ცილების შესაქმნელად. კვლევამ აჩვენა, რომ პროტეაზომებს შეუძლიათ განსაზღვრონ, რომ უჯრედი დაინფიცირებულია. ის თავის სტრუქტურასა და როლს ცვლის. ძველ ცილებს იარაღად გარდაქმნის, რომელსაც ბაქტერიის გარე ფენის გარღვევა და მისი განადგურება შეუძლია.
„ყველაზე გასაოცარი ის არის, რომ ეს აქამდე ყოვლად ამოუცნობი პროცესი იყო. ამ პროცესის მეშვეობით ჩვენი უჯრედების შიგნით წარმოიქმნებიან მოლეკულები მიკრობების წინააღმდეგ“, – განაცხადა პროფესორმა დენიელ დევისმა.
ექიმების თქმით, ყოველ წელს მსოფლიოში მილიონ ადამიანზე მეტი იღუპება იმ ინფექციებისგან, რომლებსაც ანტიბიოტიკების მიმართ მდგრადობა აქვთ, ამიტომ ეს აღმოჩენა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ახალი თაობის ანტიბიოტიკების აღმოსაჩენად.
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის ევროპის რეგიონში ყოველი მეოთხე ქალი ინტიმური პარტნიორის მხრიდან სექსუალური ან ფიზიკური ძალადობის მსხვერპლია.
ძალადობა ქალებსა და გოგოებზე საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის გამოწვევაა, რომელიც ჯანდაცვის სისტემებმა უნდა გადაწყვიტონ პრევენციის, განათლების, რეაგირებისა და ინვესტირების მეშვეობით.
