საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის ხელმძღვანელი, ჯანდაცვის ექსპერტი, პროფესორი გიორგი ფხაკაძე დიდი ხანია პლასტმასის გარკვეული საგნების რეალიზაციის აკრძალვის შესახებ საუბრობს.
„წლების ბრძოლამ შედეგი მოიტანა — საქართველო ამბობს უარს ერთჯერად პლასტმასაზე”
წლებია ვსაუბრობ ერთჯერადი პლასტმასის საფრთხეებზე — როგორც გარემოსთვის, ისე ადამიანის ჯანმრთელობისთვის. დღეს, როცა საქართველო ამ მიმართულებით რეალურ ნაბიჯს დგამს, ეს არ არის მხოლოდ რეგულაცია. ეს არის საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის გამარჯვება. და ეს არის მაგალითი იმისა, როგორ შეიძლება მტკიცებულებაზე დაფუძნებულმა კომუნიკაციამ რეალური ცვლილება მოიტანოს.
რატომ არის ეს გადაწყვეტილება კრიტიკულად მნიშვნელოვანი?
ერთჯერადი პლასტმასი არ ქრება — ის იშლება მიკროპლასტიკად.
დღეს უკვე დადასტურებულია, რომ:
• მიკროპლასტიკი აღმოჩენილია სასმელ წყალში, მათ შორის ბოთლის წყალში [1,2]
• იგი ფიქსირდება საკვებში — ზღვის პროდუქტებში, მარილში და სხვა პროდუქტებში [3,4]
• მიკროპლასტიკი აღმოჩენილია ადამიანის სისხლში და პლაცენტაში [5,6]
შეფასებით, ადამიანი საშუალოდ კვირაში დაახლოებით 5 გრამამდე პლასტმასს იღებს — ეს დაახლოებით ერთი საბანკო ბარათის წონაა [7]
ჯანმრთელობის რისკები — რაც უკვე ვიცით
მიკროპლასტიკი არ არის ინერტული მასალა. ის მოქმედებს ორგანიზმზე:
• იწვევს ქრონიკულ ანთებას [8]
• აზიანებს ენდოკრინულ სისტემას (ჰორმონალური დარღვევები) [9]
• შეიცავს ტოქსიკურ ქიმიურ დანამატებს (BPA, ფტალატები) [10]
• ასოცირდება სიმსივნურ რისკებთან (გრძელვადიანი ზემოქმედების შემთხვევაში) [11]
პლასტმასის დაბინძურება უკვე განიხილება, როგორც XXI საუკუნის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ჯანმრთელობის გამოწვევა [12]
საქართველო გლობალურ ტენდენციაში
მსოფლიო უკვე მოქმედებს:
• ევროკავშირმა აკრძალა მრავალი ერთჯერადი პლასტმასის პროდუქტი [13]
• 100-ზე მეტ ქვეყანაში მოქმედებს სხვადასხვა ტიპის შეზღუდვა [14]
• საერთაშორისო ორგანიზაციები აქტიურად აფრთხილებენ მიკროპლასტიკის საფრთხეებზე [12,15]
საქართველო ამ გადაწყვეტილებით უერთდება იმ ქვეყნებს, რომლებიც ჯანმრთელობას აყენებენ პრიორიტეტად
ჩემი პოზიცია და მრავალწლიანი მუშაობა
როგორც საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სპეციალისტი, წლების განმავლობაში აქტიურად ვმუშაობდი ამ საკითხზე:
• ათეულობით სტატია და ანალიტიკური მასალა
• საჯარო გამოსვლები და ინტერვიუები
• ვიდეოები და საინფორმაციო კამპანიები
• საერთაშორისო მტკიცებულებების ადაპტაცია ქართულ სივრცეში
ჩემი მიზანი ყოველთვის იყო:
მტკიცებულება → საზოგადოება → გადაწყვეტილება
დღეს ეს ჯაჭვი მუშაობს.
ეს მხოლოდ დასაწყისია
ერთჯერადი პლასტმასის აკრძალვა მნიშვნელოვანი ნაბიჯია, მაგრამ არა საბოლოო მიზანი.
შემდეგი ნაბიჯებია:
• ალტერნატივების ხელმისაწვდომობა
• ეფექტური კონტროლი
• მოსახლეობის განათლება
• ინდუსტრიული რეგულაციების გაძლიერება
ბრძოლა პლასტმასის წინააღმდეგ არის ბრძოლა ჯანმრთელობისთვის
წყაროები
1. Mason SA, Welch VG, Neratko J. Synthetic polymer contamination in bottled water. Front Chem. 2018;6:407. doi:10.3389/fchem.2018.00407
2. WHO. Microplastics in drinking-water. 2019.
3. EFSA Panel. Microplastics in food. EFSA Journal. 2016;14(6):4501.
4. Karami A, et al. Microplastics in salts. Sci Rep. 2017;7:46173.
5. Leslie HA, et al. Plastic particles in human blood. Environ Int. 2022;163:107199.
6. Ragusa A, et al. Microplastics in placenta. Environ Int. 2021;146:106274.
7. WWF. Human ingestion of plastics. 2019.
8. Wright SL, Kelly FJ. Plastic and human health. Environ Sci Technol. 2017.
9. Rochester JR. Bisphenol A and human health. Reprod Toxicol. 2013.
10. Meeker JD, et al. Phthalates and human health. Environ Health Perspect. 2009.
11. IARC. Chemical agents and cancer risk. 2012.
12. UNEP. Plastic pollution and health. 2023.
13. European Commission. Single-use plastics directive. 2019.
14. OECD. Global plastics outlook. 2022.
15. WHO. Plastics and human health. 2022.
