ჯანდაცვის მინისტრი მიხეილ სარჯველაძე დიალიზის სერვისის მიმწოდებელი დაწესებულებებისა და დიალიზის, ნეფროლოგიისა და თირკმლის ტრანსპლანტაციის კავშირის წარმომადგენლებს შეხვდა.
ჯანდაცვის სამინისტროს ინფორმაციით, უწყების ხელმძღვანელმა, შეხვედრის მონაწილეებთან ერთად, დიალიზის სერვისის სატარიფო პოლიტიკა, ხარისხის კონტროლისა და ჰემოდიალიზის პროგრამის მიმდინარეობის საკითხები განიხილა. ასევე, შეხვედრაზე საუბარი შეეხო სექტორში არსებულ გამოწვევებსა და მათი გადაჭრის გზებს.
მინისტრის განცხადებით, წლების განმავლობაში, ჰემოდიალიზის დაფინანსების მოდელი და ტარიფი უცვლელი იყო, დღეს კი აღნიშნული ტარიფი გაზრდილია.
შეხვედრაზე, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ პროგრამის ეფექტიანობის გაზრდის მიზნითა და პაციენტის საუკეთესო ინტერესის გათვალისწინებით, დიალიზის სერვისის მიმწოდებელი დაწესებულებების წარმომადგენლებთან აქტიური მუშაობა მომავალშიც გაგრძელდება.
აღსანიშნავია, რომ თირკმლის მსოფლიო დღე, ყოველწლიურად, მარტის მეორე ხუთშაბათს აღინიშნება და მისი მიზანია, ხელი შეუწყოს საზოგადოების ინფორმირებას თირკმლის დაავადებებისა და ამ დაავადებების თავიდან აცილების გზების შესახებ.
შეხვედრას, ჯანდაცვის მინისტრის მოადგილეები ირაკლი სასანია, თეა გიორგაძე და სამინისტროს სხვა წარმომადგენლები ესწრებოდნენ.
კუნთების ჰიპერტროფიისთვის ვარჯიშისას მნიშვნელოვანია კუნთებისათვის საკმაო რაოდენობის მუშაობა. სიმატო ტიპზე, სხეულის კომპოზიციაზე, ცხოვრების წესზე (სამუშაო გრაფიკი, დასვენების ინტერვალი, კვება) ვარჯიშის მოცულობა უნდა იყოს ყველა ამ ფაქტორის მიხედვით გათვალისწინებული.
2. მოდერაციული ინტენსივობა:
ჩვეულებრივ გამოიყენება ვარჯიშის მოდერაციული ინტენსივობა, რაც ნიშნავს თითოეულ მისვლაზე 8-12 გამეორებას. გამეორებათა ეს დიაპაზონი ოპტიმალურად ითვლება კუნთების ჰიპერტროფიის განვითარებისთვის. თუმცა ძალიან მნიშვნელოვანია მოძრაობის შესრულების დრო. ერთ გამეორებაზე ოპტიმალურია 5-6 წამი.
3. დასვენების კონტროლირებადი დრო:
კუნთების ჰიპერტროფიისთვის ვარჯიშისას რეკომენდებულია მისვლებს შორის დასვენების დროის კონტროლი. დასვენების ინტერ ვალი ყველას ინდივიდუალური აქვს, თუმცა არის საერთო რეკომენდაციები, 40-60 წამი პატარა ჯგუფის კუნთების ვარჯიშის შემთხვევაში, ხოლო 90-120 წამი – დიდი ჯგუფის კუნთების ვარჯიშისას.
არსებობს ფორმულა – „დატვირთვის ხანგრძლივობა გამრავლებული 5-10 წამზე = დასვენების ინტერვალს“.
5 წამზე უნდა გავამრავლოთ, თუ დატვირთვა იყო საშუალო ინტენსივობის და 10 წამზე – თუ დატვირთვა იყო მაღალი ინტენსივობის. თუმცა ყველა ფორმულა მიახლოებითია.
4. ვარჯიშების მრავალფეროვნება: მაქსიმალური ჰიპერტროფიის მისაღწევად რეკომენდებულია სხვადასხვა მოძრაობის ჩართვა კუნთების თითოეული ჯგუფისთვის. ეს იძლევა სხვადასხვა კუნთოვანი ბოჭკოს გააქტიურებისა და მათი ზრდის სტიმულირების შესაძ ლებლობას.
5. პროგრესული გადატვირთვა: პროგრესული გადატვირთვა კუნთების ჰიპერტროფიისთვის ვარჯიშის მთავარი პრინციპია.
ფიზიკური ფორმის გაუმჯობესებისა და კუნთების ადაპტაციის მიხედვით წონა და ვარჯიშის ინტენსივობა თანდათან უნდა გაიზარდოს კუნთების ზრდის სტიმულის შესანარჩუნებლად.
გამძლეობის ვარჯიშების სისტემა მიზნად ისახავს კარდიორესპირატორული გამძლეობის განვითარებას, გულსის ხლძარღვთა და სასუნთქი სისტემების მუშაობის ეფექტურობის გაუმჯობესებას.
იგი ემყარება ვარჯიშებს, რომლებიც ზრდის ფიზიკური აქტივობის ხანგრძლივობას და ინტენსივობას. აქ მოცემულია გამძლეობის ვარჯიშების სისტემის რამდენიმე ძირითადი პრინციპი
1. კარდიოვარჯიშები:
კარდიოვარჯიშები, როგორიცაა: სირბილი, ცურვა, ველოსიპედის ტარება ან ელიპტიკური ტრენაჟორი, საერთო გამძლეობის განვითარების ერთ-ერთი საშუალებაა, თუმცა მნიშვნელოვანია, რომ დატვირთვის ინტენსივობა იყოს კარდიო ზონაში ან ესაზღვრებოდეს აერობულსა და ანეორობულს. ის ხელს უწყობს გულსისხლძარღვთა სისტემის გაძლიერებას და კუნთებით ჟანგბადის მოხმარების გაუმჯობესებას.
2. ინტერვალური ვარჯიში: ინტერვალური ვარჯიში მოიცავს მაღალი და დაბალი ინტენსივობის ვარჯიშების მონაცვლეობას. მაგალითად, სპრინტების მონაცვლეობას აქტიური დასვენების პერი ოდებთან. ეს მიდგომა ხელს უწყობს გამძლეობის განვითარებას და ფიზიკური მომზადების დონის გაზრდას.
3. დატვირთვის თანდათანობითი ზრდა: მნიშვნელოვანია, თანდათან გაიზარდოს ვარჯიშის ინტენსივობა და მოცულობა იმისათვის, რომ ორგანიზმს შევუქმნათ ადეკვატური იმპულსი ადაპტაციისათვის. არსებობს სტრესის რამდენიმე ტიპი, მათ შორისაა: დისტრესი – ნეგატიური და ეუტსტრესი – სასარგებლო, ზომიერი. როცა ფიზიკური აქტივობით ვართ დაკავებულები, ამ აქტივობის ხანგრძლივობა და ინტენსივობა განაპირობებს სტრესის დონეს და კორტიზოლის ზრდას. აქედან გამომდინარე, გვჭირდება მეტი სიფრთხილე და თვითდაკვირვება.
როგორც წესი, ეს უნდა მოხდეს ეტაპობრივად. ვთქვათ, უკვე არსებული სამუშაო წონის 5 პროცენტით გაზრდა. რაც უფრო მაღალია თქვენი სამუშაო წონა და რაც უფრო ახლოს ხართ ე. წ. პიკთან, მით უფრო ნაკლებია პროგრესის პროცენტი.
4. ვარჯიშების მრავალფეროვნება: პლატოების თავიდან ასაცილებლად და მოტივაციის შესანარჩუნებლად მნიშვნელოვანია სხვადასხვა სახის გამძლეობის ვარჯიშის ჩართვა.
ეს შეიძლება იყოს ხანგრძლივი, ნელი, ინტერვალური, გორაკების დაძლევითი ვარჯიშები და ფიზიკური აქტივობის სხვა ფორმები.
ღია ოპერაციის გარეშე, ტრანსკათეტერული აორტის სარქვლის ჩანაცვლება თბილისისა და ბათუმის სამედიცინო დაწესებულებში აჭარის მკვიდრ სამ პაციენტს უკვე ჩაუტრდა.
ე.წ. TAVI რეკომენდებულია არაოპერირებად პაციენტებში, რომელთა ლეტალობის რისკი 50%-ზე მეტია. სამედიცინო მომსახურება ძვირადღირებულია, ამიტომ მისი დაფინანსება აჭარის ჯანდაცვის სამინისტრომ წელს დაიწყო.
აჭარაში, სამინისტროს დაფინანსებით პირველი ოპერაცია მაღალტექნოლოგიურ ჰოსპიტალ „მედცენტრში“ 91 წლის პაციენტს ჩაუტარდა.
კლინიკა „მედცენტრში“ ვიზიტის ფარგლებში მინისტრი სამედიცინო დაწესებულების ექიმებს შეხვდა. ნინო ნიჟარაძემ ისაუბრა სამინისტროს მიერ პროგრამებში განხორციელებულ სხვადასხვა ცვლილებაზე და სამომავლო ხედვებზე.
ტერნერის სინდრომი და სხვა შემაერთებელქსოვილოვანი დარღვევები);
რისკ-ჯგუფს მიეკუთვნებიან მამაკაცები (65%), რომელთა ასაკი 60-70 წელია.
სიმპტომები:
უეცრად დაწყებული ძლიერი ტკივილი გულმკერდის არეში, ირადიაციით ხერხემლის გასწვრივ, შესაძლოა ასევე გამოვლინდეს ტკივილი ეპიგასტრიუმის (კუჭის) არეში, სუნთქვის გაძნელება, ქოშინი და ცნობიერების დათრგუნვა, ზოგჯერ ვლინდება ნევროლოგიური სიმპტომები (მხედველობის გაორება, მეტყველების გაძნელება, სისუსტე ან მოძრაობის შეზღუდვა კიდურებში).
დიაგნოზი:
ექოკარდიოგრაფიული კვლევა, ტრანსეზოფაგური ექოკარდიოგრაფიული კვლევა, საბოლოო დიაგნოზის დადასტურება ხდება გულმკერდის კომპიუტერული ტომოგრაფიით (კონტრასტით), ან მაგნიტო-რეზონანსული კვლევით.
მკურნალობა:
მკურნალობის ტაქტიკა დამოკიდებულია თუ რომელ სეგმენტშია დისეცირუბული უბანი. მკურნალობა ხდება ენდოვასკულური ან ღია ქირურგიული ჩარევით.
პრევენცია:
არტერიული წნევის ციფრების მონიტორინგი. დადასტურებული აორტის დილატაცია/ანევრიზმის შემთხვევაში, კარდიოლოგის მეთვალყურეობა და ექოკარდიოგრაფიული შეფასება ყოველ 6 თვეში / 1 წელში ერთხელ.
ექიმთან ვიზიტის დასაჯავშნად დარეკეთ ჯო ენის საუნივერსიტეტო ჰოსპიტლის ცხელ ხაზზე 032 222 22 11
თბილისის მერიის პროგრამით – „აუტიზმისსპექტრის დარღვევის მქონე ბავშვთა აბილიტაციის“ განსაზღვრულ მომსახურებას დამატებით 300 ბავშვი და მოზარდი მიიღებს.
როგორც დედაქალაქის მერმა, კახა კალაძემ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის სხდომაზე აღნიშნა, შესაბამისი ცვლილებები პირველი აპრილიდან შევა ძალაში.
„თბილისის მერია აუტიზმის სპექტრის დარღვევის მქონე ბავშვებისა და მოზარდების მხარდაჭერას განაგრძობს და „აუტიზმის სპექტრის დარღვევის მქონე ბავშვთა აბილიტაციის“ პროგრამაში ცვლილებებს მუდმივად ახორციელებს. მორიგი ასეთი ცვლილებით, პირველი აპრილიდან პროგრამით განსაზღვრულ მომსახურებას დამატებით 300 ბავშვი და მოზარდი მიიღებს. ეს სიახლე აუტიზმის შესახებ ცნობიერების ამაღლების მსოფლიო დღეს უკავშირდება და მიზნად აღნიშნული საჭიროების მქონე ოჯახების გვერდით დგომას ისახავს, რადგან ამ სერვისის უწყვეტ რეჟიმში მიღება დიდ თანხასთან არის დაკავშირებული“, – აღნიშნა თბილისის მერმა.
მისივე თქმით, თბილისის მერიის პროგრამის მიმდინარე წლის ბიუჯეტი 11 245 000 ლარამდე გაიზარდა და აპრილიდან 2 400 ბავშვს და მოზარდს დაუფინანსდება მულტიდისციპლინური გუნდის მიერ შედგენილი კომპლექსური თერაპიის 20 სეანსი.
„რაც შეეხება სერვისის განმახორციელებელ დაწესებულებებს, მათი რიცხვიც გაზრდილია. იანვრიდან მერიის პროგრამით გათვალისწინებული მომსახურების მიმწოდებლად მე-11 ორგანიზაცია ჩაერთო. აღსანიშნავია, რომ „აუტიზმის სპექტრის დარღვევის მქონე ბავშვთა აბილიტაციის პროგრამის“ დაწყების დროისთვის, 2015 წლის ივლისში პროგრამაში სერვისის მიმწოდებელი ორი დაწესებულება და 325 ბავშვი იყო ჩართული, ხოლო ბიუჯეტი 500 000 ლარს შეადგენდა. მას შემდეგ პროგრამის ბიუჯეტი ყოველწლიურად იზრდებოდა და, შესაბამისად, მეტი ბავშვის დაფინანსება ხდებოდა შესაძლებელი. ასევე მოიმატა ერთი ბენეფიციარის დაფინანსების ოდენობამ“, – განაცხადა კახა კალაძემ.
სამედიცინო სფეროს ერთ-ერთი მთავარი პრინციპი არის ექიმის დამოუკიდებლობა და სამედიცინო ეთიკის დაცვა. სამედიცინო გადაწყვეტილებები უნდა ეფუძნებოდეს მხოლოდ და მხოლოდ პაციენტის ჯანმრთელობის საჭიროებებს და სამეცნიერო მტკიცებულებებს. თუმცა, სამწუხაროდ, თანამედროვე ჯანდაცვის სისტემაში ხშირად ვხვდებით შემთხვევებს, როცა ფინანსური ინტერესები ექიმის არჩევანს ზღუდავს და გავლენას ახდენს პაციენტის მკურნალობაზე.
რამდენად ლეგიტიმურია ასეთი პრაქტიკა?
რა რისკებს შეიცავს ფინანსური ზეწოლა ჯანდაცვის სფეროში?
როგორ შეიძლება დავიცვათ სამედიცინო ეთიკა და პაციენტის უფლებები?
ამ სტატიაში განვიხილავთ, რატომ არის დაუშვებელი ფინანსების ჩარევა ექიმის გადაწყვეტილებებში, რა გავლენა აქვს ამას ჯანდაცვის ხარისხზე და როგორ შეიძლება ამ პრობლემის გადაჭრა.
როცა ფინანსები გადაწყვიტავს ადამიანის ჯანმრთელობას
ჯანდაცვის სისტემის ფუნქციონირებისთვის ფინანსური რესურსები მნიშვნელოვანია, მაგრამ როდესაც ფინანსები გადამწყვეტ როლს ასრულებს სამედიცინო გადაწყვეტილებებში, ეს ქმნის მძიმე პრობლემებს როგორც ექიმებისთვის, ისე – პაციენტებისთვის.
როგორ მოქმედებს ფინანსური ზეწოლა?
სამედიცინო სერვისების შეზღუდვა – ექიმს შეიძლება ჰქონდეს შეზღუდული არჩევანი პაციენტისთვის ხელმისაწვდომი მკურნალობის მეთოდებში, თუ გარკვეული სამედიცინო დაწესებულება ან დაზღვევა მხოლოდ კონკრეტულ პროტოკოლს ან პრეპარატს აფინანსებს.
პაციენტის ინტერესების უგულებელყოფა – თუ ექიმს აქვს ბონუსი, რომელიც დამოკიდებულია გამოყოფილი ბიუჯეტის ეკონომიაზე ან მომსახურების მოცულობაზე, მან შესაძლოა ნაკლებად ინერვიულოს პაციენტის რეალურ საჭიროებებზე.
ფარმაცევტული კომპანიების გავლენა – ხშირია შემთხვევები, როდესაც ფარმაცევტული კომპანიები ცდილობენ გარკვეული მედიკამენტების ან სამედიცინო აღჭურვილობის გამოყენების წახალისებას ფინანსური შეღავათებით, რაც საბოლოოდ ექიმის არჩევანზე მოქმედებს.
არაგონივრული დიაგნოსტიკა და მკურნალობა – ექიმებს ზოგჯერ უბიძგებენ ზედმეტი გამოკვლევებისა და მკურნალობისკენ, რაც ზრდის ჯანდაცვის ხარჯებს, თუმცა არ აუმჯობესებს პაციენტის მდგომარეობას.
რა შედეგები მოაქვს ფინანსურ ზეწოლას?
დაბალი ხარისხის მკურნალობა – ექიმის მიერ ფინანსური ფაქტორების გათვალისწინება შეიძლება უარყოფითად აისახოს პაციენტის ჯანმრთელობაზე.
სამართლიანობის დარღვევა – ფინანსური ინტერესების გავლენა უთანასწორობას ქმნის, რადგან პაციენტების ნაწილი იღებს არასათანადო ან საჭიროებაზე ნაკლებ მომსახურებას.
საზოგადოების უნდობლობა ჯანდაცვის სისტემის მიმართ – როდესაც მოქალაქეები აცნობიერებენ, რომ ფინანსური მოტივაციები ზემოქმედებენ ექიმის გადაწყვეტილებებზე, მათი ნდობა მედიცინისადმი მცირდება.
როგორია საერთაშორისო სტანდარტები?
მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაცია (WHO) და სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციები მკაცრად მიუთითებენ, რომ ექიმის გადაწყვეტილებები მხოლოდ და მხოლოდ სამედიცინო მტკიცებულებებზე უნდა იყოს დაფუძნებული.
Accreditation Canada-ის და Joint Commission International-ის (JCI) სტანდარტები ხაზგასმით მოითხოვენ:
მკაცრი რეგულაციების შექმნას, რომლებიც ზღუდავს ფინანსური ზეწოლის გავლენას;
ექიმებისთვის დამოუკიდებლობის შენარჩუნებას მკურნალობის პროცესში;
სამედიცინო ორგანიზაციების გამჭვირვალე დაფინანსების უზრუნველყოფას;
პაციენტის ინფორმირებულობის გაზრდას, რომ მათ ჰქონდეთ მკურნალობის თავისუფალი არჩევანი.
ბევრ ქვეყანაში უკვე მოქმედებს მკაცრი კანონები, რომლებიც ზღუდავენ ფარმაცევტული კომპანიებისა და ჯანდაცვის დაწესებულებების მხრიდან ექიმზე ფინანსურ გავლენას.
საქართველოში არსებული მდგომარეობა
საქართველოში ჯანდაცვის სექტორი არაერთ გამოწვევას აწყდება, მათ შორის არის:
არასათანადო რეგულაციები – ჯერჯერობით ქვეყანაში არ არსებობს მკაცრი რეგულაციები, რომლებიც სრულად უზრუნველყოფენ ექიმის გადაწყვეტილებების დამოუკიდებლობას.
ფინანსური ინტერესი გარკვეულ კლინიკებში – ხშირია შემთხვევები, როდესაც პაციენტებს ურჩევენ კონკრეტულ კლინიკას ან პრეპარატს ფინანსური ინტერესებიდან გამომდინარე.
დაზღვევის ბარიერები – ბევრი პაციენტი ვერ იღებს საჭირო მკურნალობას, რადგან მათი დაზღვევა არ ფარავს ოპტიმალურ სერვისებს, ხოლო ექიმი იძულებულია აირჩიოს მხოლოდ დაფინანსებული ვარიანტი.
პაციენტებმა უნდა იცოდნენ თავიანთი უფლებები და მოითხოვონ დამოუკიდებელი და მტკიცებულებებზე დაფუძნებული მკურნალობა.
„ექიმს უნდა ჰქონდეს სრული დამოუკიდებლობა სამედიცინო გადაწყვეტილებების მიღებაში. სამედიცინო ეთიკა და პაციენტის კეთილდღეობა უნდა იყოს მთავარი პრიორიტეტი, ხოლო ფინანსური ინტერესები – სრულად გამორიცხული. ჩვენ უნდა შევქმნათ სისტემა, სადაც ექიმი არ იქნება იძულებული, ფინანსური ფაქტორების გამო კომპრომისზე წავიდეს. ეს არის ის, რასაც უნდა ვცდილობდეთ როგორც საზოგადოება!“
როგორ შეიძლება პრობლემის გადაჭრა?
სამედიცინო რეგულაციების გამკაცრება – საჭიროა მკაცრი საკანონმდებლო ჩარჩო, რომელიც ექიმის დამოუკიდებლობას დაიცავს.
მოქალაქეების ინფორმირება – პაციენტებმა უნდა იცოდნენ თავიანთი უფლებები და სამედიცინო მომსახურების ხარისხის შეფასების კრიტერიუმები.
სამედიცინო განათლების გაძლიერება – ექიმებს უნდა ჰქონდეთ ეთიკის, მტკიცებულებაზე დაფუძნებული მედიცინის და პაციენტის უფლებების დაცვაზე მეტი ცოდნა.
გამჭვირვალე დაფინანსება – სამედიცინო დაწესებულებებს უნდა ჰქონდეთ უფრო გამჭვირვალე ფინანსური მენეჯმენტი, რაც შეამცირებს ინტერესთა კონფლიქტს.
დასკვნა
ფინანსური ინტერესების ჩარევა ექიმის გადაწყვეტილებებში სერიოზულ საფრთხეს წარმოადგენს როგორც პაციენტების ჯანმრთელობისთვის, ისე ჯანდაცვის სისტემის მთლიანობისთვის.
ექიმი უნდა იყოს თავისუფალი ნებისმიერი ფინანსური ზეწოლისგან და მისი გადაწყვეტილებები უნდა ემყარებოდეს მხოლოდ და მხოლოდ სამედიცინო მტკიცებულებებს და პაციენტის ინტერესებს.
დროა, საზოგადოება და რეგულატორები აქტიურად ჩაერთონ ამ საკითხში, რათა პაციენტებს ჰქონდეთ უსაფრთხო, სამართლიანი და ეთიკურად მართებული ჯანდაცვა.
შენი ექიმი – ჯანმრთელობა და კვების რეკომენდაციები: www.sheniekimi.ge
შენი მედიცინა – ბუნებრივი მკურნალობა და ჰოლისტიკური ჯანმრთელობა:
დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, დიპლომირებული მედიკოსი (MD), ჯანდაცვის მაგისტრი (MPH), მედიცინის დოქტორი (PhD), საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი; WHO-ს ექსპერტი; Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი. მას აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება ჯანდაცვის სექტორში, როგორც საქართველოში, ასევე საერთაშორისო დონეზე.
გააზიარეთ ეს სტატია, რათა ყველასთვის ნათელი იყოს, რატომ არ უნდა ექვემდებარებოდეს ექიმი ფინანსურ ზეწოლას!
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ექსპერტი, გიორგი ფხაკაძე სოციალურ ქსელში ერთ-ერთი უახლესი სამეცნიერო კვლევის შედეგებს ეხმიანება – აღნიშნული კვლევით, მეცნიერებმა დაადასტურეს, რომ ორსულობის დროს პლასტმასაში არსებული ქიმიკატების ზემოქმედება შეიძლება ბავშვის აუტიზმის გამომწვევი მიზეზი იყოს.
როგორც გიორგი ფხაკაძე წერს, საქართველოში პლასტმასის ბოთლებისა და გადამუშავებული საკვების მოხმარება ძალიან მაღალია, რაც შესაძლოა ბავშვებში ნეიროგანვითარების პრობლემების ზრდას უწყობდეს ხელს:
გიორგი ფხაკაძე მკითხველს ასევე უზიარებს რეკომენდაციებს, თუ როგორ უნდა ავიცილოთ თავიდან BPA-ს [ პლასტმასის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ქიმიკატი] მავნე ზემოქმედება.
„მეცნიერებმა დაადგინეს: პლასტმასაში არსებული ქიმიკატები შესაძლოა აუტიზმის რისკს ზრდიდეს! ახალი სამეცნიერო კვლევები აჩვენებს, რომ ორსულობის დროს დედის ორგანიზმში დაგროვილი ბისფენოლ A (BPA) – პლასტმასის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ქიმიკატი – შესაძლოა პირდაპირ იყოს დაკავშირებული ბავშვის აუტიზმის სპექტრის აშლილობის (ASD) განვითარებასთან, განსაკუთრებით ბიჭებში.
საქართველოში, სადაც პლასტმასის ბოთლებისა და კონტეინერების გამოყენება ყოველდღიურობის ნაწილია, ეს მიგნება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია! ბისფენოლ A (BPA) და მისი გავლენა ნერვულ განვითარებაზე: BPA არის ქიმიური ნაერთი, რომელიც გამოიყენება პლასტმასის ბოთლებში, საკვების შეფუთვებში, კონსერვის ქილებში და თერმული ქაღალდის ქვითრებში.
კვლევებმა აჩვენა, რომ BPA-ს შეუძლია შეაღწიოს ორგანიზმში საკვებით, სასმელით და კანიდან შეხების გზით. BPA მოქმედებს როგორც ენდოკრინული სისტემის დამრღვევი, რაც ნიშნავს, რომ ის შეიძლება ჩაერიოს ჰორმონების ბალანსში, განსაკუთრებით ნაყოფის განვითარებისას.
კვლევის შედეგები: BPA-სა და აუტიზმის კავშირი: მკვლევრებმა ავსტრალიის Florey Neuroscience Institute-დან აღმოაჩინეს, რომ ორსულობის ბოლო ტრიმესტრში დედის ორგანიზმში BPA-ს მაღალი დონე პირდაპირ კავშირშია ბავშვებში აუტიზმის განვითარებასთან.
კვლევა ეფუძნება Barwon Infant Study (ავსტრალია) და Columbia Center for Children’s Environmental Health (აშშ)-ის მონაცემებს. ბიჭებში, რომელთა დედებს ორსულობისას BPA-ს მაღალი დონე აღენიშნებოდათ, 3.5-ჯერ უფრო ხშირად გამოვლინდა აუტიზმის ნიშნები 2 წლის ასაკში და უფრო მაღალი იყო აუტიზმის დიაგნოზის მიღების ალბათობა 11 წლის ასაკში. ლაბორატორიულმა კვლევებმა აჩვენა, რომ BPA ამცირებს არომატაზას (Aromatase) აქტივობას – ეს არის ფერმენტი, რომელიც საჭიროა ტესტოსტერონის ნეიროესტროგენად გარდასაქმნელად. ეს პროცესები მნიშვნელოვანია ტვინის სწორი განვითარებისათვის და მათი დარღვევა შეიძლება იყოს ერთ-ერთი ფაქტორი, რომელიც აუტიზმის რისკს ზრდის!
ორსულობის პერიოდში რომელი პროდუქტები უნდა ავირიდოთ?
პლასტმასის ბოთლებში შენახული წყალი და სასმელები – მაღალი ტემპერატურის ზემოქმედებით, BPA შეიძლება გადანაცვლდეს სითხეში. კონსერვირებული საკვები ლითონის ქილებში – შესაძლოა შეიცავდეს BPA-ს, რომელიც ნელ-ნელა გადადის საკვებში.
თერმული ქაღალდის ქვითრები (სალაროს ჩეკები) – უმჯობესია, ხელით შეხებისას არ ვიკვნიტოთ თითები, რადგან ეს ქიმიკატები მარტივად გადადის ორგანიზმში. სწრაფი კვების შეფუთვა – ბევრი ასეთი შეფუთვა დაფარულია ქიმიური ნივთიერებებით, რომლებიც საკვებში შეიძლება მოხვდეს.
გადამუშავებული და შეფუთული საკვები – შეიცავს კონსერვანტებს და ქიმიურ დანამატებს, რომლებიც ორგანიზმზე უარყოფითად მოქმედებს. მიკროტალღურ ღუმელში პლასტმასის კონტეინერში გაცხელებული საკვები – სიცხის ზემოქმედებით, BPA საკვებში გადადის.
როგორ ავიცილოთ თავიდან BPA-ს მავნე ზემოქმედება?
შეამცირეთ პლასტმასის ბოთლებისა და ლითონის ქილების მოხმარება – უპირატესობა მიანიჭეთ მინის ან უჟანგავი ფოლადის ბოთლებს. არ გააცხელოთ საკვები პლასტმასის კონტეინერებში – სიცხის ზემოქმედებით BPA უფრო მარტივად გადადის საკვებში მოერიდეთ გადამუშავებულ პროდუქტებს – ხშირად გადამუშავებული საკვები შეიცავს BPA-ს, რაც ზრდის ორგანიზმში მისი დაგროვების რისკს.
გაითვალისწინეთ ორსულობის პერიოდში სწორი კვება – ექიმთან კონსულტაცია დაგეხმარებათ მავნე ქიმიკატების ზემოქმედებისგან თავის არიდებაში. შეამოწმეთ პროდუქციის ეტიკეტები – მოძებნეთ ეტიკეტი „BPA-Free“, რაც მიუთითებს, რომ პროდუქტი არ შეიცავს ამ მავნე ქიმიკატს. გიორგი ფხაკაძის კომენტარი: „BPA-ს გავლენა ბავშვის ნერვულ განვითარებაზე უნდა იყოს მნიშვნელოვანი საკითხი საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისთვის! საქართველოში პლასტმასის ბოთლებისა და გადამუშავებული საკვების მოხმარება ძალიან მაღალია, რაც შესაძლოა ბავშვებში ნეიროგანვითარების პრობლემების ზრდას უწყობდეს ხელს.
ორსულობის პერიოდში სწორი კვება და მავნე ქიმიკატებისგან თავის არიდება ერთერთი მთავარი პრევენციული ზომაა! ჩვენ შეგვიძლია შევამციროთ ეს რისკები ცნობიერების ამაღლებით და სწორი არჩევანის გაკეთებით – ეს არის ის, რაც საზოგადოებრივმა ჯანდაცვამ უნდა მოაქციოს ყურადღების ცენტრში!“
ძირითადი გზავნილი: BPA შესაძლოა ზრდიდეს აუტიზმის რისკს, განსაკუთრებით ორსულობის პერიოდში! პლასტმასის ბოთლების, ლითონის ქილების და გადამუშავებული საკვების შეზღუდვა ამცირებს მავნე ქიმიკატების ზემოქმედებას! განსაკუთრებული ყურადღება სჭირდება ორსულებს – ჯანსაღი კვება და ქიმიკატებისგან დაცვა აუცილებელია ნაყოფის ჯანმრთელი განვითარების უზრუნველსაყოფად!“, – წერს გიორგი ფხაკაძე სოციალურ ქსელში.
რა ხდება ორგანიზმში, როდესაც შაქარს სრულად ამოიღებთ კვებიდან
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე, MD, MPH, PhD, საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის (PHIG) თავმჯდომარე
შაქარი – ჩვენი ჯანმრთელობის უხილავი მტერი! თანამედროვე საზოგადოებაში შაქრის გადაჭარბებული მიღება სერიოზულ საფრთხეს წარმოადგენს. თუმცა, რა ხდება ორგანიზმში, როდესაც შაქრის მიღებას ვწყვეტთ?
პირველი საათი:
სისხლში შაქრის დონე სტაბილურდება, ინსულინი მუშაობს გლუკოზის ეფექტურად გადამუშავებაზე.
ენერგიის დონის რყევები მცირდება, რაც ხელს უშლის დაღლილობასა და გუნება-განწყობილების ცვალებადობას.
24 საათის შემდეგ:
ღვიძლი იწყებს გლიკოგენის დაშლას გლუკოზად, რაც უზრუნველყოფს ენერგიის შენარჩუნებას.
შესაძლოა შეგექმნათ მსუბუქი თავის ტკივილი, გაღიზიანება და დაღლილობა – ეს არის ორგანიზმის ადაპტაცია შაქრის შემცირებაზე.
48 საათის შემდეგ:
ორგანიზმი იწყებს ცხიმების წვას ენერგიისთვის – შაქრის ნაცვლად, ცხიმოვანი მჟავები ხდება ენერგიის მთავარი წყარო.
თავის ტვინი იწყებს კეტონების გამოყენებას ენერგიისთვის, რაც ხშირად იწვევს გაუმჯობესებულ კონცენტრაციას და მენტალურ სიცხადეს.
ზოგი ადამიანი განიცდის “კეტო გრიპს” (გაუწყლოება, თავის ტკივილი, თავბრუსხვევა), მაგრამ ეს მდგომარეობა დროებითია.
1 კვირის შემდეგ:
თქვენი გემოს რეცეპტორები უფრო მგრძნობიარე ხდება – ბუნებრივად ტკბილი საკვები (ხილი, ბოსტნეული) უფრო გემრიელი ჩანს.
ინსულინის მგრძნობელობა უმჯობესდება, რაც ამცირებს შაქრიანი დიაბეტის რისკს.
2 კვირის შემდეგ:
ენერგიის დონე სტაბილური ხდება – ორგანიზმი აღარ ეყრდნობა სწრაფ ნახშირწყლებს და იყენებს ცილებს და ცხიმებს ენერგიისთვის.
ქრონიკული ანთება მცირდება – რაც ამცირებს გულის დაავადებების, ართრიტის და კიბოს ზოგიერთი ფორმის რისკს.
კუჭ-ნაწლავის ჯანმრთელობა უმჯობესდება, რადგან შაქრის გარეშე მავნე ბაქტერიები ვერ მრავლდებიან.
1 თვის შემდეგ:
სხეულის მასის შემცირება – განსაკუთრებით მუცლის არეში, რაც ამცირებს მეტაბოლური სინდრომისა და გულის დაავადებების რისკს.
მენტალური ჯანმრთელობა უმჯობესდება – ნაკლები შფოთვა, უკეთესი განწყობა და ემოციური სტაბილურობა.
გულის ჯანმრთელობა უმჯობესდება – სისხლის წნევა რეგულირდება, ქოლესტერინის დონე სტაბილურდება.
გრძელვადიანი ეფექტები:
უმჯობესდება იმუნიტეტი – ანთებითი პროცესები მცირდება, ორგანიზმი უკეთ უძლებს ვირუსებს და ინფექციებს.
კბილების ჯანმრთელობა უმჯობესდება – შაქრის გარეშე კარიესისა და ღრძილების დაავადების რისკი მცირდება.
გულის შეტევის, დიაბეტისა და სიმსუქნის რისკი მცირდება!
“შაქარი თანამედროვე ადამიანის კვების ერთ-ერთი ყველაზე მავნე კომპონენტია. მისი სრულად ამოღება ორგანიზმისთვის უდიდეს სარგებელს მოიტანს – უკეთესი მეტაბოლიზმი, დაცული გული, სტაბილური ენერგია და მენტალური ჯანმრთელობა. საქართველო, სადაც მოსახლეობის დიდი ნაწილი ჭარბი შაქრის მომხმარებელია, უნდა გადავიდეს ჯანსაღ კვებაზე, რათა თავიდან აიცილოს სერიოზული დაავადებები, როგორიცაა დიაბეტი, სიმსუქნე და გულის დაავადებები.”
ძირითადი გზავნილი:
შაქრის შემცირება არის ჯანმრთელობისთვის გადამწყვეტი ნაბიჯი!
მისი ამოღებით თქვენ იცავთ გულ-სისხლძარღვთა სისტემას, დიაბეტისგან და ზედმეტი წონისგან!
ჯანმრთელი ცხოვრების წესი იწყება სწორი კვებით – დაიწყე დღესვე!
გაუზიარეთ ეს ინფორმაცია მეგობრებს, რათა მათაც გაიგონ შაქრის მავნებლობის შესახებ!
დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, დიპლომირებული მედიკოსი (MD), ჯანდაცვის მაგისტრი (MPH), მედიცინის დოქტორი (PhD), საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი; WHO-ს ექსპერტი; Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი. მას აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება ჯანდაცვის სექტორში, როგორც საქართველოში, ასევე საერთაშორისო დონეზე.
ჩვენ ვიფიქრეთ, რომ ადამიანის სხეულის ყველა სტრუქტურა შესწავლილი გვქონდა, მაგრამ მეცნიერებმა ახალი ორგანო ოფიციალურად გამოაცხადეს!
მესენტერია – საჭმლის მომნელებელი სისტემის ნაწილი, რომელიც მანამდე უმნიშვნელო სტრუქტურად ითვლებოდა – ახლა დამოუკიდებელ ორგანოდ არის კლასიფიცირებული!
რა არის მესენტერია და რატომ არის ეს აღმოჩენა მნიშვნელოვანი?
ადრე ითვლებოდა, რომ მესენტერია იყო დანაწევრებული და ნაკლებად მნიშვნელოვანი სტრუქტურა მუცლის ღრუში. თუმცა, ახალმა კვლევამ აჩვენა, რომ ის სინამდვილეში უწყვეტი სტრუქტურაა და მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ნაწლავების შენარჩუნებასა და ორგანიზმის ფუნქციონირებაში.
ეს აღმოჩენა ირლანდიელმა მეცნიერმა ჯ. კალვინ კოფიმ (J Calvin Coffey) წარმოადგინა, ხოლო მისი მნიშვნელობა აღიარებულია ისეთ სამედიცინო სახელმძღვანელოებში, როგორიცაა Gray’s Anatomy.
რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი?
შესაძლოა, მესენტერიის შესწავლა დაეხმაროს მეცნიერებს მუცლის ღრუს და საჭმლის მომნელებელი სისტემის დაავადებების უკეთ გაგებაში და მკურნალობაში.
უკვე ჩამოყალიბდა ახალი სამედიცინო დარგი – მესენტერიული მეცნიერება, რომელიც ამ ორგანოს ფუნქციების კვლევას ემსახურება.
მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ მესენტერიის ფუნქციის დარღვევას შესაძლოა კავშირი ჰქონდეს სხვადასხვა დაავადებებთან, რაც ამ ახალი ცოდნის პრაქტიკულ გამოყენებას კიდევ უფრო მნიშვნელოვანია ხდის.
“ეს აღმოჩენა კიდევ ერთხელ გვახსენებს, რომ მეცნიერება მუდმივად ვითარდება და იმ სფეროებში, სადაც ვფიქრობთ, რომ ყველაფერი ვიცით, ახალი ცოდნა შეიძლება სრულიად ახალ შესაძლებლობებს გვაჩვენებდეს. მესენტერიის ფუნქციის სიღრმისეული შესწავლა, შესაძლოა, გვეხმაროს საჭმლის მომნელებელი სისტემის ისეთი დაავადებების უკეთ გაგებასა და მკურნალობაში, როგორიცაა ყაბზობა, ნაწლავური ანთებითი დაავადებები და მეტაბოლური სინდრომი.
ეს მხოლოდ დასაწყისია – საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის ეს ცოდნა ნიშნავს ახალ გზებს დიაგნოსტირებასა და მკურნალობაში, რაც საბოლოოდ თითოეული პაციენტის უკეთეს ჯანმრთელობაზე აისახება.”
ეს აღმოჩენა გვახსენებს, რომ მიუხედავად სამედიცინო მეცნიერების განვითარების, ადამიანის სხეულში კვლავ რჩება საიდუმლოებები.
დაიცავით თქვენი ჯანმრთელობა – გაუზიარეთ ეს ინფორმაცია სხვებს!
შენი ექიმი – ჯანმრთელობა და კვების რეკომენდაციები: shenimedicina.ge
შენი მედიცინა – ბუნებრივი მკურნალობა და ჰოლისტიკური ჯანმრთელობა: sheniekimi.ge
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე:
დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, დიპლომირებული მედიკოსი (MD), ჯანდაცვის მაგისტრი (MPH), მედიცინის დოქტორი (PhD), საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი; WHO-ს ექსპერტი; Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი. მას აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება ჯანდაცვის სექტორში, როგორც საქართველოში, ასევე საერთაშორისო დონეზე.
PTEN-induced kinase 1 (PINK1) არის ცილა, რომელიც მნიშვნელოვან როლს ასრულებს მიტოქონდრიის ხარისხის კონტროლსა და უჯრედის დაცვაში სტრესისგან. ჩვეულებრივ, ის საფრთხეს არ წარმოადგენს და მნიშვნელოვანია ტვინში უჯრედული ენერგიის მოხმარების რეგულირებისთვის.
მიუხედავად ამისა, ახალმა კვლევამ აჩვენა, რომ პარკინსონის ზოგიერთ შემთხვევაში, იმუნური სისტემა PINK1-ს მტრად აღიქვამს და ესხმის თავის ტვინის იმ უჯრედებს, რომლებიც ამ ცილასთან არის დაკავშირებული.
კვლევის თანახმად, რომელსაც ხელმძღვანელობდნენ კალიფორნიის იმუნოლოგიის ინსტიტუტის მეცნიერები, იმუნური სისტემის T უჯრედების მიერ PINK1-თან თავდასხმის შედეგად წარმოებული დაზიანებები ბევრად უფრო გავრცელებულია კაცებში, ვიდრე ქალებში.
„სქესზე დაფუძნებული განსხვავებები (T უჯრედების პასუხებში) ძალიან გასაოცარი იყო. ეს იმუნური პასუხი შეიძლება იყოს კომპონენტი იმისა, თუ რატომ გვხვდება პარკინსონი უფრო კაცებში, ვიდრე ქალებში”, — ამბობს იმუნოლოგი ალესანდრო სეტი.
პარკინსონის დაავადების მქონე პაციენტების სისხლის ნიმუშების გამოყენებით, მკვლევრებმა სისხლში T უჯრედების რეაქცია სხვადასხვა ცილების წინააღმდეგ გამოცადეს. აღმოჩნდა, რომ PINK1 ამ მხრივ გამორჩეული იყო.
კაცების შემთხვევაში PINK1 ცილა თავდასხმის მასშტაბებს 6-ჯერ ზრდიდა, ხოლო ქალების შემთხვევაში ზრდა 0.7-ჯერ მოხდა.
„ამ ყველაფრიდან გამომდინარე, შეგვიძლია განვავითაროთ ახალი თერაპია, რომელიც კონკრეტულ შემთხვევებში T უჯრედებს დაბლოკავს”, – ამბობს იმუნოლოგი სესილია ლინდესტამ არლეჰამნი.
მეცნიერები კვლევების გაგრძელებას აპირებენ და მიაჩნიათ, რომ ეს მათ დაავადების ადრეულ ეტაპზე დიაგნოსტირებაში დაეხმარება.
