სიკვდილი შეიძლება შექცევადი იყოს?! – მეცნიერება დუმილს არღვევს





როგორ მოქმედებს ვირუსები სხეულზე
როდესაც ვირუსულ ინფექციას ვიღებთ, ჩვენი ორგანიზმი მაშინვე იწყებს მასთან ბრძოლას და ანადგურებს ვირუსებს, სანამ ისინი მთლიანად არ გაქრება. თუმცა, არის სიტუაციები, როდესაც გამოჯანმრთელების შემდეგაც კი, ვირუსები ტოვებენ ნაწილაკებს სხეულში დნმ-ის ფრაგმენტების სახით. ისინი არანაირად არ იჩენენ თავს, ამიტომ საერთოდ არ ერევიან ორგანიზმის ფუნქციონირებაში.
ამრიგად, ზოგიერთი ვირუსი იმალება ჩვენს გენომებში და მრავალი წლის განმავლობაში გადაეცემა თაობიდან თაობას. დიდი ხნის განმავლობაში მეცნიერები თვლიდნენ, რომ ისინი სრულიად უუნარონი იყვნენ და რაიმე სახის ზემოქმედებას სხეულზე არ ახდენდნენ. ვარაუდობდნენ, რომ „უსარგებლო“ დნმ იყო უბრალოდ ერთგვარი ვირუსული კვალი, რომელიც ჩვენ მემკვიდრეობით მივიღეთ ჩვენი უძველესი წინაპრებისგან.
თუმცა, შემდგომში მეცნიერებმა გაარკვიეს, რომ ამ ვირუსების ხელახლა „ჩართვა“ შესაძლებელია და შემდეგ ისინი ორგანიზმში გარკვეულ ცვლილებებს იწვევენ. მაგალითად, ერთ-ერთმა ბოლო კვლევამ აჩვენა, რომ ამ უსარგებლო დნმ-მ წარმოქმნა ძუძუმწოვრები, რადგან ენდოგენური რეტროვირუსები, ანუ ERV, ხელს უწყობდნენ პლაცენტის ევოლუციას. ეს ნიშნავს, რომ „ზომბი ვირუსების“ გარეშე ადამიანები არასოდეს გაჩნდებოდნენ. ახლა კვლევამ აჩვენა, რომ ეს ვირუსები შესაძლოა კიბოსთან იყოს დაკავშირებული.
რატომ ჩნდება კიბო?
კოლორადოს უნივერსიტეტის მკვლევრებმა აღმოაჩინეს, რომ „ზომბი ვირუსებს“ შეუძლიათ მნიშვნელოვანი გავლენა იქონიონ სხვადასხვა თანამედროვე დაავადებებზე. მაგრამ ყველაზე გასაკვირი ის არის, რომ კიბოს უჯრედებს შეუძლიათ გამოიყენონ ამ ვირუსების ზოგიერთი ნაწილი თავის სასარგებლოდ.
მოგეხსენებათ, ავთვისებიანი უჯრედები ორგანიზმში ყოველთვის არის, მაგრამ იმუნური სისტემა თრგუნავს მათ, ამიტომ ისინი არ გადაიქცევიან კიბოდ. ონკოლოგია ხდება მხოლოდ მაშინ, როდესაც ორგანიზმში ხდება გარკვეული ცვლილებები, რაც ხელს უწყობს დაავადებას. კერძოდ, ცნობილია, რომ კიბოს უჯრედები ააქტიურებს ბევრ გენს, რომლებიც არ უნდა იყოს ჩართული.
დიდი ხნის განმავლობაში მეცნიერებმა ვერ გაიგეს, კონკრეტულად რა „ანთებს“ გენებს, რომლებიც კიბოს განვითარებას უწყობს ხელს. ახლა მკვლევრებმა აღმოაჩინეს, რომ მრავალი გენის „აქტივატორი“ ზომბი ვირუსებისგან მოდის.
როგორ ეხმარებიან უძველესი ვირუსები კიბოს განვითარებას
კვლევაში მკვლევრებმა გააანალიზეს 20-ზე მეტი სხვადასხვა ტიპის კიბოს მონაცემთა ნაკრები და დაადგინეს, რომ ERV-ების ოჯახი სახელწოდებით ხანგრძლივი ტერმინალური გამეორება 10 (LTR10) აქტიური იყო ამ დაავადებებში. ცნობილია, რომ ჩვენი პრიმატების წინაპრები ამ ვირუსით დაახლოებით 30 მილიონი წლის წინ დაინფიცირდნენ.
ვირუსის აქტივობის აღმოჩენის შემდეგ, მკვლევრებმა დეტალურად შეისწავლეს პროცესები, რომლებიც ხდება კოლორექტალური კიბოს გენის დონეზე. როგორც გაირკვა, LTR10 არეგულირებს გენების ექსპრესიას, რომლებიც მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ სიმსივნეების წარმოქმნაში.
რატომ იზრდება კიბოს რისკი ასაკთან ერთად?შეგახსენებთ, რომ მეცნიერები რამდენიმე წლის წინ მივიდნენ დასკვნამდე, რომ უძველესი ვირუსები დაკავშირებულია კიბოსთან, მაგრამ ზუსტად არ იცოდნენ, რა გავლენას ახდენდნენ სიმსივნეზე. ახლა ჩვენ აღმოვაჩინეთ, რომ კიბოს უჯრედები იყენებენ ზომბების ვირუსებს გენის ექსპრესიის შაბლონების შესაცვლელად და ეს საშუალებას აძლევს სიმსივნეებს განვითარდეს და პროგრესირდეს. კვლევამ აჩვენა, რომ რეტროვირუსების მხოლოდ ერთ ოჯახს შეუძლია კიბოსთან დაკავშირებული 70-მდე გენის რეგულირება. მეცნიერები ვერ იტყვიან, რამდენ ასეთ რეტროვირუსს შეიცავს ადამიანის დნმ.მეცნიერები ასევე ვარაუდობენ, რომ ადამიანის ორგანიზმის ასაკთან ერთად, მასში უფრო და უფრო მეტი ზომბი ვირუსი იღვიძებს, რადგან ბუნებრივი დაცვა სუსტდება. შესაძლოა, ამ მიზეზით, იზრდება კიბოს განვითარების რისკი, ისევე როგორც სხვა ჯანმრთელობის პრობლემები. თუკი მეცნიერთა დასკვნები დადასტურდება, ეს გააუმჯობესებს კიბოს მკურნალობის არსებული მეთოდების ეფექტურობას და შესაძლებელია კიბოს პრევენციის მეთოდების შემუშავებაც კი.
გულძმარვა – მდგომარეობა, რომელსაც ახასიათებს წვა გულმკერდის არეში, რომელიც ვრცელდება კუჭიდან ზედა მხარეს და ზოგჯერ ყელშიც ამოდის. წარმოადგენს კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის ყველაზე გავრცელებულ სიმპტომს.
გამწვავებული სიმპტომების დროს განსაკუთრებული ყურადღება მიაქციეთ ჯანსაღ კვებას. ეს შედარებით შეგიმსუბუქებთ დისკომფორტს – გულძმარვას, შებერილობას, სიმძიმის შეგრძნებას მუცლის არეში, ჭარბ აირებს, ფაღარათისა და ყაბზობის მონაცვლეობას.
შეხვედრაზე მოისმინეს ინფორმაციები კანონების – „ბავშვთა ბუნებრივი კვების დაცვისა და ხელშეწყობის, ხელოვნური საკვების მოხმარების შესახებ“ და „შვილად აყვანისა და მინდობით აღზრდის შესახებ“ – აღსრულების კონტროლის ფარგლებში გაცემული რეკომენდაციების შესრულების თაობაზე. აღნიშნულის შესახებ ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრმა მიხეილ სარჯველაძემ ისაუბრა.
რეკომენდაციებთან დაკავშირებით სამინისტროების ხედვა და უწყებების მიერ განხორციელებული საქმიანობის შესახებ ინფორმაციები ასევე წარმოადგინეს განათლების, მეცნიერების და ახალგაზრდობის, გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროებისა და სურსათის ეროვნული სააგენტოს წარმომადგენლებმა.
„აღსანიშნავია, რომ კომიტეტის მიერ გაცემული რეკომენდაციების თითქმის უმეტესობა შესრულების პროცესშია, ნაწილის დასრულება კი უკვე ხდება. არის აგრეთვე რამდენიმე რეკომენდაცია, რომელთა განხორციელების ვადებთან დაკავშირებით, შევთანხმდით, რომ მსჯელობა გაგრძელდება, ვინაიდან ამ განზრახულობათა სისრულეში მოყვანა დამატებით მუშაობას მოითხოვს“, – განაცხადა ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალურ საკითხთა კომიტეტის თავმჯდომარის პირველმა მოადგილემ ვლადიმერ კახაძემ.
მისივე თქმით, შეხვედრაზე ყველა მხრიდან სრული თანხვედრა იყო იმასთან დაკავშირებით, ბავშვთა და დედის უფლებების დაცვის კუთხით განსაკუთრებული ყურადღება იქნება გამახვილებული. საუბარი იყო ბუნებრივი კვების პოპულარიზაციაზე საზოგადოებაში და ამ მიმართულებით განხორციელებულ თუ განსახორციელებელ სამუშაოებზე, ბავშვების კვების უსაფრთხოებაზე, შვილად და მინდობით აღზრდის საკითხებზე და ა. შ.
როგორც ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალურ საკითხთა კომიტეტის თავმჯდომარემ ზაზა ლომინაძემ განაცხადა, კომიტეტი, პარლამენტის საზედამხედველო საქმიანობის ფარგლებში, ნორმატიული აქტების აღსრულების კონტროლის დროს გაცემული რეკომენდაციების შესრულების კონტროლს კვლავაც უწყვეტ რეჟიმში გააგრძელებს.
ორი ტიპის სტრესი არსებობს და განმარტა, თუ რას იწვევს თითოეული მათგანი და როგორ მოქმედებს ეს ადამიანის ორგანიზმზე.
სტრესი არსებობს ორი ტიპის – მწვავე და ქრონიკული. მწვავე სტრესი არ გრძელდება დიდი ხნის განმავლობაში, ეს არის ნორმალური, ფიზიოლოგიური, ორგანიზმის ადაპტაციური პასუხი, რომ რაღაც სტრესულ სიტუაციაზე, ჩვენი ორგანიზმი რეაგირებს. ხოლო, თუ ვსაუბრობთ ქრონიკულ სტრესზე, რომელიც მუდმივად მეორდება, ამას მივყავართ თითქმის ყველა ორგანოს და ორგანოთა სისტემის დაზიანებისკენ.
აღქმული საფრთხის წინაშე, ორგანიზმი ააქტიურებს სიმპათიკურ ნერვულ სისტემას და ამის კვალდაკვალ გამოიყოფა ჰორმონი – ადრენალინი, ანუ ეპინეფრინი და ე.წ. სტრესის ჰორმონი კორტიზოლი. სწორედ ეს ორი ჰორმონია პასუხისმგებელი იმაზე, რომ სტრესული სიტუაციის დროს, ორგანიზმი რეაგირებს და ეს თუ სისტემატურად გრძელდება, ამას უკვე მივყავართ სხვადასხვა ორგანოს ჩართულობაზე, ანუ დაზიანებაზე.
სიმპათიკურ ნერვული სისტემის გააქტიურებით იმატებს გულისცემა, არტერიული წნევა, სუნთქვის სიხშირე. ეს სტრესული სიტუაციაში თანმდევი პროცესია. სტრესს ყველაფერზე აქვს გავლენა, მაგრამ მათ შორის ყველაზე ყურადსაღებია:
1. გულსისხლძარღვთა სისტემა – ქრონიკულმა სტრესმა შეიძლება ხელი შეიწყოს გულის სხვადასხვა დაავადებას და ასევე ინსულტის განვითარებას.
2. სასუნთქი სისტემა – სუნთქვის გახშირება, ქოშინი. სტრესი ასთმის გამწვავების ერთ-ერთი მაპროვოცირებელია.
3. კუნთოვანი სისტემა – სტრესის დროს კუნთების დაძაბულობა ჩვეულებრივი მომენტია.
4. კუჭ-ნაწლავის სისტემა – სტრესმა შეიძლება ხელი შეუშალოს საჭმლის მონელებას, რამაც შესაძლოა გამოიწვიოს კუჭის ტკივილი, გულისრევა, დიარეა ან ყაბზობა. მას ასევე შეუძლია ხელი შეუწყოს ისეთი დაავადებების განვითარებას, როგორიცაა გაღიზიანებული ნაწლავის სინდრომი და წყლულები.
5. ენდოკრინული სისტემა – ქრონიკულმა სტრესმა შეიძლება დაარღვიოს ჰორმონების ბალანსი. იმოქმედოს რეპროდუქციულ სისტემაზე, მეტაბოლიზმზე და იმუნურ ფუნქციაზე. კორტიზოლის მუდმივმა გამოყოფამ შეიძლება გამოიწვიოს ჯანმრთელობის სხვადასხვა პრობლემა.
6. იმუნური სისტემა – სტრესმა შეიძლება ზეგავლენა მოახდინოს იმუნურ სისტემაზე, რაც ორგანიზმს უფრო მგრძნობიარეს გახდის ინფექციების მიმართ
7. ნერვული სისტემა – სტრესმა შეიძლება გამოიწვიოს თავის ტკივილი, დაღლილობა და კონცენტრაციის გაძნელება. მას ასევე შეუძლია ხელი შეუწყოს ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემებს, როგორიცაა- შფოთვა და დეპრესია.
8. რეპროდუქციული სისტემა – სტრესმა შეიძლება ზეგავლენა მოახდინოს ჰორმონების დონეზე, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს ქალებში მენსტრუაციის დარღვევა და მამაკაცებში სპერმის გამომუშავების შემცირება. მას ასევე შეუძლია შეამციროს სექსუალური სურვილი, მოთხოვნილება.
9. კანი – სტრესმა შეიძლება გაამწვავოს კანის დაავადებები – ფსორიაზი, ატოპიური დერმატიტი, სებორეული დერმატიტი.