ხუთშაბათი, ივნისი 11, 2026

მხარეებმა, ჯანდაცვის მიმართულებით არსებულ პროექტებსა და სამომავლო თანამშრომლობის პერსპექტივებზე ისაუბრეს

მხარეებმა, ჯანდაცვის მიმართულებით არსებულ პროექტებსა და სამომავლო თანამშრომლობის პერსპექტივებზე ისაუბრეს
#post_seo_title

ჯანდაცვის მინისტრ მიხეილ სარჯველაძესა და აჭარის მთავრობის თავმჯდომარე სულხან თამაზაშვილს შორის შეხვედრა გაიმართა.

შეხვედრაზე, მხარეებმა, ჯანდაცვის მიმართულებით არსებულ პროექტებსა და სამომავლო თანამშრომლობის პერსპექტივებზე ისაუბრეს. ხაზი გაესვა ჯანდაცვის სერვისებზე ხელმისაწვდომობის გაზრდის, სამედიცინო მომსახურებებზე ხარისხის გაუმჯობესებისა და რეგიონში ინფრასტრუქტურული პროექტების განვითარების მნიშვნელობასა და საჭიროებას.
აჭარის რეგიონში ჯანდაცვის სისტემის გაძლიერების ხელშეწყობის მიზნით, სამომავლო, აქტიური თანამშრომლობისთვის, მხარეებმა მზადყოფნა გამოთქვეს.

ქალებში ალცჰაიმერის დაავადება ორჯერ უფრო ხშირად გვხვდება, ვიდრე მამაკაცებში

ქალებში ალცჰაიმერის დაავადება ორჯერ უფრო ხშირად გვხვდება, ვიდრე მამაკაცებში
#post_seo_title

ქალებში ალცჰაიმერის დაავადება ორჯერ უფრო ხშირად გვხვდება, ვიდრე მამაკაცებში.

ეს განსხვავება არ აიხსნება მხოლოდ იმით, რომ ქალები უფრო დიდხანს ცოცხლობენ. არსებული მონაცემებით, დაახლოებით 80 წლის ასაკიდან ქალებში ალცჰაიმერის დიაგნოზის ალბათობა უფრო მაღალია, ვიდრე იმავე ასაკის კაცებში.
კვლევები აჩვენებს, რომ ბიოლოგიური ფაქტორები, როგორიცაა მენოპაუზის დროს ჰორმონული ცვლილებები, და სოციალური ფაქტორები, როგორიცაა გენდერული უთანასწორობა, ერთობლივად მოქმედებენ ქალებში ალცჰაიმერის განვითარების რისკის გაზრდაზე.ყოველწლიურად 1000 ქალიდან დაახლოებით 13-ს უვითარდება ალცჰაიმერი, მაშინ როცა კაცებში ეს მაჩვენებელი მხოლოდ შვიდია.
ქალად ყოფნა დამოუკიდებელი რისკ-ფაქტორია ალცჰაიმერის განვითარებისთვის.
ესტროგენი, ჰორმონი რომლის დონეც მენოპაუზის დროს მცირდება, გადამწყვეტ როლს ასრულებს ტვინის დაცვაში. როდესაც ესტროგენის დონე მცირდება, იწყება ცვლილებები ტვინის მეტაბოლიზმში, ცლილებები იწყება ასევე ანთებითი პროცესების და ცილების დაგროვებასთან კავშირში, რაც ხშირად შეინიშნება ალცჰაიმერის პაციენტებში.
ახალი მონაცემები ნეირომეცნიერებაში გვეუბნება, რომ მენოპაუზა არის არა მხოლოდ რეპროდუქციული გარდამავალი პერიოდი, არამედ ნევროლოგიურიც.
ტვინის ბურუსი, მეხსიერების პრობლემები და განწყობის ცვლილებები, რომლებსაც ზოგიერთი ქალი პერიმენოპაუზის დროს განიცდის, შეიძლება იყოს უფრო ღრმა კოგნიტური ცვლილებების ადრეული გამაფრთხილებელი ნიშნები, რასაც აუცილებლად უნდა მივაქციოთ ყურადღება ალცჰაიმერის დაავადების პრევენციისთვის.
მიუხედავად იმისა, რომ ალცჰაიმერის დაავადება განკურნებადი არ არის, კვლევები მიუთითებს ცხოვრების სტილის ცვლილებებზე და სამედიცინო ჩარევებზე, რომლებმაც შესაძლოა დაიცვან ტვინი მენოპაუზის დროს და მის შემდეგ.
თუ მენოპაუზის დროს შეამჩნევთ გახშირებულ გულმავიწყობას, კონცენტრირების სირთულეს ან განწყობის მნიშვნელოვან ცვლილებებს, განიხილეთ ეს საკითხები თქვენს ექიმთან.
კვლევები მიუთითებს, რომ ესტროგენის ჩანაცვლებითი თერაპია შეიძლება დაეხმაროს კოგნიტური დაქვეითების პრევენციას, თუ ის დაიწყება სწორ დროს. თუმცა, საჭიროა თვითოეული შემთხვევის პერსონალიზება და ექიმთან კონსულტაცია კონკრეტული ქალის შემთხვევაში რისკებისა და სარგებლის განსახილველად.
საჭიროა ტვინის ჯანმრთელობისთვის სასარგებლო ცხოვრების სტილის პრიორიტეტად გადაქცევა. ანთების საწინააღმდეგო, ანტიოქსიდანტებით მდიდარი დიეტა, რომელიც მოიცავს საკმარის ცილას და ბოჭკოს, რეგულარული ფიზიკური აქტივობა და ხარისხიანი ძილი ხელს უწყობს კოგნიტური ფუნქციის გაუმჯობესებას გრძელვადიან პერსპექტივაში.
დიდი მნიშვნელობა აქვს სოციალური და მენტალური აქტიურობის შენარჩუნებას. ტვინის აქტიურობა სწავლის, სოციალური ურთიერთობებისა და სტრესსზე ადეკვატური პასუხის გზით შეიძლება დაეხმაროს ნეიროდეგენერაციული დაავადებების მიმართ მდგრადობის გაუმჯობესებას.
მნიშვნელოვანია, რომ მენოპაუზა განვიხილოთ არა მხოლოდ როგორც რეპროდუქციული ჯანმრთელობის საკითხი, არამედ როგორც ნევროლოგიურად გარდამავალი პერიოდი. ეს ცოდნა საშუალებას მოგვცემს მენპაუზაზე შიშით საუბარი ჩავანაცვლოთ პროაქტიული ზრუნვით თავის ტვინზე.ქალებმა, რომლებიც გადიან მენოპაუზას, მნიშვნელოვანია იცოდნენ ამ კავშირის შესახებ და მიიღონ პრევენციული ზომები.
ალცჰაიმერის და დემენციის მიმართულებით მეტი კვლევაა საჭირო, განსაკუთრებით იმის გასაგებად, თუ როგორ მოქმედებს ჰორმონული ცვლილებები ტვინის ჯანმრთელობაზე. თუმცა, უკვე გვაქვს მნიშვნელოვანი ინფორმაცია იმისათვის, რომ დავიწყოთ განათლება და პრევენციული ზომების მიღება ქალების თავის ტვინის ჯანმრთელობის დასაცავად.
რა უნდა გავაკეთოთ იმისათვის, რომ მენოპაუზასთან დაკავშირებული ალცჰაიმერის განვითარების რისკი შევამციროთ?
1. უნდა გავითვალისწინოთ ჰორმონალური თერაპია და განსაკუთრებით, მისი დაწყების დრო -კვლევები ადასტურებს, რომ ჰორმონალური თერაპია ყველაზე ეფექტური მეთოდია ტვინის დასაცავად, თუ ის იწყება მენოპაუზამდე ან მენოპაუზიდან პირველი 5-7 წლის განმავლობაში, რომელიც ტვინისთვის ყველაზე კრიტიკულ პერიოდად მიიჩნევა. თუმცა, აუცილებელია პერსონალიზებული მიდგომების განვითარება, რომლის დროსაც გაითვალისწინებული იქნება ქალის ასაკი, ჯანმრთელობის სტატუსი, ჰორმონების ტიპი და დოზირება. ბოლო პერიოდის მონაცემებზე დაყრდნობით, ყველა ექსპერტი თანხმდება იმაზე, რომ მენოპაუზის ჰორმონჩანაცვლებითი თერაპიის დასანიშნად, ერთი ზომა ერგება ყველას- მოდელის გამოყენება არ მუშაობს.
2. პერიმენოპაუზის და მენოპაუზის დროს, ყურადღება უნდა გავორმაგოთ კვებასთან დაკავშირებით- ომეგა-3 ცხიმოვანი მჟავები (თევზი, კაკალი) და ანტიოქსიდანტები, კენკრა, მაგალითად, მწანე ჩაი და სხვა.. ამცირებენ ნეიროანთებას.
3. რეგულარული ფიზიკური აქტივობა ამცირებს ნეიროანთებას და აძლიერებს ტვინის ნეიროტროფული ფაქტორების (განსაკუთრებით კი ზრდის ფაქტორის, BDNF-ის) გამომუშავებას, რაც უმნიშვნელოვანესია ტვინის ჯანმრთელობისა და კოგნიტური ფუნქციის შენარჩუნებისთვის.
4. კოგნიტური ვარჯიშები, როგორიცაა ახალი ენის შესწავლა ან მუსიკალურ ინსტრუმენტზე დაკვრა, აძლიერებს ნეირონთაშორის კავშირებს და ხელს უწყობს ტვინის პლასტიურობას.
5. 7-8 საათიანი ხარისხიანი ძილი უზრუნველყოფს ტვინის ეფექტურ გაწმენდას ტოქსინებისგან გლიმფური სისტემის გააქტიურებით.
ეს სისტემა განსაკუთრებით აქტიურია ღრმა, ნელტალღოვან ძილში, როცა ტვინის უჯრედებს შორის სივრცე ფართოვდება და ტოქსინები ადვილად გამოიდევნება ტვინიდან.
ძილის დარღვევა ან ქრონიკული უძილობა ამცირებს გლიმფური სისტემის ეფექტურობას და ზრდის ალცჰაიმერის და სხვა ნეიროდეგენერაციული დაავადებების რისკს.
მენოპაუზა არ არის მხოლოდ წამოხურებების, ღამის ოფლიანობის ან განწყობის ცვლილებების პერიოდი. ეს არის ტვინის გადაწყობის, ხელახალი ორგანიზების კრიტიკული ეტაპი, როდესაც ჩვენმა არჩევანმა და ქმედებებმა შეიძლება გადაწყვიტოს, იქნება თუ არა ალცჰაიმერის დაავადება ჩვენი მომავლის შემადგენელი ნაწილი.
მეცნიერება გვაძლევს იარაღს ცოდნის სახით. გვეუბნება, რომ ტვინს პლასტიურობა ახასიათებს- მენოპაუზის დროს ტვინი ინარჩუნებს ნეირონების რეორგანიზაციის შესაძლებლობას.
პრევენციას დიდი ძალა აქვს- ჰორმონალური თერაპიის გარდა, ისეთი ფაქტორების გათვალისწინებამ, როგორიცაა კვება, ვარჯიში და სტრესზე ადექვატური პასუხი, შეიძლება ალცჰაიმერის რისკი 40%-მდე შეამციროს.
ცოდნა ძალაა და ეს ცოდნა საშუალებას გვაძლევს ავირჩიოთ არა მხოლოდ ხანგძლივი, არამედ კოგნიტურად ჯანმრთელი ცხოვრება. დღეს მოქმედება ნიშნავს მომავალში ინვესტიციას ჩვენი ტვინისთვის.
კვლევები აჩვენებს, რომ ტვინის 70%-მდე ნეიროდეგენერაციული ცვლილებები ალცჰაიმერის დიაგნოზამდე 20-30 წლით ადრე იწყება; მენოპაუზა არის საგანგებო სიგნალი – დრო, როცა პრევენცია ძალიან ეფექტურია.
აშშ-ში მოღვაწე ქართველი ექიმი, ქეთი შავლიაშვილი.
Alzheimer’s disease is twice as common in women as in men, and this difference cannot be explained solely by women’s longer lifespan.
Menopause is a critical period, as hormonal changes, particularly the decline in estrogen, contribute to increased risk.
Estrogen plays a protective role in brain health by influencing glucose metabolism and reducing inflammation.
Hormone replacement therapy (HRT) may help mitigate this risk if started early in menopause.
Lifestyle changes, such as a balanced diet rich in omega-3 fatty acids and antioxidants, regular physical activity, cognitive exercises, and quality sleep, can also support brain health.
To reduce Alzheimer’s risk during menopause:
1. Consider Hormone Therapy- Early initiation may be beneficial.
2. Dietary Changes- Focus on omega-3 fatty acids and antioxidants.
3. Regular Exercise- Enhances neurotrophic factors.
4. Cognitive Activities- Supports brain plasticity.
5. Quality Sleep – Essential for brain detoxification.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9986694/?utmhttps://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6226313/…https://www.nature.com/articles/s41598-021-90084-yhttps://www.nature.com/articles/s41591-025-03564-3https://www.nature.com/articles/s41598-021-90084-yhttps://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11030497/?utmhttps://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11030497/?utmhttps://elifesciences.org/…/study-highlights-complexity-of…https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39601891/https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6296262/?utm
წყარო: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9986694/?utm

„ზიანდება ღვიძლი და მისი ფუნქციები და მთელი ორგანიზმისათვის ონკოლოგიური რისკები იზრდება – ჯანმრთელობის რისკის ფასად მირთმეული პროდუქტია…”

მარი მალაზონია მოსახლეობას აფრთხილებს
#post_seo_title

რატომ არ შეიძლება გამწვანებული კარტოფილის გამოყენება და რა ზიანის მოტანა შეუძლია სოლანინს ადამიანის ორგანიზმისათვის

თუ შენც შენიშნე, რომ შენს სამზარეულოში ან აგარაკის სათავსოში დიდხანს შენახულ კარტოფილს მწვანე ელფერი მიეცა, დროა, ყურადღება მიაქციო. ბევრი ფიქრობს, რომ ეს უბრალოდ ვიზუალური ცვლილებაა, მაგრამ სინამდვილეში ეს მნიშვნელოვანი სიგნალია.

მწვანე ფერის გაჩენა კარტოფილზე გამოწვეულია ქლოროფილის დაგროვებით, რაც ბუნებრივი პროცესია მზის შუქთან ხანგრძლივი კონტაქტის დროს. თუმცა, პრობლემა არ არის თავად ქლოროფილი — რეალური რისკი იმაშია, რომ ამ პროცესს თან ახლავს ტოქსიკური ნივთიერების, სოლანინის, გამრავლება. სოლანინი სწორედ ის კომპონენტია, რომელიც ჯანმრთელობისთვის საშიშია და შეიძლება გამოიწვიოს გულისრევა, თავის ტკივილი ან სერიოზული მოწამვლაც კი.

რატომ ხდება ეს?
როდესაც კარტოფილი სინათლეს იღებს, ის იწყებს მცენარის მსგავსად ქლოროფილის გამომუშავებას. ამავე დროს, მცენარეული თავდაცვის მექანიზმის შედეგად ვითარდება ტოქსინები, რომლებიც მისდამი მავნე ორგანიზმებისგან თავდაცვას ემსახურება — თუმცა, ეს ტოქსინები ადამიანის ორგანიზმისთვის მავნეა.

რა ვქნათ მწვანე კარტოფილის შემთხვევაში?
👉 არ ღირს მხოლოდ მწვანე ნაწილის მოჭრა და დანარჩენის გამოყენება.
👉 თუ კარტოფილის დიდი ნაწილი შეცვლილი ფერისაა ან აქვს მწარე გემო — უმჯობესია მთლიანად გადააგდო.
👉 შეინახე კარტოფილი ბნელ, გრილ და მშრალ ადგილას, შუქისგან სრულად დაცულად.

საუბრობს ექიმი ნუტრიციოლოგი, კვების ეროვნული ცენტრის დირექტორი მარი მალაზონია გადაცემაში “პირადი ექიმი”:

„როდესაც სახლში დიდხანს გაქვთ კარტოფილი მზის სხივების პირდაპირი ზემოქმედების ქვეშ, ან სოფლად სათავსოში მზის სხივები აღწევს, მაშინ აღმოვაჩენთ, რომ კარტოფილის რაღაც ნაწილი გამწვანდა. ეს ძალიან საყურადღებოა იმიტომ, რომ მნიშვნელოვანია, რას ვხედავთ – დიახ, თვალით ვხედავთ მწვანე ფერს და ეჭვი გვაქვს, რაღაც ისე არ ხდება ამ პროდუქტში, როგორც მის შეუფერადებელ ნაწილში.

ეს სწორედ სოლანინის დაგროვების შედეგია. ხშირ შემთხვევაში, თუ ამ ნივთიერებამ დაგროვება დაიწყო, საყურადღებო მარტო მწვანე ნაწილი არ არის. საყურადღებოა მის ქვეშ მდებარე, ჯერ კიდევ ფერშეუცვლელი ნაწილიც იმიტომ, რომ ვიდრე სოლანინი მსგავს მწვანე შეფერილობას მოგვცემს, გაცილებით უფრო მნიშვნელოვანია მისი თვალით შეუმჩნეველი დაგროვება იმიტომ, რომ ის თავის ეფექტს ინარჩუნებს. სოლანინი ადამიანისათვის მომწამვლავია. ერთხელ ასეთი პროდუქტის მოხმარება, ადამიანს, რა თქმა უნდა, საბედისწერო ზიანს არ მიაყენებს, მაგრამ თუ ჩვენ ვლაპარაკობთ ასეთი პროდუქტის სისტემატურ გამოყენებაზე, უდავოდ, ეს ჯანმრთელობის რისკის ფასად მირთმეული პროდუქტია. თუ კარტოფილი გაგვიმწვანდა, თავის მოტყუება საჭირო არ არის, რომ ცოტა სქლად გავფცქვნით და ეს პრობლემას მოხსნის. არა, რეალურად უნდა ვივარაუდოთ, რომ ეს ნივთიერება უფრო ღრმადაა. დადასტურებულია, სოლანინის ჭარბი მოხმარების შემთხვევაში, რამდენად ზიანდება ღვიძლი და მისი ფუნქციები და მთელი ორგანიზმისათვის ონკოლოგიური რისკები იზრდება.“

შესაძლოა, არც იცოდეთ: საინტერესო ფაქტები ადამიანზე

შესაძლოა, არც იცოდეთ: საინტერესო ფაქტები ადამიანზე
#post_seo_title

შესაძლოა, არც იცოდეთ…

საინტერესო ფაქტები ადამიანზე:

  • ადამიანის ტვინის მოცულობა 4 ტერაბაიტს აღემატება;
  • ბავშვს შვიდ თვემდე ერთდროულად სუნთქვა და ყლაპვა შეუძლია;
  • ტვინიდან ნერვული იმპულსი 274 კმ/სთ სიჩქარით მოძრაობს;
  • ერთი ადამიანის ტვინი იმაზე მეტი ელექტროიმპულსების გენერირებას ახდენს ერთი დღის განმავლობაში, ვიდრე მსოფლიოს ერთად აღებული ყველა ტელეფონი;
  • სხეულის ერთადერთი ნაწილი, რომელიც სისხლს არ იღებს — თვალის რქოვანაა. ჟანგბადი მას უშუალოდ ჰაერიდან მიეწოდება;
  • საშუალო ადამიანის სხეული იმდენ ცხიმს შეიცავს, რომ მისგან შვიდი ნაჭერი საპნის დამზადება შეიძლება;
  • ადამიანის გული სიცოცხლის განმავლობაში 182 მილიონ ლიტრ სისხლს „გადაქაჩავს“;
  • სანამ ამ წინადადებას კითხულობთ, თქვენ სხეულში 50000 უჯრედი კვდება და ახლით იცვლება;
  • ახალშობილს თითის ანაბეჭდები 3 თვიდან უჩნდება;
  • ქალის გული უფრო სწრაფად ძგერს, ვიდრე მამაკაცისა;
  • მემარჯვენეები ცაციებზე საშუალოდ 9 წლით მეტხანს ცოცხლობენ;
  • ადამიანების დაახლოებით 2/3 კოცნისას თავს მარჯვნივ ხრის;
  • გაზაფხულზე სუნთქვის სიხშირე საშუალოდ 1/3-ით უფრო ხშირია, ვიდრე შემოდგომაზე;
  • როდესაც ადამიანი წითლდება, კუჭიც უწითლდება;
  • 4 წლის ბავშვი დღეში საშუალოდ 450 კითხვას სვამს;
  • მემარჯვენე ადამიანი საჭმლის უდიდეს ნაწილს ყბის მარჯვენა მხარეს ღეჭავს, ხოლო ცაცია — მარცხენა მხარეს;
  • ადამიანის ორგანიზმში მცხოვრები ბაქტერიების საერთო წონა 2 კილოგრამია;
  • ადამიანის ორგანიზმში არსებული მთელი რკინა რომ შეაგროვოთ, საათის ერთი პატარა ჭანჭიკი გამოვა;
  • კედელზე თავის მირტყმით ადამიანი საათში 150 კილოკალორიას კარგავს;
  • სიცოცხლის განმავლობაში ადამიანის კანი დაახლოებით 900-ჯერ იცვლება;
  • ქალები დაახლოებით ორჯერ იშვიათად ახამხამებენ თვალებს, ვიდრე მამაკაცები;
  • ნამდვილი ვნებიანი კოცნა ტვინში იმავე ქიმიურ რეაქციას იწვევს, როგორსაც პარაშუტით ხტომა ან პისტოლეტით გასროლა;
  • ადამიანის ნერწყვი შეიცავს გამაუტკივარებელ ნივთიერებას, რომელიც მორფინზე ექვსჯერ ძლიერია;
  • ადამიანის სისხლძარღვების სიგრძე დაახლოებით 100.000 კილომეტრია, ანუ ისინი 2,5-ჯერ შეიძლება შემოერტყას დედამიწას;
  • ერითროციტს ადამიანის სხეულში წრის დარტყმა 20 წამში შეუძლია.
  • კუჭის მჟავა იმდენად ძლიერია, რომ თქვენი ორგანიზმი ყოველ 3-4 დღეში ქმნის ახალ კუჭის გარსს.
  • ადამიანის ცხვირს შეუძლია 50 000 უნიკალური სუნის ამოცნობა და დამახსოვრება, მაგრამ ეს სრულიად შეუდარებელია ამ სფეროში ძაღლის შესაძლებლობებთან.
  • ყოველდღე თქვენი გული ქმნის საკმარის ენერგიას რაც სატვირთოს სჭირდება 32 კილომეტრის გასავლელად. ადამიანის მთელი ცხოვრების მანძილზე გული იმდენ ენერგიას გამოიმუშავებს, რომ ამ სატვირთო მანქანისთვის საკმარისი იქნებოდა დედამიწიდან მთვარემდე და უკან მანძილის დასაფარად.
  • თქვენი გულისცემა, ისევე როგორც სახის გამომეტყველება, იცვლება მუსიკის მიხედვით, რომელსაც უსმენთ.
  • ექსპერტები თვლიან, რომ ადამიანის თვალს შეუძლია 10 მილიონი სხვადასხვა ფერის გარჩევა.
  • ფობიები შეიძლება იყოს წინაპრების მიერ გენებში გადაცემული მეხსიერება.
  • ენა ადამიანის სხეულის ყველაზე მძლავრი კუნთია;
  •  კუჭის შიგნითა გარსი ყოველ სამ დღეში განახლდება;
  • თუ წიგნის სამი ფურცელი წაიკითხეთ, ეს იმას ნიშნავს, რომ თქვენმა თვალებმა 1 კმ-მდე დისტანცია დაძლიეს;
  • ადამიანი დილით უფრო მაღალია, ვიდრე საღამოხანს, რადგან სიარულისა და დღის მანძილზე დაღლილობის გამო ხერხემალი, უფრო სწორად, მალათაშუა დისკები, რამდენადმე “ჯდება, იკუმშება”;
  • ადამიანის საჭმლის მომნელებელ სისტემაში იმდენი მჟავაა, რომ მისი წყალობით ლურსმნის მონელებაც კი შეიძლება (ენდეთ სიტყვებს, ექსპერიმენტის ჩატარებას ნუ შეუდგებით – გვაფრთხილებენ სპეციალისტები!);
  •  თუ ადამიანი წვერის გაპარსვას შეწყვეტს, შესაძლოა 9 მეტრამდე სიგრძის წვერი გაეზარდოს;
  • ადამიანი დღის განმავლობაში დაახლოებით 23 000-ჯერ ჩაისუნთქავს;
  • ტვინი ყოველწლიურად მსუბუქდება, იმის მიხედვით – როგორ ვბერდებით;
  • საშუალო დრო, რომელიც ადამიანს ჩაძინებისთვის სჭირდება – 7 წუთია;
  • თავის ტვინის უდიდესი ნაწილი წყალია;
  • მამაკაცებს ქალებთან შედარებით ბევრად ნაკლები გემოვნების რეცეპტორი აქვთ ენაზე;
  • ღამით ადამიანებს არანაკლებ 7 სიზმარი ესიზმრებათ;
  •  ადამიანს ყურები მთელი ცხოვრება ეზრდება (წელიწადში დაახლოებით მილიმეტრის მეოთხედით);
  • ყოველდღიურად ადამიანი დაახლოებით ერთ ლიტრ ნერწყვს გამოყოფს;
  •  ადამიანს ხელებზე 4-ჯერ უფრო ინტენსიურად ეზრდება ფრჩხილები, ვიდრე ფეხებზე;
  •  ერთი დღის განმავლობაში ჩვენი სისხლი, დაახლოებით, 19 312 კილომეტრის სიგრძის დისტანციას გადის;
  •  დღის განმავლობაში ადამიანი დაახლოებით ერთ ლიტრამდე აირს გამოყოფს (ზოგი უფრო მეტს, თანაც ორი გზით – ბოყინითა და ანალური ხვრელით);
  • ადამიანის კანი დაახლოებით სამ კილოგრამს იწონის (ნუ იკითხავთ, საიდან გაარკვიეს ეს მეცნიერებმა);
  • ადამიანის გულის ზომა დაახლოებით მისი მუშტის ტოლია;
  •  შეტყობინებების სიჩქარე, ჩვენს ტვინამდე რომ აღწევს, 360 კმ/სთ-ია;
  •  ადამიანის გული წლის განმავლობაში დაახლოებით 35 მილიონჯერ იკუმშება;
  •  ჭკვიანი ადამიანების თმა ბევრად მეტ მინერალს (კერძოდ, თუთიას და სპილენძს) შეიცავს, ვიდრე სულელებისა;
  •  ადამიანი ყოველდღიურად კანის 2 მილიარდამდე უჯრედს კარგავს, ყოველწლიურად კი – 2 კილოგრამს;
  •  ადამიანმა მთელი ცხოვრების მანძილზე თმა რომ გაიზარდოს, თმის სიგრძე – 725 კმ იქნება.
  • სუნთქვის შეკავების მსოფლიო რეკორდი 7,5 წუთია. ადამიანთა უმრავლესობას მხოლოდ ერთი წუთის განმავლობაში შეუძლია შეიკავოს სუნთქვა;

მრავალი კვლევა აჩვენებს, რომ COVID-19-ის შემდეგ ბავშვებს ჯანმრთელობის მომატებული რისკები ემუქრებათ

Study Finds COVID-19 Significantly Increases Risk of Type 2 Diabetes in Children
#post_seo_title

ბავშვებში კორონავირუსმა შეიძლება გამოიწვიოს ჯანმრთელობის სერიოზული პრობლემები გრძელვადიან პერიოდში. ამ დასკვნამდე მივიდნენ პენსილვანიის უნივერსიტეტის პერელმანის მედიცინის სკოლის მეცნიერები.
ახალი, საერთაშორისო მასშტაბის კვლევები მოწმობს იმას, რასაც ბევრი ექიმი უკვე ხედავდა პრაქტიკაში – COVID-19 ტოვებს სიღრმისეულ, ფარულ კვალს ბავშვების ჯანმრთელობაზე, რაც შეიძლება გამოვლინდეს თვეების ან წლების შემდეგ.

„მიუხედავად იმისა, რომ საზოგადოების დიდი ყურადღება ორიენტირებულია COVID-19-ის მწვავე ფაზაზე, ჩვენი დასკვნები ვარაუდობენ, რომ ბავშვებს ჯანმრთელობის მნიშვნელოვანი გრძელვადიანი რისკები ემუქრებათ, რაც უნდა იყოს მონიტორინგში“, – თქვა კვლევის უფროსმა ავტორმა.

თირკმელების დაავადება

კვლევა, რომელიც გამოქვეყნდა JAMA Network Open-ში, მოიცავდა 21 წლამდე ასაკის 1,900,146 ადამიანის ჯანმრთელობის ელექტრონულ ჩანაწერებს. მეცნიერებმა 2020-2023 წლებში კოვიდგადატანილი პაციენტები შეამოწმეს. გაირკვა, რომ გამოჯანმრთელებულ ბავშვებს 17%-ით მეტი აქვთ თირკმელების ქრონიკული დაავადების მეორე, მსუბუქი სტადიის განვითარების რისკი. მათ ასევე ჰქონდათ 35%-ით მაღალი რისკი 3 სტადიის, ზომიერი, ქრონიკული თირკმლის დაავადების.

ასევე, ბავშვებსა და მოზარდებს, რომლებსაც თირკმელების დაზიანება აღენიშნებოდათ კოროვირუსის მწვავე სტადიაზე, აღენიშნებოდათ 29%-ით მეტი რისკი ამ ორგანოებში დამატებითი გართულებების განვითარების ინფიცირებიდან სამიდან ექვს თვემდე.

კუჭ-ნაწლავის პრობლემები

კიდევ ერთი კვლევაში შეისწავლეს კუჭ-ნაწლავის პრობლემები, როგორიცაა მუცლის ტკივილი, დიარეა და გაღიზიანებული ნაწლავის სინდრომი 1,576,933 ბავშვსა და მოზარდში. ბავშვებს, რომლებიც გამოჯანმრთელდნენ კორონავირუსისგან, 25%-ით მეტი ჰქონდათ კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის დარღვევების რისკი დაავადების შემდგომი მწვავე პერიოდში. რისკი „ქრონიკულ ფაზაში“ გაიზარდა ბავშვების 28%-მდე COVID-19 ინფექციის შემდეგ ექვსი თვიდან ორ წელიწადში.

გულ-სისხლძარღვთა დაავადების რისკი

კორონავირუსით ინფიცირებულ ბავშვებს ერთი ან მეტი გულ-სისხლძარღვთა დაავადების განვითარების საგრძნობლად მაღალი რისკი აქვთ. საუბარია არითმიაზე, გულის ანთებაზე, გულმკერდის ტკივილსა და ჰიპერტენზიაზე.

მკვლევრებმა დაადგინეს, რომ რისკი 63%-ით გაიზარდა როგორც გულის თანდაყოლილი დეფექტების მქონე ბავშვებში, ასევე მათში, ვისაც ამ ორგანოს მსგავსი პრობლემა არ ჰქონდა.

სისხლის ანალიზი, რომელიც ადრეულ ეტაპზე აფიქსირებს მრავალი სახის კიბოს

სისხლის ანალიზი, რომელიც ადრეულ ეტაპზე აფიქსირებს მრავალი სახის კიბოს
#post_seo_title

Breaking News

სისხლის ერთი ანალიზი – და ნაწლავის კიბოს 99%-იანი აღმოჩენა?! მეცნიერებმა დიაგნოსტიკა სულ შეცვალეს

პროფესორი  გიორგი ფხაკაძე,

ერთადერთი მტკიცე გზა კიბოს დასამარცხებლად არის – მისი დროული აღმოჩენა.

და დღეს, მეცნიერული გარღვევა გვიჩვენებს, რომ ნაწლავის კიბოს დიაგნოსტიკა შეიძლება დაიწიოს წუთების ამბად, ხოლო კოლონოსკოპია და ბიოპსია, როგორც ტკივილიანი პროცედურები – წარსულს ჩაბარდეს.

რას წარმოადგენს ახალი ტექნოლოგია?

ბრიტანეთში შეიქმნა არაინვაზიური AI-ზე დაფუძნებული სისხლის ტესტი – miONCO-Dx, რომელსაც უკვე ეძლევა 2.4 მილიონი ფუნტის მხარდაჭერა კლინიკური კვლევებისთვის.

მისი შესაძლებლობები:

  • ამოიცნობს ნაწლავის კიბოს ადრეულ სტადიაზე 99%-ზე მაღალი სიზუსტით
  • იყენებს microRNA-ს და ხელოვნურ ინტელექტს, რათა განსაზღვროს არსებობს თუ არა სიმსივნე და სად მდებარეობს
  • ამჟამად ტესტირდება 8000 პაციენტზე
  • ამოწმებს ერთდროულად 12 ტიპის სიმსივნეს, მათ შორის კუჭ-ნაწლავის ყველაზე ლეტალურ ფორმებს

რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი?

ნაწლავის კიბო – არის მეორე წამყვანი მიზეზი კიბოთი სიკვდილის გაერთიანებულ სამეფოში

სტადია 1-ზე აღმოჩენისას – გადარჩენის შანსი 90%

სტადია 4-ზე – მხოლოდ 10%

ადრეული დიაგნოსტიკა = სიცოცხლე.

პროფესორ გიორგი ფხაკაძის კომენტარი:

„მსგავსი ტექნოლოგია – რომელიც იყენებს სისხლის ანალიზს სიმსივნის დასადგენად – შეიძლება სამყაროს შეცვლის ტოლფასი იყოს.

საქართველოში და სხვა ქვეყნებში, სადაც კოლონოსკოპია და დიაგნოსტიკური რესურსები შეზღუდულია, ასეთი მარტივი ტესტი გადაარჩენს ასობით სიცოცხლეს.

თუმცა უნდა გვახსოვდეს, რომ ტექნოლოგიის პარალელურად საჭიროა ძლიერი ჯანდაცვის სისტემა, ადრეული სკრინინგის პროგრამები და სანდო დიაგნოსტიკური პროცესი, რომელიც მხოლოდ აკრედიტებულ კლინიკებშია შესაძლებელი.“

რა უნდა ვიცოდეთ საქართველოში:

წყარო:

  • GOV.UK – Breakthrough in bowel cancer research will speed up diagnosis

https://www.gov.uk/…/breakthrough-in-bowel-cancer-research…

  • mIONCO-Dx პროექტი – University of Southampton & Cancer Research UK

დამატებითი ინფორმაცია:

შენი ექიმი – სწორი ინფორმაცია ჯანმრთელობისთვის:

https://www.sheniekimi.ge

პროფესორი გიორგი ფხაკაძე:

დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, დიპლომირებული მედიკოსი (MD), ჯანდაცვის მაგისტრი (MPH), მედიცინის დოქტორი (PhD);

საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე, WHO-ს ექსპერტი, Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი.

გააზიარეთ ეს პოსტი – რადგან ხვალ უკვე შესაძლებელია, რომ ერთი სისხლის ანალიზით კიბოს დროული აღმოჩენა თქვენი ან ახლობლის სიცოცხლის გადამრჩენელი აღმოჩნდეს.

#გიორგიფხაკაძე #ნაწლავისკიბო #სკრინინგი #სისხლისანალიზი #ჯანმრთელობაგადარჩენისთვის #შენიექიმი #აქხარისხია #drpkhakadze #BowelCancer #EarlyDiagnosis #miONCODx #CancerResearchUK

შეიძლება იყოს text გამოსახულება

შოკისმომგვრელი აღმოჩენა – სიღრმისეული, ფარული კვალი ბავშვების ჯანმრთელობაზე, რაც შეიძლება გამოვლინდეს თვეების ან წლების შემდეგ

COVID-19-მა გაზარდა გულის შეტევისა და ინსულტის რისკი ინფექციის შემდეგ 3 წლის განმავლობაში
#post_seo_title

შოკისმომგვრელი აღმოჩენა: COVID-19 გადატანილი ბავშვები მრავალჯერადი ჯანმრთელობის რისკის ქვეშ იმყოფებიან – და ჩვენ ჯერ კიდევ არ ვრეაგირებთ!

პროფესორი  გიორგი ფხაკაძე,

გგონიათ, ბავშვებმა COVID-19 „მარტივად გადაიტანეს“? – სამწუხაროდ, ეს მხოლოდ დროებითი შთაბეჭდილება იყო.

ახალი, საერთაშორისო მასშტაბის კვლევები მოწმობს იმას, რასაც ბევრი ექიმი უკვე ხედავდა პრაქტიკაში – COVID-19 ტოვებს სიღრმისეულ, ფარულ კვალს ბავშვების ჯანმრთელობაზე, რაც შეიძლება გამოვლინდეს თვეების ან წლების შემდეგ.

ჩვენ ვსაუბრობთ არა უბრალოდ ხველასა და სიცხეზე, არამედ:

გულის ანთებაზე, თირკმლის დაზიანებაზე, ნერვულ სისტემაზე ზემოქმედებაზე, იმუნური რეაგირების დარღვევაზე, და ახალ დიაგნოზებზე, როგორიცაა ტიპი 1 დიაბეტი და ჰიპერტენზია.

რას ამბობს უახლესი მეცნიერება?

  1. Nature Communications (2025):
  • 1.2 მილიონზე მეტი ბავშვის ანალიზით დადგინდა:
  • COVID-გადატანილ ბავშვებში:
  • მიოკარდიტი – 2.8-ჯერ მეტი
  • არითმია – 3.2-ჯერ მეტი
  • გულის უკმარისობა – 2.5-ჯერ მეტი
  • აუცილებელია 6-12 თვიანი მონიტორინგი ინფექციის შემდეგ

[წყარო: https://www.nature.com/articles/s41467-025-56284-0]

  1. MDPI – Journal of Clinical Medicine (2024):
  • ნეირო-კოგნიტიური დისფუნქცია
  • მეხსიერების დაქვეითება
  • შფოთვა, ემოციური ცვლილებები

[https://www.mdpi.com/2077-0383/14/2/378]

  1. Times of India (2025):
  • თირკმლის ანთება
  • ტიპი 1 დიაბეტი
  • სისხლის შედედების დარღვევები

[https://timesofindia.indiatimes.com/…/amp…/120541068.cms]

  1. MedicalXpress (2025):
  • არავაქცინირებულ ბავშვებში ხშირად ვლინდება გულისა და ფილტვების გართულებები

[https://medicalxpress.com/…/2025-04-unvaccinated-kids…]

პროფესორ გიორგი ფხაკაძის კომენტარი:

„საკმარისია ვილაპარაკოთ მხოლოდ იმაზე, რომ ბავშვებმა COVID მარტივად გადააქვთ.

დღეს უკვე ვიცით – ინფექცია ბავშვების ორგანიზმში შეიძლება დარჩეს ჩუმად და იმოქმედოს მრავალ ორგანოზე.

საქართველო არ უნდა დაელოდოს შედეგებს, უნდა იმოქმედოს პრევენციულად!

მოვუწოდებ საქართველოს decision-maker-ებს:

შექმენით პოსტ-COVID ბავშვების ჯანმრთელობის მართვის პროგრამა, რომელიც მოიცავს:

  1. კლინიკურ სკრინინგს (სისხლი, გული, თირკმელი)
  2. სკოლებში ფსიქოლოგიური მხარდაჭერის გაძლიერებას
  3. ცნობიერების ამაღლებას მშობლებსა და პედიატრებში

ეს არის ინვესტიცია – თქვენი შვილების მომავალში.

მშობლებო – როგორ უნდა მოვიქცეთ?

  1. დააკვირდით ბავშვს ინფექციის შემდეგ 6 თვემდე:
  • უჩვეულო დაღლილობა
  • გულმკერდის ტკივილი
  • შფოთვა ან ემოციური ცვლილება
  • სწავლაში ან კონცენტრაციაში სირთულე
  1. მიმართეთ პედიატრს და მოითხოვეთ:
  • სისხლის ანალიზი
  • გულის გამოკვლევა (EKG/ექო)
  • თირკმლის ფუნქციის ტესტები
  • საჭიროების შემთხვევაში – ფსიქოლოგის კონსულტაცია
  1. გახსოვდეთ:

სჯობს, შეამოწმოთ და იყოთ მშვიდად – ვიდრე დაელოდოთ რთულ დიაგნოზს დაგვიანებით.

ძირითადი წყაროები:

  1. Nature Communications – https://www.nature.com/articles/s41467-025-56284-0
  2. MDPI – https://www.mdpi.com/2077-0383/14/2/378
  3. Times of India – https://timesofindia.indiatimes.com/…/articleshow/120541068.cms
  4. MedicalXpress – https://medicalxpress.com/…/2025-04-unvaccinated-kids…
  5. RamaOnHealthcare – https://ramaonhealthcare.com/multiple-studies-show-that…/

დამატებითი ინფორმაცია:

შენი ექიმი – სწორი ინფორმაცია ჯანმრთელობისთვის:

https://www.sheniekimi.ge

პროფესორი გიორგი ფხაკაძე

საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი.

WHO-ს ექსპერტი, Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი.

მას აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება ჯანდაცვის სექტორში, როგორც საქართველოში, ასევე საერთაშორისო დონეზე.

გააზიარეთ ეს სტატია – თქვენი ერთ-ერთი გაზიარება შესაძლოა სხვის შვილს სიცოცხლეს შეუნარჩუნებს.

#გიორგიფხაკაძე #შენიექიმი #პოსტკოვიდი #ბავშვებისდაცვა #COVIDბავშვებში #აქხარისხია #drpkhakadze #PublicHealthGeorgia

შეიძლება იყოს 2 ადამიანი, ბავშვი and საავადმყოფო გამოსახულება

იცით თუ არა, რომ თქვენი დეოდორანტი, სუნამო ან შამპუნი შესაძლოა დაკავშირებული იყოს კიბოს, ჰორმონულ დისბალანსსა და ნერვული სისტემის დარღვევებთან?

იცით თუ არა, რომ თქვენი დეოდორანტი, სუნამო ან შამპუნი შესაძლოა დაკავშირებული იყოს კიბოს, ჰორმონულ დისბალანსსა და ნერვული სისტემის დარღვევებთან?
#post_seo_title

იცით თუ არა, რომ თქვენი დეოდორანტი, სუნამო ან შამპუნი შესაძლოა დაკავშირებული იყოს კიბოს, ჰორმონულ დისბალანსსა და ნერვული სისტემის დარღვევებთან?

დღევანდელი მსოფლიო სავსეა უხილავი საფრთხეებით – და ისინი ხშირად სარკის წინ, თქვენს ხელზეა მოთავსებული…

პროფესორი გიორგი ფხაკაძე,

ყოველდღე საშუალო ადამიანი იყენებს 12 სხვადასხვა ჰიგიენის პროდუქტს. ეს პროდუქტები – შამპუნი, დეოდორანტი, კრემი, ლოსიონი, პარფიუმი – ერთად აერთიანებს 160-ზე მეტ ქიმიურ ნივთიერებას.

მაგრამ… იცით თუ არა, რომ ბევრი მათგანი არა მხოლოდ ალერგიას იწვევს, არამედ უკავშირდება კიბოს, ჰორმონალურ და ნერვულ სისტემის დაავადებებს?

  1. ფთალატები (Phthalates) – შამპუნში და სუნამოში ჩასაფრებული
  • გამოიყენება არომატის “დასამაგრებლად” სუნამოებში, ლაქებში, შამპუნებში
  • მოქმედებს როგორც ჰორმონების დამრღვევი – აზიანებს ბავშვის განვითარებას, ზრდის რეპროდუქციული დაავადებებისა და კიბოს რისკს

კვლევა (USA, 2022):

ფთალატების ზემოქმედება ბავშვებში:

ძვლის კიბო – 2.78-ჯერ გაზრდილი რისკი

ლიმფომა – 2.07-ჯერ გაზრდილი რისკი

(წყარო: University of Vermont)

  1. ალუმინი დეოდორანტებში – ოფლი დაიკარგა, მაგრამ ჯანმრთელობა?
  • ალუმინი ანტიპერსპირანტებში ბლოკავს ოფლის ჯირკვლებს
  • არ არსებობს მყარი მტკიცებულება, რომ იწვევს ძუძუს კიბოს, მაგრამ ზოგიერთი კვლევა აღრიცხავს კავშირს ალუმინსა და კიბოს უჯრედებს შორის

უსაფრთხოა? – ჯერ ბოლომდე არაა გამოკვლეული. სიფრთხილე – გონივრულია.

  1. ტალკი (თეთრი ფხვნილი) – ბავშვური სურნელი, რომელიც შესაძლოა საშიშია
  • გენიტალურ ზონაში გამოყენებისას შესაძლოა შეაღწიოს საშვილოსნოში და საკვერცხეებში
  • ქალებში, ვინც წლების განმავლობაში იყენებდა ტალკს, საკვერცხის კიბოს რისკი 1.4-ჯერ გაიზარდა

Johnson & Johnson-მა გადაიხადა მილიარდები ამ საკითხზე მომხდარ სასამართლოებში.

  1. პარაბენები და ტრიკლოზანი – შენარჩუნებისთვის, მაგრამ რისკის ფასად
  • პარაბენები მოქმედებენ როგორც ესტროგენები – იწვევს ჰორმონალურ დისბალანსს
  • ტრიკლოზანი იწვევს ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციის დაქვეითებას

რა ვქნათ?

  1. წაიკითხეთ ეტიკეტი – მოერიდეთ:

fragrance/parfum

aluminum compounds

parabens

talc

triclosan

  1. აირჩიეთ ბუნებრივი ალტერნატივები:

ეთერზეთებით სუნამოები

ალუმინის გარეშე დეოდორანტები

ორგანული კოსმეტიკა

  1. იყავით ინფორმირებული მომხმარებელი – და არა მსხვერპლი!

პროფესორ გიორგი ფხაკაძის კომენტარი:

„დღეს თქვენს კანს რაც ესმევა – ხვალ შესაძლოა თქვენს სისხლში მოხვდეს.

და იქ, ორგანიზმის ყველაზე ღრმა სისტემებში, მოხდეს რისკის ჩაყრა.

ეს არ არის შიშით ცხოვრება – ეს არის ინფორმირებული პრევენცია.“

დამატებითი ინფორმაცია:

შენი ექიმი – სწორი ინფორმაცია ჯანმრთელობისთვის:

https://www.sheniekimi.ge

პროფესორი გიორგი ფხაკაძე:

დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, დიპლომირებული მედიკოსი (MD), ჯანდაცვის მაგისტრი (MPH), მედიცინის დოქტორი (PhD), საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი; WHO-ს ექსპერტი; Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი. მას აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება ჯანდაცვის სექტორში, როგორც საქართველოში, ასევე საერთაშორისო დონეზე.

გააზიარეთ! ეს პოსტი შესაძლოა ერთ ოჯახს სიცოცხლეს შეუნარჩუნებს.

#გიორგიფხაკაძე #აქხარისხია #შენიექიმი #სილამაზე #ფთალატები #კიბო #ტრიკლოზანი #ბუნებრივიარჩევანი #ჯანმრთელობა #PublicHealthGeorgia #drpkhakadze @highlight Giorgi Pkhakadze SheniEkimi.ge • შენი ექიმი

Refugee & Migrant Health in Medical Education | WHO Competency Standards

Photo-credit-©-UNHCRDiana-Diaz
Photo-credit-©-UNHCRDiana-Diaz

One Curriculum, Many Cultures: Embedding Refugee and Migrant Health in Medical Education

By Professor Giorgi Pkhakadze
Chair, Public Health Institute of Georgia (PHIG); Professor at David Tvildiani Medical University (DTMU)


Introduction

In an era marked by escalating conflict, climate-related displacement, and socioeconomic instability, medical education must evolve to meet the needs of an increasingly diverse patient population. According to the International Organization for Migration (IOM), over 281 million people were international migrants in 2022, and the United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR) projects that by mid-2024, over 117 million individuals will be forcibly displaced due to war, persecution, and disasters.

Migrants and refugees face disproportionately high burdens of infectious diseases, untreated chronic conditions, mental health disorders, and maternal health complications. Many lack legal access to care, face linguistic and cultural barriers, or experience discrimination. Despite this, most health education systems globally do not prepare students to serve these populations.

The WHO Global Competency Standards for Health Workers emphasize the need to embed migration-sensitive competencies into health training. These standards define the skills and attitudes required for trauma-informed, rights-based care. Similarly, ASPHER has advocated for integrating migration health into public health education across Europe.

Medical and nursing schools are not just academic spaces—they are incubators of the next generation of health leaders. As one European dean remarked, “No student should graduate without knowing how to serve the displaced.”

This article explores how universities and training institutions can align their curricula with WHO’s Global Competency Standards. Drawing on global models, policy frameworks, and Georgia’s pioneering efforts through DTMU and PHIG, we propose a structured path for embedding migration health into medical education.


International Models and Policy Guidance

Institutions worldwide have started aligning with the WHO’s standards. In Sweden, Karolinska Institutet includes refugee health in its global health curriculum. The Netherlands integrates migrant care into its CME platform, and Germany’s Charité Berlin includes it in public health training. These models emphasize case-based learning and active inclusion of migrants in education design.

At the regional level, ASPHER and WHO Europe co-developed model syllabi and hosted faculty workshops to mainstream migration health. In Lebanon and Jordan—where refugees comprise over 25% of the population—WHO and UNHCR partnered with universities to implement pilot curricula aligned with the Global Competency Standards.

The standards align with global frameworks like the
Universal Health Coverage (UHC), the Sustainable Development Goals (SDGs)—especially SDG 3 (health), SDG 4 (education), SDG 10 (reduced inequalities), and SDG 16 (strong institutions)—and the Global Compact for Safe, Orderly and Regular Migration.

These examples show that embedding refugee and migrant health into education is not only feasible—it is already happening. The next step is scaling up, linking it to national accreditation and licensing systems, and fostering government–university–civil society partnerships.


Georgia’s Leadership and Academic Vision

In Georgia, David Tvildiani Medical University (DTMU) and the Public Health Institute of Georgia (PHIG) were the first to pilot the WHO Global Competency Standards (GCS) in a university setting. In 2024, DTMU integrated the GCS into its undergraduate medical education. Over 200 students participated in dedicated modules on communication, ethics, and migrant-centered care. Post-course evaluations showed a 47% increase in confidence and 33% higher scores in knowledge assessments.

DTMU also launched faculty development workshops in partnership with PHIG and local NGOs. Based on the success of this model, DTMU and PHIG are now proposing a National Academic Framework that will:

  • Establish GCS-aligned competencies across all accredited programs.
  • Translate and adapt the WHO standards to the Georgian context.
  • Introduce a national training-of-trainers (ToT) program for faculty.
  • Link GCS training to medical licensing and re-certification.

This vision aligns with Georgia’s goals under the WHO European Programme of Work and EU health integration pathways. It offers a replicable model for small and mid-sized countries aiming to reform medical education through migration-sensitive equity standards.


Recommendations for Academic Institutions

  • Mandate GCS-Based Content: Make migration health a required part of all medical, nursing, and public health programs.
  • Train Faculty: Invest in faculty development, incentives, and exchange programs to boost institutional capacity.
  • Integrate Real-World Experience: Partner with NGOs and clinics serving refugees for hands-on student learning.
  • Include Refugee Voices: Collaborate with migrant communities to co-design course content and assessments.
  • License-Linked Competency: Include GCS-based training in medical licensing and CME re-certification frameworks.
  • Join Academic Networks: Link with ASPHER, TropEd, and the IOM networks to share knowledge.
  • Use SDG Language: Align proposals with SDG 3, SDG 4, SDG 10, and SDG 16 to attract support and funding.

Conclusion

The 21st century will be defined by human movement. Medical and nursing schools must rise to the challenge of preparing health workers who can provide equitable, dignified care to refugees and migrants. From Karolinska Institutet to DTMU, forward-thinking institutions are embedding the WHO Global Competency Standards into education and policy.

Georgia’s leadership, through DTMU and PHIG, demonstrates how academic transformation can drive national reform. Their model is a blueprint for countries across the WHO European Region and beyond.

Now is the time to act. If we believe in health for all, then education for all must include training for all. The future of healthcare belongs to those who are prepared to serve humanity in all its complexity.

“No student should graduate without knowing how to serve the displaced.”


📌 About the Author

Professor Giorgi Pkhakadze, MD, MPH, PhD
Professor and Head of Department at David Tvildiani Medical University (DTMU), Chair of the Public Health Institute of Georgia (PHIG), and Official Representative of Accreditation Canada in Georgia. He is a WHO consultant on health and migration, a former Member of the UN Secretary-General’s Independent Accountability Panel, and a current Technical Advisor to Gavi and former expert for the Global Fund to Fight AIDS, Tuberculosis and Malaria (GFTAM).

📬 Contact: info@accreditation.ge
📱 #drpkhakadze #გიორგიფხაკაძე #MigrationHealth #MedicalEducation #HealthForAll #GlobalStandards

იმპეტიგო არის კანზე გავრცელებული ინფექციური დაავადება, რომელიც ძირითადად ბავშვებში გვხვდება, თუმცა შეიძლება ნებისმიერ ასაკში განვითარდეს

იმპეტიგო არის კანზე გავრცელებული ინფექციური დაავადება, რომელიც ძირითადად ბავშვებში გვხვდება, თუმცა შეიძლება ნებისმიერ ასაკში განვითარდეს
#post_seo_title

იმპეტიგო არის კანზე გავრცელებული ინფექციური დაავადება, რომელიც ძირითადად ბავშვებში გვხვდება, თუმცა შეიძლება ნებისმიერ ასაკში განვითარდეს. ის გამოწვეულია ბაქტერიებით და იოლად გადადის ერთი ადამიანიდან მეორეზე.

რა არის იმპეტიგო?

იმპეტიგო – ეს არის კანის, გადამდები ინფექციური დაავადება

იმპეტიგო არის უკიდურესად გადამდები კანის დაავადება. ჩვეულებისამებრ, იგი ვლინდება ბავშვებსა და ახალშობილებში კისერზე, სახესა და ხელებზე. ასევე, ბავშვებს, რომლებიც იყენებენ საფენებს, გამონაყარი უვითარდებათ საფენის გარშემო. მოზრდილ ასაკში იმპეტიგო იშვიათად იჩენს თავს.

არსებობს იმპეტიგოს გამომწვევი ორი ბაქტერია: streptococcus pyogenes და staphylococcus aureus (ოქროსფერი სტაფილოკოკი). რეკომენდებული მკურნალობა მიმდინარეობს 2-3 კვირის განმავლობაში და დამოკიდებულია იმაზე, თუ რომელი ბაქტერია არის დაავადების გამომწვევი.

დიაგნოზის დასმა ხდება ექიმის მიერ წყლულების შესწავლით და ანამნეზით, ასევე კომპიუტერული დიაგნოსტიკის საშუალებით და საჭიროების შემთხვევაში დამატებითი ანალიზების ჩატარებით, რათა გაირკვეს, რომელი ბაქტერია არის იმპეტიგოს გამომწვევი.

რა იწვევს იმპეტიგოს?
იმპეტიგოს ყველაზე ხშირად იწვევს ორი ტიპის ბაქტერია:
  • სტაფილოკოკი
  • სტრეფტოკოკი
ბაქტერიები კანში ხვდებიან მაშინ, როცა კანზე არსებობს რაიმე სახის დაზიანება:
ნაკაწრი, ჭრილობა ან ნაკბენი
დერმატიტი ან ეგზემა
ქავილის შედეგად დაზიანებული კანი
ინფექცია განსაკუთრებით სწრაფად ვრცელდება:
საბავშვო ბაღებსა და სკოლებში
ადამიანებს შორის ფიზიკური კონტაქტისას
საერთო პირსახოცის, ტანსაცმლის ან სხვა ნივთების გამოყენებისას
სიმპტომები
იმპეტიგოს დროს კანზე ჩნდება:
წითელი ლაქები, რომლებიც სწრაფად გადადის პატარა ბუშტუკებში
ბუშტუკების გახეთქვის შემდეგ ჩნდება თაფლისფერი ქერქები
ქავილი და ზოგჯერ ტკივილიც
ზოგიერთ შემთხვევაში – სიცხე და ლიმფური კვანძების გადიდება
როგორ ვუმკურნალოთ?
იმპეტიგო იკურნება, მაგრამ მნიშვნელოვანია დროული და სწორი მკურნალობა:
ჰიგიენა
გაასუფთავეთ დაზიანებული ადგილი თბილი წყლითა და საპნით
არ მოშალოთ ქერქები ძალით
თავი აარიდეთ დაზიანებული ადგილის დაკაწვრას
ყოველდღე გამოცვალეთ ტანსაცმელი და პირსახოცი
ანტიბიოტიკები
თუ ინფექცია მსუბუქია – გამოიყენება ანტიბიოტიკური მალამოები.
თუ გამონაყარი ფართოდ არის გავრცელებული ან იწვევს საერთო სიმპტომებს – ინიშნება ანტიბიოტიკები
ექიმთან კონსულტაცია აუცილებელია:
თუ ინფექცია არ უმჯობესდება 2-3 დღეში
თუ აქვს მაღალი ტემპერატურა
თუ დაავადება ხშირად მეორდება – შესაძლოა სხვა პრობლემაც არსებობს (მაგ. ქავილის გამომწვევი ალერგია ან სუსტი იმუნიტეტი)
როგორ ავიცილოთ თავიდან?
ხშირად დაიბანეთ ხელები
არ გამოიყენოთ სხვისი პირადი ნივთები
ბავშვები არ უნდა მიაკაროთ იმპეტიგოთი დაავადებულ ადამიანებს
დროულად უმკურნალეთ ნაკაწრებსა და სხვა კანის დაზიანებებს

სასარგებლო რჩევები:

• გამონაყარის მექანიკური გაღიზიანების თავიდან აცილება.
• წყლის პროცედურებისაგან თავის შეკავება.

შენიექიმი
sheniekimi.ge · PHIG
გამარჯობა 👋
სასურველი სერვისი აირჩიეთ ქვემოთ
⚡ გადაუდებელი შემთხვევა?
მყისიერი სამედიცინო დახმარება
📞 112
🩺
სიმპტომების შეფასება
150 კლინიკური სცენარი · WHO · AHA · NICE · 29 CDR
💉
ვაქცინაციის კალენდარი
WHO · ECDC · NCDC საქართველო 2025
💊
დანამატების შემოწმება
supplement.ge — 2,095 ინგრედიენტი
ℹ️ეს სისტემა ახდენს ტრიაჟს — არა დიაგნოზს. ყოველი გადაწყვეტილება დაფუძნებულია WHO, AHA, NICE, BTS სახელმძღვანელოებზე. ექიმის კონსულტაცია სავალდებულოა.
პირადი ინფორმაცია
სიმპტომების ზუსტი შეფასებისთვის შეიყვანეთ ასაკი და სქესი
👤სავალდებულო
📏 ანთროპომეტრია
სიმაღლე · წონა · BMI — არასავალდებულო
🩺 სასიცოცხლო მაჩვენებლები
წნევა · პულსი · ტემპერატურა · SpO2 — არასავალდებულო
ნორმა: 90–129
ნორმა: 60–100
36–37.2
12–20
≥95%
სიმპტომების შეფასება
აირჩიეთ სცენარი სისტემის მიხედვით
🔍
კითხვა 1 / 1
📋 მტკიცებულებითი საფუძველი
World Health Organization (WHO) — IMAI სახელმძღვანელო
American Heart Association (AHA) / ACC
National Institute for Health and Care Excellence (NICE)
ICD-11 (2025) · World Health Organization
ეს ინსტრუმენტი ახდენს ტრიაჟს — არა დიაგნოზს. სიმპტომები შეიძლება მიუთითებდეს — ეს არ ნიშნავს, რომ დაავადება გაქვთ. ექიმის კონსულტაცია სავალდებულოა.
📰 სიახლეები ყველა ›
ვაქცინაციის კალენდარი
აირჩიეთ ასაკობრივი ჯგუფი
WHO ECDC NCDC 2025
📚წყარო: NCDC საქართველო 17.09.2025 · WHO · ECDC
ასაკობრივი ჯგუფი
📚წყარო: NCDC საქართველო 17.09.2025 · WHO · ECDC
📰 ვაქცინაციის სიახლეები ყველა ›
დანამატების შემოწმება
გადადით supplement.ge-ზე და შეამოწმეთ ნებისმიერი პროდუქტი
SUPPLEMENT.GE
საქართველოს სასურსათო დანამატების უსაფრთხოების შემოწმების სისტემა
📊 2,095 ინგრედიენტი 📦 688 პროდუქტი
supplement.ge-ზე გადასვლა
ახალი ფანჯარა გაიხსნება
რას შეგიძლიათ შეამოწმოთ
🔬
ინგრედიენტის შემოწმება
NIH · EU · FDA · Health Canada მონაცემები
📷
ეტიკეტის სკანირება
AI ამოიცნობს ყველა ინგრედიენტს ფოტოდან
🌍
ქვეყნის მიხედვით სტატუსი
რეგულაცია 14 ქვეყანაში — აშშ, ევროკავშირი, კანადა
⚠️
წამალთან ინტერაქცია
აუცილებელი გაფრთხილებები მიმდინარე მკურნალობისას
✅ supplement.ge — საქართველოში ერთადერთი სრული სისტემა დანამატების უსაფრთხოების შესაფასებლად, PHIG-ის (საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის) კონტროლით.
Verified by MonsterInsights