ჯანდაცვის მინისტრი მიხეილ სარჯველაძე ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის საქართველოს წარმომადგენლობის ხელმძღვანელს, სილვიუ დომენტეს შეხვდა. შეხვედრას მინისტრის პირველი მოადგილე ირაკლი სასანია და დაავადებათა კონტროლის ეროვნული ცენტრის გენერალური დირექტორის მოადგილე, ირმა ხონელიძე ესწრებოდნენ, რომელიც იმავდროულად, გლობალური ფონდის პროექტის დირექტორია.
შეხვედრაზე, აივ ინფექციის/შიდსის, ტუბერკულოზისა და მალარიის წინააღმდეგ მიმართულ ღონისძიებათა ერთიანი საკოორდინაციო საბჭოს საკითხები განიხილეს. ისაუბრეს გლობალურ ფონდში წარდგენილ ახალ საგრანტო განაცხადზე და მიმოიხილეს, ფონდის დაფინანსების ფარგლებში, განხორციელებული აქტივობები, რომელთაც ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მხრიდან, მაღალი შეფასება მიეცა.
შეხვედრაზე, სილვიუ დომენტემ, მინისტრს გააცნო პანდემიის ფონდის გადაწყვეტილების შესაბამისად, ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციასა და მსოფლიო ბანკთან თანამშრომლობით ახალი, მნიშვნელოვანი და ინოვაციური პროექტის დაწყებისთვის განხორციელებული მოსამზადებელი ღონისძიებები. შეხვედრაზე, ხაზგასმით აღინიშნა, რომ საქართველო არის რეგიონში ერთადერთი ქვეყანა, რომელმაც გასულ წელს წარადგინა განაცხადი და მაღალი კონკურენციის პირობებში აღნიშნული დაფინანსება მოიპოვა. ქვეყნის შერჩევა განპირობებული იყო ჯანდაცვის სისტემაში გატარებული რეფორმებითა და მიღწეული ხელშესახები შედეგებით.
შეხვედრაზე, აღინიშნა, რომ ამჟამად არსებულმა გლობალურმა ტენდენციებმა შესაძლებელია, გავლენა იქონიოს მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში, მათ შორის – საქართველოში მიმდინარე საგრანტო პროექტების კონფიგურაციასა და პრიორიტეტებზეც. შეხვედრაზე აღინიშნა, რომ ცვლილებები, პრიორიტეტული პროგრამების შეუფერხებელ მუშაობას და დაფინანსების უფრო ეფექტიან გამოყენებას ემსახურება.
შეხვედრის დასასრულს, მხარეებმა განსაკუთრებული ყურადღება გაამახვილეს გლობალურ დონეზე პარტნიორობის მნიშვნელობაზე და კიდევ ერთხელ გამოხატეს მზადყოფნა, ერთობლივად იმუშაონ საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის საკითხებზე. აღინიშნა, რომ გლობალურ ფონდთან პარტნიორობა გაგრძელდება, რაც ქვეყნისთვის მნიშვნელოვანია სფეროში მიღწეული პროგრესის შესანარჩუნებლად და შემდგომი განვითარების უზრუნველსაყოფად.
„ცისფერი მარმარილო“ – ასე ჰქვია NASA-ს ეკიპაჟიანი მთვარის მისიის, „აპოლო 17“-ის წევრების მიერ დედამიწისთვის გადაღებულ ფოტოს. იგი ზუსტად 53 წლის წინ იყო გადაღებული.
კამერა Hasselblad-ით გადაღებული ეს სურათი პირველი იყო, რომელზეც დედამიწის მთლიანი სიმრგვალე იყო ასახული. იქამდე, დედამიწა კაცობრიობას მხოლოდ ფრაგმენტირებულად ჰქონდა ნანახი. 53 წლის შემდეგ პლანეტის ახალ ფოტოებზე, რომლებიც ძველს შეადარეს, ცვლილებები დაინახეს.
მეცნიერები აღნიშნავენ, რომ კაცობრიობა ძალიან ჩქარი ტემპებით ცვლის დედამიწას და ეს თუ აქამდე არც თუ ისე შესამჩნევი იყო, ახლა თვალში საცემია. ურბანიზაცია, ტყეების გაჩეხა, გამონაბოლქვი, დაბინძურებული ადგილები – ეს ყველაფერი დედამიწის იერსახეს ცვლის.
ასტრონომების თქმით, მთავარი, რაც კოსმოსიდან გადაღებულ დედამიწის ზედაპირზე ჩანს – ეს არის გაჩეხილი ტყეები და მცენარეების შემცირება. ასევე მეცნიერებმა ანტარქტიდის ყინულოვანი საფარის მკვეთრი შემცირება აღნიშნეს, რაც კლიმატის ცვლილების მთავარი ინდიკატორია. ასტრონომები ასევე აღნიშნავენ ქალაქების მკვეთრ მატებას და განაშენიანების ზრდას, გაზრდილია ხანძრების რიცხვი.
მომდევნო ეკიპაჟიანი მთვარის მისია Artemis II 2026 წელს არის დაგეგმილი და ასტრონომები კოსმოსიდან გადაღებულ დედამიწის ახალ ფოტოებს მოუთმენლად ელოდებიან.
როგორ მოქმედებს სტრესი მხედველობაზე და როგორ დავიცვათ თვალის ჯანმრთელობა?
სტრესი ხშირად დაკავშირებულია ემოციურ და ფიზიოლოგიურ ცვლილებებთან, მაგრამ იშვიათად ვფიქრობთ იმაზე, თუ რა გავლენა შეიძლება ჰქონდეს მას ჩვენს მხედველობაზე. სინამდვილეში, სტრესის დროს აქტიურდება ისეთი პროცესები, რომლებიც პირდაპირ აუარესებს თვალის ფუნქციებს და მხედველობის სიმკვეთრეს.
აკომოდაციის მექანიზმი და მისი როლი
აკომოდაცია — ეს არის თვალის უნარი შეცვალოს ფოკუსი ისე, რომ საგნები ახლო და შორ მანძილზე ნათლად ჩანდეს. სწორედ ამ მექანიზმის წყალობით ბევრ ადამიანს არ აწუხებს დაბალი ხარისხის მიოპია (ახლომხედველობა) ან ჰიპერმეტროპია (შორსმხედველობა).
როგორ უშლის ხელს სტრესი თვალის ფუნქციას?
მძიმე ან ხანგრძლივ სტრესულ მდგომარეობაში ყოფნისას ორგანიზმში მცირდება კომპენსატორული უნარები. შედეგად, აკომოდაციის მექანიზმიც სუსტდება. მაგალითად, თუ ადამიანს ჰქონდა არადამახასიათებელი, დაუფიქსირებელი მხედველობის პრობლემა, შესაძლოა პირველად სწორედ სტრესის ან ძილის ქრონიკული დეფიციტის ფონზე დაიწყოს მხედველობის გაუარესება.
ძალიან ხშირია შემთხვევა, როდესაც ქალებს, მშობიარობის შემდეგ სტრესისა და ძილის დეფიციტის ფონზე, უვლინდებათ მხედველობის პრობლემები, რომლებიც მანამდე შეუმჩნეველი იყო.
ჰორმონული ცვლილებები და თვალის ფუნქცია
სტრესი იწვევს ისეთი ჰორმონების აქტივაციას, როგორებიცაა:
კორტიზოლი
ადრენალინი
პროლაქტინი
ეს ჰორმონები გავლენას ახდენენ გულ-სისხლძარღვთა სისტემაზე, რაც თავის მხრივ ცვლის თვალის სისხლმომარაგებას და იწვევს თვალის კუნთების გადატვირთვას. ხანგრძლივ სტრესს შეუძლია დაასუსტოს თვალის კუნთები და საბოლოოდ გამოიწვიოს მხედველობის გაუარესება.
შეიძლება თუ არა მხედველობის აღდგენა?
მხედველობის მდგომარეობის გაუმჯობესება შესაძლებელია, როდესაც ორგანიზმი ნელ-ნელა გამოდის სტრესული მდგომარეობიდან. თუმცა აღდგენა დამოკიდებულია ისეთ ფაქტორებზე, როგორებიცაა:
ასაკი
ზოგადი ჯანმრთელობის მდგომარეობა
ორგანიზმის ადაპტაციის უნარი
ყველა შემთხვევაში მხედველობის სრული აღდგენა არ ხდება, ამიტომ მნიშვნელოვანია პრევენცია.
როგორ დავიცვათ მხედველობა სტრესის ზემოქმედებისგან?
გთავაზობთ ეფექტურ რჩევებს თვალის ჯანმრთელობის შესანარჩუნებლად:
დავიცვათ ძილის რეჟიმი — თვალის დატვირთვა საგრძნობლად მცირდება სრულფასოვანი ძილით.
ფიზიკური აქტივობა — აუმჯობესებს სისხლის მიმოქცევას და თვალის კვებას.
თვალის ვარჯიშები — რეგულარული თვალის ვარჯიშები აუმჯობესებს აკომოდაციას.
სტრესის მართვა — სასურველია ისწავლოთ რელაქსაციის ტექნიკები, მედიტაცია ან სუნთქვითი ვარჯიშები.
კვება — თვალისთვის აუცილებელია A, C, E ვიტამინებით და ომეგა-3 ცხიმოვანი მჟავებით მდიდარი საკვები.
დასკვნა
სტრესი არამარტო ფიზიკურ და ემოციურ მდგომარეობაზე მოქმედებს, არამედ პირდაპირ აფერხებს თვალის ფუნქციებს. თვალის ჯანმრთელობის შესანარჩუნებლად აუცილებელია სტრესის კონტროლი, ცხოვრების ჯანსაღი წესი და თვალის მოვლა. გახსოვდეთ — თვალებზე ზრუნვა იწყება სტრესის მართვით!
სიმსუქნეცვლის ჩვენს ცხიმის უჯრედების გენეტიკურ მეხსიერებას.
ეს ცვლილებები რჩება ორგანიზმში მაშინაც კი, როცა წონას ვიკლებთ!
რას იკვლევდნენ მეცნიერები?
2024 წელს გამოქვეყნებული კვლევა (Nature Metabolism) აერთიანებდა ცხიმოვანი ქსოვილის ანალიზს სამი ჯგუფიდან:
• ადამიანებისგან, რომლებსაც არასდროს ჰქონიათ სიმსუქნე;
• იმ ადამიანებისგან, რომლებიც ამჟამად არიან სიმსუქნის მდგომარეობაში;
• და მათგან, ვინც წონა დაიკლო (მათ შორის ბარიუმეტრიული ქირურგიის შემდეგაც).
შოკისმომგვრელი აღმოჩენა:
თუნდაც წონის კლების შემდეგ, ცხიმის უჯრედები ჯერ კიდევ “იმახსოვრებდნენ” სიმსუქნეს და იქცეოდნენ, თითქოს სიმსუქნე კვლავ არსებობდა.
რა ცვლილებები დაფიქსირდა?
გაღიზიანებული ანთებითი გენები – იწვევს შაქრიანი დიაბეტის და სხვა მეტაბოლური დაავადებების რისკს;
დაჩქარებული მეტაბოლური გენების დათრგუნვა – რაც ართულებს ცხიმის ნორმალურ შენახვას;
“დაიკვეთილი” ქსოვილი ცხიმში – რაც ცხიმოვან ქსოვილს უხეშსა და ფუნქციურად პრობლემურს ხდის.
მეცნიერებმა ცხოველების მოდელითაც დაამტკიცეს:
ადრე სიმსუქნის მქონე თაგვები 30%-ით უფრო სწრაფად იმატებდნენ წონას ცხიმიან საკვებზე გადასვლისას, ვიდრე არასდროს obese თაგვები.
ეს ნიშნავს: ცხიმის უჯრედებს აქვთ “სიმსუქნის მეხსიერება”!
⸻
რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი?
ხსნის, რატომ აბრუნებს 80% ადამიანი წონას დიეტის შემდეგ.
აჩვენებს, რომ პრობლემა მხოლოდ ნებისყოფაში არაა – ეს უჯრედულ ბრძოლას გავს.
ხსნის გზას ახალი მედიკამენტებისთვის, რომლებიც “განაცალკევებენ” სიმსუქნის მეხსიერებას.
საინტერესო ფაქტი:
ცვლილებები იწყება ჯერ კიდევ preadipocytes-ში (ცხიმის “ბავშვურ” უჯრედებში), რაც ნიშნავს, რომ სიმსუქნის ეფექტები შეიძლება ათწლეულების განმავლობაში გაგრძელდეს.
⸻
მაგრამ არსებობს იმედიც!
მეცნიერები უკვე მუშაობენ:
•სპეციალურ მედიკამენტებზე, რომლებიც წაშლიან ცხიმის უჯრედების მავნე მეხსიერებას;
•პერსონალიზებულ დიეტებზე, რომლებიც ებრძვიან გენეტიკურ სისუსტეებს;
•ადრეულ ჩარევაზე, რათა ავიცილოთ მეტაბოლური “დაბლოკვა”.
⸻
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის კომენტარი:
„ეს აღმოჩენა არ არის სამართლიანობა, მაგრამ არც განაჩენია.
სიმსუქნე სერიოზული მეტაბოლური დაავადებაა, რომელიც უჯრედულ დონეზე ტოვებს კვალს.
ახლა, როცა ვიცით მტერი (DNA-ის ცვლილებები), შეგვიძლია უფრო ჭკვიანურად ვებრძოლოთ!
საქართველოშიც საჭიროა მეტი ყურადღება სიმსუქნის პრევენციასა და მართვაზე, მათ შორის ადრეული ასაკიდანვე.“
⸻
წყარო:
Nature Metabolism, 2024 წელი.
“Epigenetic memory of obesity persists in human adipose tissue after weight loss.”
დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, დიპლომირებული მედიკოსი (MD), ჯანდაცვის მაგისტრი (MPH), მედიცინის დოქტორი (PhD), საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე, WHO-ს ექსპერტი, Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი.
25+ წელზე მეტი გამოცდილება ჯანდაცვის სფეროში, საქართველოში და საერთაშორისო დონეზე.
2025 წლის 29 აპრილს საპატრიარქოს “წმ. იოაკიმე და ანას სამედიცინო ცენტრს” ყოველთვიური მონიტორინგის ფარგლებში სტუმრობდა საერთაშორისო მააკრედიტირებელი ორგანიზაცია „აკრედიტაცია კანადა“.
აკრედიტაცია კანადის ვიზიტი საპატრიარქოს კლინიკაში
ვიზიტი კიდევ ერთხელ ადასტურებს იმ მაღალი ხარისხის მოთხოვნებს, რომელსაც ეს ორგანიზაცია საქართველოში დანერგილ კლინიკებში სისტემურად ახორციელებს.
Accreditation Canada-სთან თანამშრომლობა კლინიკის რეპუტაციას მნიშვნელოვნად აძლიერებს, რადგან ადასტურებს მის შესაბამისობას საერთაშორისო ხარისხის და პაციენტზე ორიენტირებული მომსახურების სტანდარტებთან.
აკრედიტაცია კანადის წარმომადგენელი იოსებ დემეტრაშვილი
ჯანდაცვის ხარისხისა და უსაფრთხოების გაუმჯობესების პროცესში საქართველო მნიშვნელოვან საერთაშორისო პლატფორმას შეუერთდა — Accreditation Canada-ს. ეს ორგანიზაცია მთელ მსოფლიოში ცნობილია მკაცრი სტანდარტებით, ხოლო საქართველოში მისი საქმიანობა ერთ-ერთი გამორჩეული მაგალითია იმისა, როგორ შეიძლება გლობალური სტანდარტი წარმატებით დაინერგოს ადგილობრივ დონეზე.
იოსებ დემეტრაშვილი და თათია გოჩაძე ამოწმებენ კლინიკის ფიზიკურ გარემოს
Accreditation Canada-ს წარმომადგენელი საქართველოში, WHO-ს (ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის) ექსპერტი, პროფესორი გიორგი ფხაკაძე არის ადამიანი, რომელმაც ამ პროცესს საქართველოში საფუძველი ჩაუყარა.
მისი ხელმძღვანელობით ჩამოყალიბდა ადგილობრივ ექსპერტთა გუნდი, რომელიც სრულად გადამზადდა კანადური სტანდარტების შესაბამისად.
აკრედიტაცია კანადის ექსპერტთა გუნდი საქართველოში
ეს გუნდი დღეს უკვე არამხოლოდ საქართველოში, არამედ სხვა ქვეყნებშიც ატარებს კლინიკების შეფასებასა და აკრედიტაციის პროცესებს.
რა ეტაპზეა აკრედიტაციის პროცესი საქართველოში?
საქართველოში 24-მა კლინიკამ დაიწყო თანამშრომლობა Accreditation Canada-სთან, თუმცა მხოლოდ 9 კლინიკამ შეძლო პლატინის ხარისხის მოპოვება.
რა განასხვავებს Accreditation Canada-ს სხვა ორგანიზაციებისგან?
გიორგი ფხაკაძის განმარტებით, Accreditation Canada-ს ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული მიდგომა არის მუდმივი, თვიური მონიტორინგი.
თუ სხვა აკრედიტაციის სისტემები მხოლოდ 3 წელიწადში ერთხელ ან წელიწადში ერთხელ ამოწმებენ დაწესებულებას, კანადური სტანდარტის შესაბამისად, თითოეული ცხრავე კლინიკა ყოველთვიურად მიიღებს მონიტორინგს, რაც სერიოზულად ამაღლებს ხარისხს და აკონტროლებს სტანდარტების დაცვას რეალურ დროში.
Accreditation Canada-ს სტანდარტების მიხედვით, პაციენტთა და ოჯახის წევრების ჩართულობა აუცილებელია ჯანდაცვის დაწესებულების მუშაობაში. გიორგი ფხაკაძის ინიციატივით, საქართველოში ამ ცხრავე კლინიკაში ჩამოყალიბდა პაციენტთა საბჭოები, რომლებიც შედგება პაციენტებისა და მათი ოჯახის წევრებისგან.
აკრედიტაცია კანადა უყურებს პროცესს… რა კრიტერიუმები უნდა შეაფასოს შემფასებელმა კომისიამ?
პაციენტთა საბჭოები:
თვეში ერთხელ იკრიბებიან
აძლევენ კლინიკებს უკუკავშირს
სთავაზობენ იდეებს სერვისების გაუმჯობესებისა და პაციენტზე მორგებული გარემოს შესაქმნელად
პაციენტთა საბჭოების სამდივნო კოორდინაციას უწევს პროცესს და აერთიანებს ყველა საბჭოს საერთო ხედვაში.
Accreditation Canada-ს მიდგომა საქართველოში შეიძლება ჩაითვალოს როგორც წარმატებული მაგალითი იმისა, როგორ უნდა განხორციელდეს ხარისხის მართვა სისტემურად, მდგრადად და პაციენტზე ორიენტირებულად. გიორგი ფხაკაძის ხელმძღვანელობით, საქართველომ არა მხოლოდ მიიღო მაღალი სტანდარტები, არამედ თავადაც გახდა ექსპორტიორი — ექსპერტების, ცოდნისა და გამოცდილებისა.
როგორ გახდნენ ქართველები საერთაშორისო დონის აკრედიტაციის ექსპერტები?
როგორც სტატიაში აღინიშნა, Accreditation Canada-ს ინოვაციური მიდგომის შედეგად, საქართველოში პირველად ჩამოყალიბდა ადგილობრივი ექსპერტთა გუნდი, რომელიც დღეს უკვე საერთაშორისო მასშტაბით აღიარებულ სპეციალისტებად ითვლებიან.
აკრედიტაცია კანადის ექსპერტთა გუნდი საქართველოში
გიორგი ფხაკაძის ხელმძღვანელობით, ქართველმა სპეციალისტებმა:
გაიარეს სრული გადამზადება კანადური ჯანდაცვის ხარისხის სტანდარტებით.
ეს გუნდი დღეს არა მხოლოდ საქართველოში, არამედ სხვა ქვეყნებშიც:
მართავს კლინიკების მონიტორინგს
მონაწილეობს აკრედიტაციის პროცესებში
წარმოადგენს საქართველოს საერთაშორისო ფორუმებსა და შეხვედრებზე
ქართველი ექსპერტების წარმატება აჩვენებს, რომ საქართველოში შესაძლებელია მაღალი დონის პროფესიული მომზადება და მსოფლიო დონის სტანდარტების დანერგვა ადგილობრივ დონეზე.
Accreditation Canada-ის წარმომადგენელი საქართველოში,
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის (PHIG) თავმჯდომარე,
ჯანდაცვის გლობალური ექსპერტი (WHO-ს ექსპერტი, Relief International-ის მმართველი საბჭოს წევრი და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი).
პროფესორი ფხაკაძე 25 წელზე მეტია მუშაობს საერთაშორისო ჯანდაცვის სფეროში. იგი არის საქართველოს ჯანდაცვის სისტემის გაუმჯობესების აქტიური მხარდამჭერი და 2022 წლიდან ოფიციალურად წარმოადგენს Accreditation Canada-ს ქვეყანაში. მისი ხელმძღვანელობით საქართველოში განხორციელდა პირველი საავადმყოფოების საერთაშორისო აკრედიტაციის პროგრამები, რაც მიზნად ისახავს პაციენტის უსაფრთხოების, მომსახურების ხარისხისა და სისტემური გამჭვირვალობის უმაღლესი სტანდარტების დამკვიდრებას.
მისი მისიაა: „საქართველოში ავამაღლოთ ჯანდაცვის ხარისხი და პაციენტების დაცულობა საერთაშორისო სტანდარტებით.“
მეცნიერებმა სამხრეთ კორეაში ახალი გზა იპოვეს ADHD-ის (ყურადღების დეფიციტისა და ჰიპერაქტივობის დარღვევა) უფრო სწრაფად და უმტკივნეულოდ გამოვლენისათვის – და ეს ყველაფერი თქვენს თვალებშია!
რა არის საიდუმლო?
ხელოვნური ინტელექტი (AI).
იონისის უნივერსიტეტის მედიცინის კოლეჯის მკვლევრებმა გამოიყენეს ხელოვნური ინტელექტი, რათა ანალიზი ჩაეტარებინათ ბადურას ფოტოგრაფიებზე.
ისინი ყურადღებით სწავლობდნენ:
• სისხლძარღვების სიმკვრივეს,
• სისხლძარღვების ფორმასა და სიგანეს,
• ოპტიკური დისკის ცვლილებებს.
მათი მოდელი შეძლო ADHD-ის იდენტიფიცირება 96.9%-იანი სიზუსტით მხოლოდ თვალის სკანზე დაყრდნობით!
ეს დიდი წინსვლაა, რადგან არსებული მეთოდები ხშირად შრომატევადი, არაერთგვაროვანი და სუბიექტურია.
კვლევაში მონაწილეობდა 646 ბავშვი და მოზარდი.
მიღებული შედეგები გვიჩვენებს, რომ მომავალში უბრალო თვალის სკანი შესაძლოა გახდეს ADHD-ის სკრინინგის სწრაფი, მარტივი და ხელმისაწვდომი გზა.
რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი?
ADHD ზეგავლენას ახდენს ყოველი 20 ადამიანიდან ერთზე.
ადრეული და ზუსტი დიაგნოზი კი კრიტიკულად მნიშვნელოვანია ბავშვის სასწავლო, სოციალური და საოჯახო ცხოვრების გაუმჯობესებისთვის.
რა იქნება შემდეგი ნაბიჯი?
საჭიროა დამატებითი კვლევები სხვადასხვა ასაკობრივ ჯგუფებში, მაგრამ გზა უკვე გაიხსნა!
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის კომენტარი:
„ინოვაციური ტექნოლოგიები, როგორიცაა თვალის სკანირება ხელოვნური ინტელექტის მეშვეობით, მთლიანად ცვლის დიაგნოსტიკის წარმოდგენას.
ეს მიდგომა არა მხოლოდ ამარტივებს პროცესს, არამედ უზრუნველყოფს უფრო ადრეულ ჩარევას, რაც ძალიან მნიშვნელოვანია ბავშვების ჯანმრთელობისა და ცხოვრების ხარისხისთვის. საქართველოშიც უნდა დავიწყოთ ასეთი ტექნოლოგიების დანერგვაზე ფიქრი!“
წყარო:
Kim B, et al. “Prediction of attention-deficit/hyperactivity disorder using deep learning analysis of retinal fundus images.” npj Digital Medicine. 2025.
ბავშვის ემოციური ინტელექტი (EQ) — გრძნობების ამოცნობა, კონტროლი და სხვების ემოციების გაგება — ისეთივე მნიშვნელოვანია, როგორც აკადემიური ცოდნა ან IQ.
მეცნიერულად დადასტურებული გზები ბავშვის ემოციური ინტელექტის განსავითარებლად:
ემოციების ლექსიკის სწავლება
კვლევები აჩვენებს, რომ ბავშვები, რომლებიც სწავლობენ მეტ სიტყვას ემოციების გამოსახატავად (“მწყინს”, “გავბრაზდი”, “მიხარია”), უკეთესად მართავენ გრძნობებს და უფრო წარმატებულები არიან სკოლაში და ცხოვრებაში.
(წყარო: Denham et al., “Emotional Competence in Young Children”, 2007)
გრძნობების აღიარება და პატივისცემა
როცა მშობლები არ აკნინებენ ბავშვის ემოციებს და მათ სერიოზულად ეკიდებიან, ბავშვები სწავლობენ, რომ მათი გრძნობები მნიშვნელოვანია.
(წყარო: Gottman J., “Raising an Emotionally Intelligent Child”, 1997)
ემოციების რეგულირების სწავლება თამაშით
მშობლებმა უნდა ასწავლონ ბავშვებს, როგორ დაამშვიდონ თავი რთულ მომენტებში — მაგალითად, ღრმად სუნთქვა, წყნარად საუბარი ან სიტუაციიდან დროებით გასვლა.
(წყარო: Graziano et al., “Self-Regulation and Academic Achievement in Elementary School Children”, 2007)
მშობლების მიერ საკუთარი ემოციების მართვის მაგალითი
ბავშვები სწავლობენ მოდელირებით. თუ მშობელი აჩვენებს, როგორ უმკლავდება ბრაზს ან დაღლილობას კონსტრუქციულად, ბავშვიც ისწავლის.
(წყარო: Morris et al., “The Role of the Family Context in the Development of Emotion Regulation”, 2007)
⸻
რატომ არის ეს ასე მნიშვნელოვანი?
მაღალი ემოციური ინტელექტის მქონე ბავშვები:
• უკეთესად უმკლავდებიან სტრესს,
• აქვთ მაღალი აკადემიური მიღწევები,
• ქმნიან ძლიერ მეგობრულ და პროფესიულ ურთიერთობებს,
• აქვთ ნაკლები შანსი ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემებზე.
გახსოვდეთ: ემოციური ინტელექტი ვისწავლება!
ეს არ არის თანდაყოლილი უნარი — მშობლების, მასწავლებლებისა და გარემოს მიერ სწორი მიდგომით ის ყოველდღიურად ყალიბდება.
⸻
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის კომენტარი:
„ჩვენ, როგორც მშობლებს და საზოგადოებას, გვაქვს უზარმაზარი გავლენა ბავშვის ემოციურ განვითარებაზე.
თუ გვინდა ჯანსაღი, სტაბილური და ბედნიერი მომავალი თაობა, უნდა დავეხმაროთ ბავშვებს, რომ სწარაფად ამოიცნონ, გამოხატონ და მართონ თავიანთი გრძნობები.
საქართველოში აუცილებელია ემოციური განათლების გაძლიერება სკოლებსა და ოჯახებში!“
⸻
წყაროები:
• Denham SA et al. “Emotional Competence in Young Children.” Social Development. 2007.
• Gottman J. “Raising an Emotionally Intelligent Child.” 1997.
• Graziano PA et al. “Self-Regulation and Academic Achievement in Elementary School Children.” Journal of Educational Psychology. 2007.
• Morris AS et al. “The Role of the Family Context in the Development of Emotion Regulation.” Social Development. 2007.
დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, დიპლომირებული მედიკოსი (MD), ჯანდაცვის მაგისტრი (MPH), მედიცინის დოქტორი (PhD), საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე, WHO-ს ექსპერტი, Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი.
25+ წელზე მეტი გამოცდილება ჯანდაცვის სფეროში, საქართველოში და საერთაშორისო დონეზე.
ფრინველის გრიპი (H5N1) სწრაფად ვრცელდება აშშ-ში და უკვე დაფიქსირდა ყველა 50 შტატში!
მეცნიერები 40-ზე მეტი ქვეყნიდან აფრთხილებენ მსოფლიოს – ახლა არის გადამწყვეტი დრო მოქმედებისთვის.
რა ხდება?
• ფრინველების, ფერმების და ველური ბუნების მასობრივი ინფექცია აშშ-ში.
• ადამიანებზე გადაცემის შემთხვევები იზრდება.
• ვირუსს აქვს მაღალი სიკვდილიანობის მაჩვენებელი (50%-მდე!) ადამიანებში.
• მეცნიერები პირდაპირ ამბობენ: თუ ვირუსი ისწავლის ადამიანიდან ადამიანზე გადაცემას – გვექნება კატასტროფული პანდემია.
რატომ არის ეს საშიში?
ფრინველის გრიპი ბევრად უფრო მომაკვდინებელია, ვიდრე COVID-19 იყო დასაწყისში!
არსებული გრიპის ვაქცინები არ იცავს H5N1-ის წინააღმდეგ.
ახალი ვაქცინების შექმნა და გავრცელება კი დიდ დროს და რესურსებს საჭიროებს.
და საქართველოში?
• საქართველო არის ფრინველთა მიგრაციის მთავარი გზა. ველური ფრინველები შეიძლება გადმოიტანონ ვირუსი.
• სოფლის მეურნეობა და ფრინველის ფერმები დაუცველია.
• პანდემიის შემთხვევაში, ჯანდაცვის სისტემა შესაძლოა ვერ გაუმკლავდეს ზეწოლას.
• საჭიროა დაუყოვნებელი მოქმედება: მონიტორინგი, ვაქცინაციის მზადყოფნა, საზოგადოებრივი ინფორმირება.
⸻
რა უნდა გავაკეთოთ?
• დავიცვათ ჰიგიენა და მოვერიდოთ ავადმყოფ ფრინველებთან კონტაქტს.
• გავაძლიეროთ ჯანდაცვის სისტემა.
• გავზარდოთ საზოგადოებრივი ცნობიერება.
• დავიწყოთ მუშაობა ვაქცინებზე.
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის გაფრთხილება:
„ფრინველის გრიპი არის რეალური საფრთხე, არა სადღაც შორს, არამედ აქ, ჩვენთან ახლოს.
თუ დროულად არ ვიმოქმედებთ, შედეგები შეიძლება იყოს გაცილებით მძიმე, ვიდრე COVID-19.
საქართველო უნდა მოემზადოს დღესვე — ხვალ შეიძლება უკვე გვიანი იყოს!“
⸻
წყაროები:
1. Financial Times, March 2025.
“Scientists urge Trump administration to fight threat of bird flu pandemic: Virologists from 40 countries say year-long US outbreak raises risk that virus will spread between humans.”
დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, დიპლომირებული მედიკოსი (MD), ჯანდაცვის მაგისტრი (MPH), მედიცინის დოქტორი (PhD), საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე, WHO-ს ექსპერტი, Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი. 25+ წელზე მეტი გამოცდილება ჯანდაცვის სფეროში, საქართველოში და საერთაშორისო დონეზე.
ბოლო ათწლეულში მთელ მსოფლიოში, და მათ შორის საქართველოშიც, გოგონებში მენსტრუაციის დაწყების ასაკი საგრძნობლად დაბლა იწევს.
მეცნიერები აფრთხილებენ – ეს არ არის უბრალო ბუნებრივი პროცესი, მას მრავალი გარემოს და ცხოვრების წესის ფაქტორი იწვევს!
კვლევის მიხედვით (The Hearty Soul, 2025 წელი), ადრეული მენსტრუაციის მთავარი გამომწვევი მიზეზებია:
ბავშვობის სიმსუქნე – ზედმეტი წონა აჩქარებს ჰორმონალურ ცვლილებებს.
დაბინძურებული გარემო – პლასტმასაში, პესტიციდებში და ჰაერში არსებული ტოქსიკური ნივთიერებები (ენდოკრინული დამრღვევები) იწვევს ორგანიზმის ადრეულ ჰორმონალურ აქტივაციას.
სტრესი ბავშვობაში – მაღალი სტრესის დონე აჩენს ფიზიოლოგიურ ცვლილებებს.
არაჯანსაღი კვება და ფიზიკური უმოძრაობა – სწრაფი კვების პროდუქტები და ცხოვრების მჯდომარე სტილი ხელს უწყობს პრობლემის გამწვავებას.
ადრეული მენსტრუაციის შედეგები:
გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების მაღალი რისკი
ძუძუს და ენდომეტრიუმის კიბოს განვითარების მომატებული ალბათობა
ფერტილობის (ბავშვოს დაბადების უნარის) დარღვევები
რა უნდა გავაკეთოთ მშობლებმა?
უზრუნველყოთ ჯანსაღი კვება ბავშვობის ასაკიდან.
ხელი შევუწყოთ ფიზიკურ აქტივობას.
შევამციროთ ტოქსიკური ქიმიკატების ზემოქმედება ყოველდღიურ ცხოვრებაში.
დავიცვათ ბავშვები ზედმეტი სტრესისგან.
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის კომენტარი:
„მენსტრუაციის ადრეული დაწყება სერიოზული სიგნალია ბავშვის ორგანიზმიდან. ეს არა მხოლოდ ფიზიოლოგიური ცვლილებაა, არამედ მთელი ჯანმრთელობის ფუძეა მომავალ ცხოვრებაში. აუცილებელია, რომ საქართველოში მეტი ყურადღება დავუთმოთ ბავშვების ცხოვრების წესს, გარემოს სისუფთავეს და ფსიქოლოგიურ მხარდაჭერას. ჯანსაღი ბავშვობა = ჯანმრთელი მომავალი!“
წყარო:
Why Girls Are Starting Their Periods Earlier Than Ever (The Hearty Soul, 2025)
დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, დიპლომირებული მედიკოსი (MD), ჯანდაცვის მაგისტრი (MPH), მედიცინის დოქტორი (PhD), საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე, WHO-ს ექსპერტი, Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი. 25+ წელზე მეტი გამოცდილება ჯანდაცვის სფეროში, საქართველოში და საერთაშორისო დონეზე.
