„ტატუს მელანი იწვევს ანთებას ლიმფურ კვანძში და ცვლის იმუნურ პასუხს ვაქცინებზე…” – საუბრობს ექიმი ნუტრიციოლოგი, კვების ეროვნული ცენტრის დირექტორი მარი მალაზონია გადაცემაში “პირადი ექიმი მარი მალაზონია”
ტატუს მელანი იწვევს ანთებას ლიმფურ კვანძში და ცვლის იმუნურ პასუხს ვაქცინებზე.
უკანასკნელი ინფორმაციის თანახმად მსოფლიოში თითქმის 5 ადამიანიდან ერთს აქვს ტატუ. ნი ლიმფურ კვანძში ანთებას იწვევს და ვაქცინებზე იმუნურ პასუხს ცვლის. სწორედ ამ სათაურით ჟურნალში Immunology & Inflammation უახლესი და უჩვეულო კვლევის შედეგები გამოქვეყნდა. განსაკუთრებით მაღალია მაჩვენებელი ამერიკის შეერთებულ შტატებში, სადაც ტატუირებული ადამიანების რაოდენობა საერთო მოსახლეობის 30%-ს აჭარბებს.
ტატუს ანუ სვირინგის მდგრადობას განაპირობებს საღებავების პიგმენტი, რომელიც ძალიან ძნელად ერევა ადამიანის სხეულის შიგნით არსებულ სხვადასხვა ბიოლოგიურ სითხეს. გასათვალისწინებელია, რომ შავი პიგმენტი ნახშირიდან მიიღება, მაგრამ განსხვავებულია სიტუაცია ფერადი პიგმენტების შემთხვევაში, როდესაც ჩვენ ვლაპარაკობთ ძირითადად ორგანული ბუნების ნაერთებზე, რომელიც საწარმოო წესით არის მიღებული და ყველაზე საინტერესო და საგულისხმოა ის, რომ თავდაპირველად თურმე ეს პიგმენტები გამიზნული იყო პლასტმასის, სხვადასხვა ლაქის ან სხვადასხვა საღებავის წარმოებისათვის.
სწორედ ამიტომ ყოველთვის იწვევდა დავას მეცნიერთა შორის სწორედ ამა თუ იმ საღებავის ტატუს მელნის უსაფრთხოება და მისი ტოქსიკურობა.
თუმცა კვლევა სრულიად განსხვავებულია თუნდაც იმით, რომ თაგვებზე ჩატარებული კვლევების შედეგად პირველად დადგინდა, რომ არა უბრალოდ ლიმფური კვანძი პასუხობს იმ რეაქციას, რომელიც ვითარდება ორგანიზმში და პასუხობს საკმაოდ დიდხანს, ლამის მთელი ცხოვრების მანძილზე, არამედ ეს არის პირველი შემთხვევა, როდესაც დადგინდა, ტატუს მელანს შეუძლია შეცვალოს რეაქცია ამა თუ იმ ვაქცინაზე და კონკრეტულ ვაქცინებზე ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა შემდეგი: ვაქცინაციის ადგილას ტატუს მელანს შეუძლია მაგალითად COVID-19-ის საწინააღმდეგო ვაქცინის მიმართ რეაქცია დააქვეითოს, ხოლო გრიპის ვაქცინის მიმართ რეაქცია პირიქით, – გაზარდოს.
კვლევის ავტორები კიდევ ერთხელ გვახსენებენ, რომ ტატუ ეს არის ადამიანის სხეულზე ხილულად დატანილი ნახატი, მაგრამ იმასაც გვახსენებენ, რომ ორგანიზმში მიმდინარე პროცესები, რომელიც პასუხად ვითარდება, არის უხილავი. გასათვალისწინებელია ის, რომ ბიოლოგიური ცვლილებები ტატუს პასუხად ნაკლებად შესამჩნევია, ნაკლებად თვალსაჩინოა, თუმცა მათი როლი როგორც ირკვევა, არის ძალიან მნიშვნელოვანი ჩვენი ჯანმრთელობისთვის…“
შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
ტატუ თანამედროვე სამყაროში მხოლოდ ესთეტიკური არჩევანი აღარ არის. იგი კულტურული თვითგამოხატვის, იდენტობისა და სოციალური კომუნიკაციის ნაწილად იქცა. უკანასკნელი მონაცემებით, მსოფლიოს მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი, განსაკუთრებით ახალგაზრდები, სხვადასხვა ტიპის ტატუს იკეთებს. თუმცა ტატუ მხოლოდ კანის ზედაპირზე არსებული გამოსახულება არ არის — ეს არის ბიოლოგიური პროცესი, რომელიც ადამიანის იმუნურ სისტემასთან მუდმივ ურთიერთქმედებაში შედის.
ბოლო წლებში მეცნიერების ყურადღება განსაკუთრებით მიიპყრო ტატუს მელნის შემადგენლობამ, მისმა ტოქსიკურობამ და იმუნურ სისტემაზე შესაძლო გავლენამ. ახალი ექსპერიმენტული კვლევები მიუთითებს, რომ ტატუს პიგმენტებმა შესაძლოა ლიმფურ კვანძებში ხანგრძლივი ანთებითი ცვლილებები გამოიწვიოს და გარკვეულ პირობებში იმუნური პასუხიც შეცვალოს, მათ შორის — ვაქცინაციის შემდეგ.
ეს თემა საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის მნიშვნელოვანია არა იმიტომ, რომ ტატუ ავტომატურად საფრთხედ ჩაითვალოს, არამედ იმიტომ, რომ მილიონობით ადამიანი ყოველდღიურად ექვემდებარება ნივთიერებებს, რომელთა გრძელვადიანი ბიოლოგიური მოქმედება ჯერ ბოლომდე შესწავლილი არ არის.
პრობლემის აღწერა
ტატუს მდგრადობას უზრუნველყოფს საღებავის პიგმენტი, რომელიც კანის ღრმა შრეებში ინერგება. სწორედ ეს პიგმენტები განაპირობებს ნახატის ხანგრძლივობას, თუმცა ამავე დროს ქმნის ბიოლოგიურ რეაქციებსაც.
განსაკუთრებული ინტერესის საგანია ფერადი პიგმენტები, რომლებიც ხშირად ინდუსტრიული ქიმიური ნაერთებისგან მზადდება. მრავალი მათგანი თავდაპირველად საერთოდ არ იყო განკუთვნილი ადამიანის სხეულისთვის — ისინი გამოიყენებოდა პლასტმასის, ლაქების, საღებავებისა და სამრეწველო მასალების წარმოებაში. სწორედ ამიტომ ტატუს მელნის უსაფრთხოება წლების განმავლობაში აქტიური სამეცნიერო დისკუსიის თემად რჩება.
ბოლო კვლევებმა აჩვენა, რომ ტატუს მელანი მხოლოდ კანის ადგილობრივ რეაქციას არ იწვევს. აღმოჩნდა, რომ პიგმენტის ნაწილაკები შესაძლოა ლიმფურ სისტემაში მოხვდეს, დაგროვდეს ლიმფურ კვანძებში და იმუნური სისტემის ფუნქციონირებაზე ხანგრძლივი გავლენა მოახდინოს.
ქართველი მკითხველისთვის ეს საკითხი განსაკუთრებით აქტუალურია, რადგან ტატუს ინდუსტრია სწრაფად იზრდება, ხოლო საზოგადოებაში ხშირად ნაკლები ყურადღება ექცევა მელნის შემადგენლობას, რეგულაციასა და უსაფრთხოების სტანდარტებს.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
ტატუს გაკეთებისას ნემსი პიგმენტს კანის შუა შრეში — დერმაში — ათავსებს. იმუნური სისტემა ამ პროცესს აღიქვამს როგორც უცხო სხეულის შეჭრას. პირველ ეტაპზე აქტიურდება ანთებითი რეაქცია: იმუნური უჯრედები ცდილობენ პიგმენტის მოცილებას, თუმცა მისი ნაწილი კანში რჩება, ნაწილი კი ლიმფური სისტემის მეშვეობით ლიმფურ კვანძებში გადაადგილდება [1].
მეცნიერებმა უკვე დაადასტურეს, რომ ტატუს მელნის ნაწილაკები შესაძლოა მრავალი წლის განმავლობაში დაგროვდეს ლიმფურ კვანძებში [2]. განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა ნანონაწილაკებსა და მძიმე მეტალებს, რომლებიც ზოგიერთ ფერად პიგმენტში გვხვდება.
ბოლო ექსპერიმენტული კვლევები, ძირითადად ცხოველურ მოდელებზე, მიუთითებს, რომ ტატუს მელანი შესაძლოა გავლენას ახდენდეს იმუნური პასუხის ინტენსივობაზე. გარკვეულმა კვლევებმა აჩვენა, რომ კონკრეტული ვაქცინების მიმართ რეაქცია შესაძლოა შეიცვალოს — ზოგ შემთხვევაში დასუსტდეს, ზოგ შემთხვევაში კი გაძლიერდეს [3].
ამ ეტაპზე მნიშვნელოვანია ერთი მთავარი გარემოების ხაზგასმა: არსებული მონაცემები ჯერ არ ნიშნავს, რომ ტატუ პირდაპირ ამცირებს ან აუქმებს ვაქცინების ეფექტიანობას ადამიანებში. კვლევების დიდი ნაწილი ჯერ კიდევ ექსპერიმენტულ დონეზეა და დამატებითი მტკიცებულებები საჭიროა.
თუმცა სამეცნიერო საზოგადოება თანხმდება, რომ ტატუს მელანი ბიოლოგიურად „ინერტული“ ნივთიერება არ არის. იგი აქტიურად ურთიერთქმედებს იმუნურ სისტემასთან და გარკვეულ პირობებში შესაძლოა ხანგრძლივი ანთებითი პროცესებიც გამოიწვიოს.
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
კვლევების მიხედვით, მსოფლიოს ზრდასრული მოსახლეობის დაახლოებით 20–30%-ს აქვს ტატუ, ხოლო ზოგიერთ ქვეყანაში ეს მაჩვენებელი კიდევ უფრო მაღალია [4]. ამერიკის შეერთებულ შტატებში ტატუირებული მოსახლეობის წილი 30%-ს აღემატება.
ევროპის ქიმიური სააგენტოს შეფასებით, ტატუს მელანში გამოყენებული ზოგიერთი ქიმიური ნივთიერება შესაძლოა დაკავშირებული იყოს ალერგიულ რეაქციებთან, კანის ქრონიკულ ანთებასთან და სხვა ბიოლოგიურ ეფექტებთან [5].
ლიმფურ კვანძებში პიგმენტის დაგროვება თანამედროვე გამოსახულებითი მეთოდებით უკვე მრავალ კვლევაშია დადასტურებული. მეცნიერებმა აღმოაჩინეს, რომ პიგმენტის მიკროსკოპული ნაწილაკები შესაძლოა ორგანიზმში ხანგრძლივად დარჩეს და მუდმივად ასტიმულირებდეს იმუნურ პასუხს [2].
საერთაშორისო გამოცდილება
ევროპის კავშირმა ბოლო წლებში მნიშვნელოვნად გაამკაცრა ტატუს მელნის რეგულაცია. ქიმიური ნივთიერებების რეგულირების ევროპული სისტემა განსაკუთრებულ კონტროლს აწესებს იმ პიგმენტებზე, რომლებიც შესაძლოა ტოქსიკური, კანცეროგენული ან ალერგენული იყოს [5].
აშშ-ის სურსათისა და მედიკამენტების ადმინისტრაცია ასევე მიუთითებს, რომ ტატუს მელნის უსაფრთხოება ბოლომდე შესწავლილი არ არის და გარკვეული პროდუქტები შესაძლოა ჯანმრთელობის რისკებთან იყოს დაკავშირებული [6].
საერთაშორისო სამეცნიერო საზოგადოება განსაკუთრებით ყურადღებით აკვირდება:
- მძიმე მეტალების შემცველ პიგმენტებს;
- ნანონაწილაკების გავლენას;
- ქრონიკულ ანთებით რეაქციებს;
- იმუნური სისტემის მოდულაციას;
- ონკოლოგიურ და აუტოიმუნურ რისკებს.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში ტატუს კულტურა განსაკუთრებით პოპულარული გახდა ახალგაზრდებში, თუმცა უსაფრთხოების სტანდარტების, მელნის ხარისხისა და რეგულაციის შესახებ ცნობიერება ჯერ კიდევ არასაკმარისია.
საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის მნიშვნელოვანია:
- ტატუს სალონების სანიტარული კონტროლი;
- ხარისხიანი და სერტიფიცირებული პიგმენტების გამოყენება;
- მოსახლეობის ინფორმირება;
- ინფექციური და ალერგიული გართულებების პრევენცია.
ასეთი საკითხების პროფესიული განხილვა მნიშვნელოვანია როგორც სამედიცინო მედიისთვის, ისე აკადემიური სივრცისთვის. ამ მიმართულებით მნიშვნელოვან რესურსებს წარმოადგენს SheniEkimi.ge, PublicHealth.ge და აკადემიური პლატფორმა GMJ.ge.
ხარისხისა და უსაფრთხოების სტანდარტების შესახებ დამატებითი ინფორმაცია ხელმისაწვდომია Certificate.ge-ზე.
მითები და რეალობა
მითია, რომ ტატუს მელანი ორგანიზმისთვის სრულიად ნეიტრალურია.
რეალობაა, რომ მელნის ნაწილაკები იმუნურ სისტემასთან აქტიურად ურთიერთქმედებს და შესაძლოა ლიმფურ კვანძებში დაგროვდეს.
მითია, რომ ყველა ტატუს მელანი ერთნაირად უსაფრთხოა.
რეალობაა, რომ პიგმენტების შემადგენლობა მნიშვნელოვნად განსხვავდება და ზოგიერთი მათგანი მძიმე მეტალებს ან ინდუსტრიულ ქიმიურ ნაერთებს შეიცავს.
მითია, რომ ტატუ ავტომატურად აუქმებს ვაქცინის ეფექტს.
რეალობაა, რომ ამ ეტაპზე მსგავსი დასკვნა ადამიანებში დადასტურებული არ არის. კვლევები მიუთითებს მხოლოდ იმუნური პასუხის შესაძლო ცვლილებაზე, რაც დამატებით შესწავლას საჭიროებს.
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
არის თუ არა ტატუ ჯანმრთელობისთვის საშიში?
უმეტეს შემთხვევაში ტატუ მძიმე გართულებებს არ იწვევს, თუმცა არსებობს ინფექციის, ალერგიისა და ქრონიკული ანთების რისკი.
შეიძლება თუ არა ტატუს მელანი ლიმფურ კვანძებში მოხვდეს?
დიახ. კვლევებით დადასტურებულია, რომ პიგმენტის ნაწილაკები ლიმფურ სისტემაში გადაადგილდება.
ამცირებს თუ არა ტატუ ვაქცინის ეფექტიანობას?
ამ ეტაპზე ადამიანებში ეს პირდაპირ დადასტურებული არ არის. არსებობს მხოლოდ ექსპერიმენტული მონაცემები, რომლებიც იმუნური პასუხის ცვლილებაზე მიუთითებს.
რომელი ფერის მელანია უფრო პრობლემური?
ზოგიერთი ფერადი პიგმენტი მეტ ქიმიურ კომპონენტსა და მძიმე მეტალს შეიცავს, თუმცა კონკრეტული რისკი დამოკიდებულია პროდუქტის შემადგენლობაზე.
როგორ შევამციროთ რისკები?
მნიშვნელოვანია ლიცენზირებული სალონის არჩევა, ხარისხიანი მელნის გამოყენება და სანიტარული სტანდარტების დაცვა.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
ტატუ თანამედროვე კულტურის მნიშვნელოვანი ნაწილია, თუმცა მისი გავლენა მხოლოდ ესთეტიკური არ არის. ტატუს მელანი ადამიანის იმუნურ სისტემასთან მუდმივ ურთიერთქმედებაში შედის და შესაძლოა ორგანიზმში ხანგრძლივი ბიოლოგიური ცვლილებები გამოიწვიოს.
დღევანდელი სამეცნიერო მონაცემები არ იძლევა საფუძველს ტატუ ავტომატურად ჯანმრთელობის მძიმე საფრთხედ ჩაითვალოს, მაგრამ ისინი ცხადყოფს, რომ საკითხი ბევრად უფრო კომპლექსურია, ვიდრე მხოლოდ კანის ზედაპირზე არსებული ნახატი.
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის მთავარი ამოცანა ამ შემთხვევაში არის არა შიშის გავრცელება, არამედ ინფორმირებული არჩევანის მხარდაჭერა, ხარისხის კონტროლი, რეგულაცია და მტკიცებულებებზე დაფუძნებული ინფორმაციის მიწოდება.
წყაროები
- Kluger N. Tattooing and psoriasis: demographic and clinical survey. Dermatology. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/
- Schreiver I, et al. Synchrotron-based ν-XRF mapping and μ-FTIR microscopy enable to look into the fate and effects of tattoo pigments in human skin. Sci Rep. 2017. Available from: https://www.nature.com/articles/s41598-017-11721-z
- Caplan A, et al. Immune responses and tattoo pigments: emerging evidence from experimental models. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/
- Pew Research Center. Tattoo prevalence statistics. Available from: https://www.pewresearch.org/
- European Chemicals Agency. Tattoo inks and permanent make-up restrictions. Available from: https://echa.europa.eu/hot-topics/tattoo-inks
- U.S. Food and Drug Administration. Tattoos & Permanent Makeup: Fact Sheet. Available from: https://www.fda.gov/cosmetics/cosmetic-products/tattoos-permanent-makeup-fact-sheet
