საქართველოს საცალო ვაჭრობის ასოციაციამ „რითეილ ასოციაციამ” 2025 წელს წამოიწყო „სოციალური კალათის” პროექტი — ინიციატივა, რომლის მიზანია სასურსათო მაღაზიების ქსელებმა პირველადი საჭიროების პროდუქტებზე მუდმივი, სისტემური ფასდაკლება შემოიღონ. ასოციაციის გენერალური დირექტორის სოფო ქაშაკაშვილის განმარტებით, პროექტი შეიქმნა საბერძნეთის „საოჯახო კალათის” მოდელის გამოცდილებისა და „ფასების კომისიის” დასკვნის გათვალისწინებით და წარმოადგენს სექტორის „სოციალური პასუხისმგებლობის” გამოხატულებას.
მოვლენების აღწერა
„სოციალური კალათა” არ გულისხმობს ფიზიკურ კალათას მაღაზიებში — ეს სიმბოლური ტერმინია, რომელიც შეღავათიანი ფასების მქონე პროდუქტების ჯგუფს აღნიშნავს. ქაშაკაშვილის განმარტებით, პროდუქცია ჩვეულებრივ დახლებზე განთავსდება, თუმცა სპეციალური ვიზუალური მაჩვენებლებით — ე.წ. „ვობლერებით”, ფერადი სტიკერებით ან ცალკე გამოყოფილი გამყიდველი ადგილით — მომხმარებელს მიეთითება, რომ კონკრეტული პროდუქტი სოციალური ფასდაკლების ჩარჩოშია.
ფასდაკლება მერყეობს 10-დან 50 პროცენტამდე. ასოციაციის წევრი თითოეული ქსელი ვალდებულია, მინიმუმ ერთი დასახელების პროდუქტზე მუდმივი ფასდაკლება შეინარჩუნოს — ეს ფუნდამენტური განსხვავებაა ადრე არსებული პერიოდული სარეკლამო აქციებისგან, რომლებიც ვადის გასვლის შემდეგ ჩვეულებრივ ფასს უბრუნდებოდა.
„სოციალური კალათის” ფარგლებში მომუშავე ქსელები ამჟამად მოიცავს:
- „დეილი ჯგუფის” მარკეტებს (სპარი, დეილი, კალათა, მაგნიტი, გვირილა)
- „ნიკორასა” და „ლიბრეს”
- „კარფურს”
- „გუდვილს”
- „აგროჰაბს”
- „უნივერსამს”
- „ზღაპარს”
ასოციაცია არ გამორიცხავს, ინიციატივას სხვა ქსელებიც შეუერთდნენ.
კონტექსტი და ფონი
პროექტი ჩამოყალიბდა „ფასების კომისიის” დასკვნის ფონზე, რომელიც საქართველოში პირველი სისტემური კვლევა გახდა სასურსათო პროდუქტების ფასწარმოქმნის შესახებ. ქაშაკაშვილის სიტყვებით, კვლევამ ბევრი ის საკითხი გამოავლინა, რაზეც სექტორი წლების განმავლობაში საუბრობდა. ვინაიდან დასკვნა მოიცავს გრძელვადიან გეგმებს, ხოლო ფასების პრობლემა მოსახლეობისთვის მწვავე პრობლემად რჩება, ასოციაციამ გადაწყვიტა, პრაქტიკული ნაბიჯები დაეჩქარებინა.
პროექტის ინსპირაცია საბერძნეთის „საოჯახო კალათის” (Household Basket) პროგრამა გახდა, რომელიც ბერძნულმა მთავრობამ 2022 წელს ამოქმედა. ამ მოდელის ფარგლებში სასურსათო ქსელები ყოველ კვირა წარადგენდნენ შეღავათიანი ფასების განახლებულ ჩამონათვალს, ხოლო ინფორმაცია ქვეყნდებოდა სახელმწიფო ციფრულ პლატფორმაზე e-Katanalotis, სადაც მომხმარებელს შეეძლო სხვადასხვა ქსელის ფასების პირდაპირ შედარება [1].
დეტალები და ფაქტები
ინტერვიუში ქაშაკაშვილმა განმარტა, რომ „სოციალური კალათის” ფარგლებში ამჟამად ძირითადად შიდა იმპორტისა და ქსელების მიერ უშუალოდ წარმოებული პროდუქცია შედის, ვინაიდან ამ სეგმენტში კომპანიებს ფასის რეგულირების მეტი საშუალება აქვთ. მუშაობა გრძელდება გარე მიმწოდებლებთან — დისტრიბუტორებთან და ადგილობრივ მწარმოებლებთან — რათა „სოციალური” პროდუქტების სპექტრი გაფართოვდეს.
ასოციაციის პოზიციაა, რომ მარტო საცალო სექტორი სრული ტვირთის ტარებას ვერ შეძლებს: „მხოლოდ რითეილ სექტორი ამ ტვირთს დამოუკიდებლად ვერ გაუძლებს. აუცილებელია, ამ პროცესში მიწოდების მთელი ჯაჭვი ჩაერთოს — როგორც იმპორტიორები, ისე დისტრიბუტორები და ადგილობრივი მწარმოებლები”, — განაცხადა ქაშაკაშვილმა.
ამავდროულად, ქსელებს შორის არსებული კონკურენცია ხელს უწყობს ფასდაკლების ვიზუალური გამოყოფის მეტ მრავალფეროვნებას: ერთ მაღაზიაში შეიძლება კალათის ფორმის დიზაინი შეხვდეთ, სხვაგან — ცალკე გამოყოფილი დახლი ან სასქესო ფერის სტიკერი.
საერთაშორისო და რეგიონული პერსპექტივა
საბერძნეთის „საოჯახო კალათის” მოდელი, რომელიც ქართული პროექტის განვითარებაში მნიშვნელოვანი საყრდენი გახდა, 2022-2023 წლებში ინფლაციის მართვის ერთ-ერთ ინსტრუმენტად ჩამოყალიბდა ევროკავშირის ფარგლებში [2]. ბერძნულ გამოცდილებაში განსაკუთრებით ღირებული ელემენტი გახლდათ ციფრული გამჭვირვალობა — ფასების ერთიანი ონლაინ-სივრცე, სადაც მომხმარებელს შეეძლო ქსელების ფასები ერთ ადგილზე შეედარებინა.
ევროკავშირის წევრ სხვა ქვეყნებში — მათ შორის ფრანგეთსა და ირლანდიაში — ასევე გავრცელდა სახელმწიფო-კერძო პარტნიორობის სქემები, სადაც მთავრობამ და სასურსათო ქსელებმა ერთობლივად შეიმუშავეს „ფასების კალათები” ინფლაციის საპასუხოდ [3]. ამ გამოცდილებების საერთო მახასიათებელია სახელმწიფოს ჩართვა — პლატფორმის, კოორდინაციის ან სამართლებრივი ჩარჩოს სახით.
საქართველოს კონტექსტი
ქართული „სოციალური კალათის” პროექტი ამ ეტაპზე ნებაყოფლობით ინიციატივად რჩება — მთავრობის ფორმალური ჩართვა ჯერ განხორციელებული არ არის. თუმცა „რითეილ ასოციაციის” განცხადებით, სახელმწიფო გეგმავს ციფრული პლატფორმის შეთავაზებას, რომელიც მომხმარებელს ქსელების ფასების შედარების საშუალებას მისცემს — ბერძნული e-Katanalotis მოდელის მსგავსად. ასოციაცია ამ პირობების ზუსტ დეტალებს სახელმწიფო უწყებებს დაუთმობს.
ეს ინიციატივა გამოჩნდა იმ ეკონომიკური კონტექსტის ფონზე, სადაც სასურსათო ფასების ზრდა საქართველოში ბოლო წლებში მოსახლეობის ერთ-ერთ მთავარ საზრუნავად იქცა. სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის მონაცემებით, სურსათის ინფლაცია ქვეყანაში 2022-2023 წლებში ორნიშნა ციფრს აჭარბებდა [4]. ამ ვითარებაში „სოციალური კალათის” ინიციატივა სასურსათო ხელმისაწვდომობის გაუმჯობესებისკენ მიმართული პირველი სისტემური კერძო ნაბიჯია, თუმცა მისი ეფექტიანობა დამოკიდებული იქნება მიწოდების ჯაჭვის ფართო ჩართვასა და სახელმწიფო კოორდინაციაზე.
SheniAmbebi.ge ადევნებს თვალს ამ პროცესის შემდგომ განვითარებას.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
„სოციალური კალათის” პროექტი წარმოადგენს პრაქტიკულ მცდელობას, საცალო ვაჭრობის სექტორმა სასურსათო ფასების პრობლემაზე სისტემური გზით უპასუხოს — ნაცვლად ადრე არსებული ეპიზოდური სარეკლამო აქციებისა. მოდელი, რომელიც საბერძნეთის გამოცდილებას ეყრდნობა, ქართულ კონტექსტში ნებაყოფლობით ხასიათს ატარებს, რაც ამავდროულად მისი ძლიერი და სუსტი მხარეა — ერთი მხრივ, სწრაფ განხორციელებას იძლევა, მეორე მხრივ კი ქსელებს ვალდებულების გამკაცრებული მექანიზმის გარეშე ტოვებს.
სასიცოცხლო კითხვა რჩება: დარჩება თუ არა ეს ინიციატივა მხოლოდ საცალო სექტორის ძალისხმევად, თუ მიწოდების ჯაჭვის სხვა მონაწილეები — დისტრიბუტორები, იმპორტიორები, ადგილობრივი მწარმოებლები — სისტემაში ჩაინართვებიან. ციფრული პლატფორმის ამოქმედება, რომელსაც სახელმწიფო გეგმავს, შეიძლება გახდეს ის ელემენტი, რომელიც პროექტს გამჭვირვალობისა და გაზომვადი ეფექტიანობის კუთხით გააძლიერებს.
ეს მოდელი უკვე მუშაობს:
- „დეილი ჯგუფში“ შემავალი მარკეტები (სპარი, დეილი, კალათა, მაგნიტი, გვირილა)
- „ნიკორა“ და „ლიბრე“
- „კარფური“
- „გუდვილი“
- „აგროჰაბი“
- „უნივერსამი“
- „ზღაპარი“…
წყაროები
- Greek Ministry of Development. Household Basket Programme (e-Katanalotis). Athens: Hellenic Republic; 2022. ხელმისაწვდომია: https://www.mindev.gov.gr
- European Commission. Food prices monitoring tool. Brussels: EC; 2023. ხელმისაწვდომია: https://food.ec.europa.eu/horizontal-topics/farm-fork-strategy/food-prices_en
- Competition and Consumer Protection Commission (CCPC). Grocery Goods Undertakings. Dublin: CCPC; 2023. ხელმისაწვდომია: https://www.ccpc.ie
- საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური. სამომხმარებლო ფასების ინდექსი. თბილისი: საქსტატი; 2023. ხელმისაწვდომია: https://www.geostat.ge
