ბავშვთა ალერგიული დაავადებების გავრცელება ბოლო ათწლეულებში მსოფლიოში მნიშვნელოვნად გაიზარდა. სპეციალისტები ამ ტენდენციას ხშირად უკავშირებენ გარემოსა და ცხოვრების წესის ცვლილებას, განსაკუთრებით ურბანიზაციას და ბუნებრივ გარემოსთან ნაკლებ კონტაქტს. ალერგოლოგ-იმუნოლოგი ბიძინა კულუმბეგოვის განცხადებით, ბავშვობის პერიოდში ბუნებრივ გარემოსთან რეგულარულმა კონტაქტმა შესაძლოა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშოს იმუნური სისტემის ჩამოყალიბებასა და ალერგიული დაავადებების პრევენციაში.
მოვლენების აღწერა
ალერგოლოგ-იმუნოლოგმა ბიძინა კულუმბეგოვმა საზოგადოებას განუმარტა, რომ ბავშვობის პერიოდში ბუნებრივ გარემოსთან ხშირი კონტაქტი შეიძლება დადებითად აისახოს იმუნური სისტემის განვითარებაზე. მისი თქმით, რაც მეტად შორდება ადამიანი ბუნებრივ გარემოს, მით უფრო იზრდება ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული გარკვეული პრობლემების რისკი, მათ შორის ალერგიული დაავადებების გავრცელება.
კულუმბეგოვის განმარტებით, ბავშვის ორგანიზმი ადრეულ ასაკში განსაკუთრებით მგრძნობიარეა გარემოს ზემოქმედების მიმართ. მისი თქმით, ბუნებრივ გარემოში — ცხოველებთან, ბალახთან, მიწასთან და სხვა ბუნებრივ ფაქტორებთან კონტაქტი — გარკვეულწილად ხელს უწყობს იმუნური სისტემის სწორი რეაქციების ჩამოყალიბებას.
სპეციალისტის შეფასებით, ბავშვობის პერიოდში ასეთი გარემო შეიძლება მოქმედებდეს იმუნური სისტემისთვის გარკვეულწილად „ვარჯიშის“ ან „გაწვრთნის“ მსგავსად, რაც მომავალში ალერგიული რეაქციების განვითარების ალბათობას ამცირებს.
კონტექსტი და ფონი
ალერგიული დაავადებები მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე გავრცელებულ ქრონიკულ პრობლემად მიიჩნევა. მათ შორისაა ბრონქული ასთმა, ალერგიული რინიტი, ატოპიური დერმატიტი და საკვების ალერგია. მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის მონაცემებით, ბოლო ათწლეულებში ამ დაავადებების გავრცელება განსაკუთრებით გაიზარდა ქალაქებში მცხოვრებ მოსახლეობაში [1].
მეცნიერები ხშირად აღნიშნავენ ე.წ. „ჰიგიენის ჰიპოთეზას“, რომლის მიხედვითაც ზედმეტად სტერილურ გარემოში გაზრდილი ბავშვები ნაკლებად ექვემდებარებიან მიკროორგანიზმებსა და გარემოს ბუნებრივ ფაქტორებს. შედეგად, იმუნური სისტემა შესაძლოა ნაკლებად „გაწვრთნილი“ იყოს და მომავალში უფრო ხშირად რეაგირებდეს ალერგენებზე [2].
ამ კონცეფციის მიხედვით, ბუნებრივ გარემოსთან კონტაქტი — მაგალითად, მიწასთან, მცენარეებთან და ცხოველებთან ურთიერთობა — ხელს უწყობს იმუნური სისტემის ბალანსის ჩამოყალიბებას.
დეტალები და ფაქტები
ბიძინა კულუმბეგოვის თქმით, ბავშვობის პერიოდში ბუნებრივ გარემოში ყოფნა შეიძლება მნიშვნელოვანი იყოს იმუნური სისტემის განვითარებისათვის. მისი განმარტებით, როდესაც ბავშვი ადრეულ ასაკში ექვემდებარება გარემოს სხვადასხვა ბუნებრივ ფაქტორს, ეს გარკვეულწილად ხელს უწყობს ორგანიზმის ადაპტაციას.
სპეციალისტის განცხადებით, იმუნური სისტემა განსაკუთრებით აქტიურად ყალიბდება სიცოცხლის პირველ წლებში. სწორედ ამ პერიოდში ხდება ორგანიზმის „გაცნობა“ გარემოში არსებულ სხვადასხვა მიკროორგანიზმთან.
კულუმბეგოვი ასევე აღნიშნავს, რომ ურბანულ გარემოში ალერგიული დაავადებების გავრცელება უფრო მაღალია, ვიდრე სოფლის რეგიონებში. მისი თქმით, ქალაქებში ბავშვები ხშირად იზრდებიან შედარებით დახურულ სივრცეებში, სადაც ბუნებრივ გარემოსთან კონტაქტი ნაკლებია.
სპეციალისტი ხაზს უსვამს, რომ თანამედროვე ცხოვრების პირობებში სრულად უარის თქმა ურბანულ გარემოზე შეუძლებელია. თუმცა მისი შეფასებით, მნიშვნელოვანია ბავშვებს ჰქონდეთ მეტი შესაძლებლობა დრო გაატარონ ბუნებაში, მწვანე სივრცეებში და ღია გარემოში.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
მსოფლიოში ჩატარებული მრავალი კვლევა ადასტურებს, რომ ბუნებრივ გარემოში გაზრდილი ბავშვებში ალერგიული დაავადებების გავრცელება ხშირად უფრო დაბალია. მაგალითად, ევროპაში ჩატარებულმა კვლევებმა აჩვენა, რომ ფერმერულ გარემოში მცხოვრებ ბავშვებში ალერგიული დაავადებების რისკი ნაკლებია, ვიდრე ქალაქში მცხოვრებ თანატოლებში [3].
მსგავსი შედეგები აჩვენა ფინეთსა და გერმანიაში ჩატარებულმა ეპიდემიოლოგიურმა კვლევებმაც. ამ კვლევების მიხედვით, ბავშვები, რომლებიც ადრეული ასაკიდანვე კონტაქტში არიან ცხოველებთან და ბუნებრივ გარემოსთან, შედარებით იშვიათად ავლენენ ალერგიულ სიმპტომებს [4].
ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ ბუნებრივი მიკრობული გარემოსთან კონტაქტი შესაძლოა ხელს უწყობდეს იმუნური სისტემის რეგულაციას და ამცირებდეს ჰიპერმგრძნობელობის განვითარების ალბათობას.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში ალერგიული დაავადებების გავრცელება ბოლო წლებში გაიზარდა, განსაკუთრებით დიდ ქალაქებში. სპეციალისტები ამას უკავშირებენ როგორც გარემოს ფაქტორებს, ასევე ცხოვრების წესის ცვლილებას.
ურბანიზაცია, ჰაერის დაბინძურება და ბუნებრივ გარემოსთან ნაკლები კონტაქტი ხშირად სახელდება იმ ფაქტორებად, რომლებიც შეიძლება გავლენას ახდენდეს ალერგიული დაავადებების გავრცელებაზე.
ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ ბავშვებისთვის ბუნებრივ გარემოში აქტიური დროის გატარება შეიძლება მნიშვნელოვანი იყოს ჯანმრთელობისთვის. ასეთ გარემოში ყოფნა ხშირად მოიცავს ფიზიკურ აქტივობას, სუფთა ჰაერსა და გარემოს მრავალფეროვან მიკრობულ ფონს.
ბავშვთა ჯანმრთელობის საკითხები რეგულარულად განიხილება ისეთ პლატფორმებზე, როგორიცაა https://www.sheniambebi.ge, სადაც საზოგადოებისთვის ხელმისაწვდომია ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული გადამოწმებული ინფორმაცია.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
სპეციალისტების შეფასებით, ალერგიული დაავადებების ზრდა თანამედროვე საზოგადოებაში დაკავშირებულია სხვადასხვა გარემო და ცხოვრების წესის ფაქტორთან. ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საკითხი არის ბუნებრივ გარემოსთან კონტაქტის შემცირება, რაც განსაკუთრებით ურბანულ სივრცეებში შეინიშნება.
ალერგოლოგების ნაწილი მიიჩნევს, რომ ბავშვობის პერიოდში ბუნებრივ გარემოში ყოფნა შეიძლება ხელს უწყობდეს იმუნური სისტემის განვითარებას და გარკვეულწილად ამცირებდეს ალერგიული დაავადებების განვითარების რისკს.
ამავე დროს, თანამედროვე ქალაქური ცხოვრების პირობებში აუცილებელია ბალანსის პოვნა ურბანულ გარემოსა და ბუნებრივ სივრცეებთან კონტაქტს შორის. სწორედ ამ საკითხზე ყურადღებას ამახვილებენ სპეციალისტები, რომლებიც ხაზს უსვამენ ბავშვთა ჯანმრთელობისთვის ბუნებრივ გარემოში აქტივობის მნიშვნელობას.
წყაროები
- World Health Organization. Allergic diseases and asthma.
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/asthma - Strachan DP. Hay fever, hygiene, and household size. BMJ.
https://www.bmj.com/content/299/6710/1259 - Ege MJ, Mayer M, Normand AC et al. Exposure to environmental microorganisms and childhood asthma. New England Journal of Medicine.
https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa1508749 - Riedler J, Eder W, Oberfeld G, Schreuer M. Austrian children living on farms have less hay fever, asthma and allergic sensitization. Lancet.
https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(01)06069-7/fulltext
