თორნიკე ნონიაშვილი სტრესის შესახებ საუბრობს.
როგორც თორნიკე ნონიაშვილი აღნიშნავს, სტრესი უბრალოდ „ნერვიულობა“ არ არის. სტრესი არ გკლავს ერთ დღეში.
„სტრესი უბრალოდ „ნერვიულობა“ არ არის. სტრესი არ გკლავს ერთ დღეში; ის ყოველდღიურად გართმევს ენერგიას, ძილს, სიმშვიდეს, ჰორმონებს, მეხსიერებას და ბოლოს საკუთარი თავის შეგრძნებას.
ეს არის ბიოქიმიური ქარიშხალი, რომელიც ერთდროულად აზიანებს ტვინს, გულს, ჰორმონებს, იმუნიტეტს, ნაწლავებს, ძილს და ადამიანის მთლიან სიცოცხლის ხარისხს. ეს არის ორგანიზმის ევოლუციური შედევრი, რომელიც შექმნილია ველურ ბუნებაში გადასარჩენად, მაგრამ თანამედროვე სამყაროში გადაიქცა ნელა მოქმედ შხამად. სტრესი არ არის განწყობა, არამედ ბიოქიმიური ცუნამი, რომელიც ტოვებს ნანგრევებს იქ, სადაც არც კი იფიქრებდით. როდესაც ტვინი საფრთხეს აღიქვამს, ის რთავს HPA ღერძს, ანუ ჰიპოთალამუს-ჰიპოფიზ-თირკმელზედა ჯირკვლის ღერძს, რასაც მოჰყვება ადრენალინის მოზღვავება, როდესაც წამებში გული იწყებს სწრაფ ფეთქვას და კორტიზოლის „ტალღა“, რომელიც ზრდის გლუკოზის დონეს.
სხეული იწყებს პრიორიტეტების შეცვლას და ყველაფრის გათიშვას, რაც გადარჩენისთვის აუცილებელი არ ჰგონია: საჭმლის მონელებას, რეპროდუქციას, იმუნურ დაცვას და თვით ღრმა აზროვნებასაც კი. სტრესი წუთები უნდა გრძელდებოდეს, მაგრამ დღეს სხეული წლობითაა „საბრძოლო მდგომარეობაში“ და ადამიანი ვეღარ არჩევს საფრთხე რეალურია თუ წარმოსახვითი, რადგან ორივე შემთხვევაში იწყება ერთი და იგივე რეაქცია.
როდესაც კორტიზოლი და ადრენალინი არ ქრება, ისინი ნელ-ნელა ორგანიზმის თვითდამანგრეველ მექანიზმებად იქცევა.
ქრონიკული სტრესი ამიგდალას, ანუ ტვინის საფრთხის ამომცნობ სისტემას ჰიპერაქტიურს ხდის, რის შედეგადაც ადამიანი იწყებს საფრთხის დანახვას იქაც კი, სადაც ის არ არსებობს. პარალელურად, ქრონიკული კორტიზოლი ასუსტებს პრეფრონტალურ ქერქს, სწორედ იმ უბანს, რომელიც პასუხისმგებელია ლოგიკაზე, თვითკონტროლსა და მშვიდ გადაწყვეტილებებზე. სტრესი ამცირებს ჰიპოკამპის მოცულობას, იწვევს გლუტამატის ექსციტოტოქსიკურობას და კორტიზოლის რეზისტენტობას, რის შედეგადაც ორგანიზმს ანთების კონტროლის უნარი ეკარგება. ჩნდება ქრონიკული ანთება, რადგან სტრესი იწვევს პრო-ანთებითი ციტოკინების, როგორიცაა IL-6 და TNF-alpha, მუდმივ მატებას, რაც ანგრევს ორგანოებს და ზრდის აუტოიმუნური პროცესების რისკს. გულ-სისხლძარღვთა სისტემაში ვითარდება სიმპათიკური ნერვული სისტემის მუდმივი გადატვირთვა, რაც სისხლძარღვების შევიწროებას იწვევს და ზრდის ინფარქტის რისკს.
სტრესი უდიდეს გავლენას ახდენს ნაწლავებზე, რომლებსაც „მეორე ტვინს“ ვუწოდებთ. ის იწვევს ვაგუსის ნერვის დისფუნქციას, რაც არღვევს ნაწლავის მოტორიკას და ბარიერს, იწვევს „გაჟონვად ნაწლავს“, ხოლო მიკრობიომის დაზიანება პირდაპირ ასუსტებს იმუნიტეტს. ვინაიდან ნეიროტრანსმიტერების, როგორიცაა სეროტონინი და დოფამინი, დაახლოებით 95% სწორედ ნაწლავებში წარმოიქმნება, მათი დისბალანსი პირდაპირ აზიანებს ფსიქიკას. ოქსიდაციური სტრესი ააქტიურებს თავისუფალი რადიკალების გამომუშავებას, რაც აზიანებს მიტოქონდრიებსა და დნმ-ს. ამავდროულად, ქრონიკული სტრესი ცვლის დოფამინის ჯილდოს სისტემას, რის გამოც ადამიანი უფრო მარტივად ხდება დამოკიდებული შაქარზე, ნიკოტინზე, ალკოჰოლზე ან მუდმივ სტიმულაციაზე. კორტიზოლის ქრონიკული მატება ხელს უწყობს ინსულინრეზისტენტობას და ვისცერული ცხიმის დაგროვებას მუცლის არეში, სადაც ეს ცხიმი ჰორმონულად აქტიურ, პროანთებით ქსოვილად იქცევა, რაც ორგანიზმს მუდმივ „ანთებით რეჟიმში“ ამყოფებს. ტელომერების შემოკლება პირდაპირ უკავშირდება სიცოცხლის ხანგრძლივობის შემცირებას, ხოლო ჰიპერვიგილანტური ტვინი ვერ გადადის ღრმა ძილის ფაზაში, რაც ანგრევს ძილის სტრუქტურას.
მნიშვნელოვანია გავმიჯნოთ სტრესი და შფოთვითი აშლილობა: სტრესი არის ორგანიზმის პასუხი კონკრეტულ გარე ფაქტორზე, რომელიც სტრესორის გაქრობასთან ერთად ნელდება, ხოლო შფოთვითი აშლილობა არის შიდა პროცესი, სადაც ტვინი უკვე დაპროგრამებულია საფრთხის მუდმივ მოლოდინზე. ხშირად ადამიანს კლავს არა ერთი ტრავმა, არამედ ყოველდღიური „პატარა“ სტრესები და „ყველაფერი კარგად მაქვს“ ნიღაბი. მაგრამ ორგანიზმს აღდგენა შეუძლია. ტვინი პლასტიურია, თუმცა ნერვული სისტემა არ განიკურნება მხოლოდ სიტყვებით, მას უსაფრთხოების განცდა სჭირდება. როცა ადამიანი იწყებს სწორი ნაბიჯების გადადგმას, ორგანიზმი პირველად იღებს სიგნალს: „საფრთხე დასრულდა“. აღდგენისთვის აუცილებელია ბიოლოგიური მხარდაჭერა: მაგნიუმი, განსაკუთრებით მაგნიუმის გლიცინატი, რომელიც ამშვიდებს ნერვულ სისტემას; აშვაგანდა, როგორც ადაპტოგენი კორტიზოლის დონის შესამცირებლად; პრობიოტიკები მიკრობიომის და ნეიროტრანსმიტერების აღსადგენად; ომეგა-3 ცხიმოვანი მჟავები და ინტერვალით კვება სისტემური ანთების ჩასახშობად, და რაც მთავარია, ძილის ჰიგიენა და სუნთქვითი ვარჯიშები ვაგუსის ნერვის გასააქტიურებლად. როგორც კი ადამიანი იწყებს ამ ბიოლოგიურ ნაბიჯებს, ორგანიზმი იღებს სიგნალს, რომ საფრთხე დასრულებულია და სწორედ ამ მომენტიდან იწყება ნამდვილი განკურნება.“ -წერს თორნიკე ნონიაშვილი.
