აკადემიური სირთულეები ყოველთვის არ უკავშირდება ინტელექტის დაბალ დონეს ან გონებრივ ჩამორჩენას – რა არის მიზეზიბავშვი ჭკვიანია, მაგრამ ვერ სწავლობს

ხშირად ბავშვებს, რომლებსაც სკოლაში სწავლა უჭირთ, „ზარმაცებად“ ან „უპასუხისმგებლოებად“ მოიხსენიებენ, თუმცა ამ შეფასებების მიღმა ბევრად უფრო რთული რეალობა დგას.

ნეიროფსიქოლოგი თამარ გაგოშიძე საჯარო ლექციებში განმარტავს, რომ აკადემიური სირთულეები ყოველთვის არ უკავშირდება ინტელექტის დაბალ დონეს ან გონებრივ ჩამორჩენას. ხშირ შემთხვევაში მიზეზი ნეირობიოლოგიური თავისებურებებია, რომლებიც ბავშვის სწავლის პროცესზე ახდენს გავლენას.

არსებობს ბავშვების ჯგუფი, რომლებსაც აქვთ საშუალო ან საშუალოზე მაღალი ინტელექტი, ნორმალურად ვითარდებიან, აზროვნებენ და მეტყველებენ, თუმცა სკოლაში მაინც ვერ აღწევენ სასურველ შედეგებს. ამ შემთხვევაში საუბარია ე.წ. დასწავლის სპეციფიკურ დარღვევებზე — მდგომარეობაზე, რომელიც ჯერ კიდევ გასული საუკუნის 60-იან წლებში გამოიკვეთა, როცა ფსიქოლოგებმა შენიშნეს, რომ ზოგიერთი მოსწავლის აკადემიური პრობლემები ვერ აიხსნებოდა არც ინტელექტუალური დარღვევებით, არც ყურადღების დეფიციტით და არც სენსორული პრობლემებით.

დასწავლის სპეციფიკური დარღვევის მქონე ბავშვებს განსაკუთრებით უჭირთ კითხვის, წერისა და მათემატიკის დაუფლება. ამის მიზეზი ისაა, რომ მათი ტვინი ინფორმაციას სხვაგვარად ამუშავებს. ეს არ ნიშნავს დაზიანებას — უბრალოდ, ნეირობიოლოგიური ორგანიზება განსხვავებულია. განსხვავებულია ინფორმაციის აღქმის, დამუშავების, დამახსოვრებისა და გამოყენების გზებიც. სწორედ ამიტომ, სწავლების ტრადიციული მეთოდები, რომლებიც სკოლებში ფართოდ გამოიყენება, ხშირად არ არის მათთვის ეფექტური.

კვლევები აჩვენებს, რომ ასეთი ბავშვების ინტელექტუალური შესაძლებლობები უმეტესად ნორმის ფარგლებშია ან მას აღემატება. როდესაც მათ სპეციალისტთა გუნდი აფასებს, სერიოზულ დარღვევებს ვერ პოულობენ, თუმცა მასწავლებლები და მშობლები მაინც აკადემიურ წარუმატებლობაზე ჩივიან. პრობლემა იმ ფსიქოლოგიურ პროცესებშია, რომლებიც სწავლისთვის აუცილებელი უნარების საფუძველს ქმნის.

საქართველოში ზუსტი სტატისტიკა არ არსებობს, თუმცა საერთაშორისო კვლევების მიხედვით, აშშ-სა და დიდ ბრიტანეთში მოსწავლეთა დაახლოებით 5–10%-ს დასწავლის სპეციფიკური დარღვევები აქვს. სპეციალური განათლების პროგრამებში ჩართულ ბავშვებში ეს მაჩვენებელი კიდევ უფრო მაღალია და დაახლოებით 40%-ს აღწევს. აღსანიშნავია ისიც, რომ ასეთ სირთულეებს უფრო ხშირად ბიჭები აწყდებიან, ვიდრე გოგონები.

თუ ამ მონაცემებს საქართველოს მოსწავლეთა რაოდენობას შევადარებთ, ნათელი ხდება, რამდენად დიდი ჯგუფი შეიძლება აღმოჩნდეს ისეთ მდგომარეობაში, როცა სკოლის სტანდარტული პროგრამა მათ საჭიროებებს ვერ პასუხობს. სწორედ ამიტომ, ამ პრობლემების დროული ამოცნობა და სწორად გაგება გადამწყვეტია. მშობლებს ხშირად უკვირთ, რატომ უჭირს ბავშვს კითხვა ან წერა, მაშინ როცა მანამდე კარგად ვითარდებოდა და მეტყველებდა. პასუხი კი ხშირად იმაში მდგომარეობს, რომ, მაგალითად, ვიზუალურ-სივრცითი ინფორმაციის დამუშავება სხვაგვარად მუშაობს, რაც სწავლის პროცესს მნიშვნელოვნად ართულებს.