ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია (WHO), სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაცია (FAO), გაეროს გარემოსდაცვითი პროგრამა (UNEP) და ცხოველთა ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია (OIE) ერთად გააგრძელეს ჯანმრთელობის ერთიანი სტრატეგიის გეგმა 2029 წლამდე, რაც აძლიერებს მათ კოორდინირებულ პასუხს ინფექციური დაავადებების საფრთხეებზე, რომლებიც გადაკვეთენ სახეობებსა და გეოგრაფიულ საზღვრებს. გაგრძელება ეფუძნება 2022–2026 წლების საწყის ჩარჩოს, რომელიც მიზნად ისახავდა დაავადებების პრევენციის, აღმოჩენის და რეაგირების სისტემების გაძლიერებას ადამიანის, ცხოველთა და გარემოს სექტორებში.
ძირითადი დასკვნები
- ოთხი გაეროს სააგენტო გააგრძელა ჯანმრთელობის ერთიანი თანამშრომლობის ჩარჩო 2029 წლამდე, რაც ეხება ანტიმიკრობული რეზისტენტობის, ზოონოზური დაავადებების მონიტორინგისა და პანდემიის მზადყოფნის საკითხებს
- გეგმა აქცენტს აკეთებს ინტეგრირებულ მმართველობაზე და დიაგნოსტიკისა და თერაპიის სამართლიან ხელმისაწვდომობაზე მაღალი, საშუალო და დაბალი შემოსავლის ქვეყნებში
- გაძლიერებული ყურადღება გარემოსდაცვითი ფაქტორების მიმართ ასახავს აღიარებას, რომ ეკოსისტემის ჯანმრთელობა პირდაპირ გავლენას ახდენს ადამიანის და ცხოველთა ინფექციების კონტროლზე
ჯანმრთელობის ერთიანი პრიორიტეტული სფეროები 2029 წლის გეგმაში
შედარებითი ფოკუსის სფეროები ოთხწლიანი გაგრძელების პერიოდში
წყარო: WHO–FAO–UNEP–OIE ოთხპარტიული თანამშრომლობა | საქართველოს სამედიცინო ჟურნალი
ინტეგრირებული მმართველობა და სექტორებს შორის კოორდინაცია
გაგრძელებული ჯანმრთელობის ერთიანი სტრატეგია აღიარებს, რომ ინფექციური დაავადებების კონტროლი ვერ განხორციელდება წარმატებით იზოლირებული ინსტიტუციური ძალისხმევით. ოთხი სააგენტოს ჩარჩო მიზნად ისახავს ადამიანის ჯანმრთელობის ორგანოებს, ვეტერინარულ მომსახურებას, სოფლის მეურნეობის რეგულატორებს და გარემოსდაცვითი მართვის ორგანოებს შორის ფორმალური კავშირის მექანიზმების ჩართვას ეროვნულ და რეგიონულ დონეებზე.
ეს კოორდინაცია განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია დაბალი და საშუალო შემოსავლის ქვეყნებში, სადაც შეზღუდული ლაბორატორიული ინფრასტრუქტურა და ფრაგმენტირებული ანგარიშგების სისტემები ხელს უშლის ზოონოზური გადაცემის მოვლენების ადრეულ აღმოჩენას. საერთო დიაგნოსტიკური სტანდარტების და მონაცემთა გაზიარების პროტოკოლების დამყარებით, გეგმა ცდილობს შეამციროს დროის შუალედი ცხოველთა დაავადების წარმოშობასა და ადამიანის შემთხვევების იდენტიფიკაციას შორის, რაც კრიტიკულია პანდემიების პრევენციისთვის, FAO-ის ცხოველთა ჯანმრთელობის მონიტორინგის ჩარჩოების მიხედვით.
ანტიმიკრობული რეზისტენტობა როგორც გადაკვეთის პრიორიტეტი
ანტიმიკრობული რეზისტენტობა (AMR) რჩება 2029 წლის გაგრძელების ცენტრალურ სვეტად. ანტიბიოტიკების არასწორი გამოყენება ცხოველთა მეურნეობაში და ადამიანის მედიცინაში აჩქარებს წამლებისადმი რეზისტენტული პათოგენების წარმოქმნას, რომლებიც გადაკვეთენ სახეობების საზღვრებს. გაგრძელებული გეგმა ოთხ სააგენტოს ავალდებულებს ჰარმონიზაციის რეცეპტების სახელმძღვანელოებს, ვეტერინარული ანტიბიოტიკების მართვას და რეზისტენტული ბაქტერიების გარემოსდაცვით მონიტორინგს წყლისა და ნიადაგის სისტემებში.
WHO-ის არსებული ანტიმიკრობული რეზისტენტობის ფაქტების ფურცლები აფასებენ, რომ წამლებისადმი რეზისტენტული ინფექციები შესაძლოა გამოიწვიონ წლიურად 10 მილიონი სიკვდილი 2050 წლისთვის, თუ მიმდინარე ტენდენციები გაგრძელდება. ვეტერინარული, სოფლის მეურნეობის და გარემოსდაცვითი პარტნიორების ფორმალურ კოორდინირებულ ქმედებაში ჩართვა AMR-ზე წარმოადგენს არსებით ცვლილებას ადრინდელი დაავადებათა სპეციფიური ინიციატივებიდან სისტემების დონის პრევენციისკენ.
გარემოსდაცვითი ჯანმრთელობა და ეკოსისტემის მდგრადობა
2029 წლის გაგრძელება პირდაპირ ასახელებს გარემოსდაცვითი დეგრადაციას—ტყეების გაჩეხვას, ჭაობების დაკარგვას, ველური ბუნების ვაჭრობას—როგორც ზოონოზური დაავადებების რისკის გამაძლიერებლებს. UNEP-ის სრული პარტნიორად ჩართვა ასახავს მტკიცებულებას, რომ ჰაბიტატის ფრაგმენტაცია ზრდის ადამიანის და ველური ბუნების კონტაქტს და პათოგენების გადაცემას. ეკოსისტემის ჯანმრთელობის მონიტორინგის დაავადებების მონიტორინგის სისტემებში ინტეგრაციით, გეგმა მიზნად ისახავს ეკოლოგიური გამაფრთხილებელი ნიშნების იდენტიფიცირებას ახალი ინფექციების საფრთხეების შესახებ, სანამ ისინი მიაღწევენ ადამიანთა მოსახლეობას.
ეს გარემოსდაცვითი ჩარჩო წარმოადგენს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სტრატეგიის კონცეპტუალურ წინსვლას. ვიდრე მხოლოდ გამოვლენილ შემთხვევებზე რეაგირებას, ჩარჩო ცდილობს პროგნოზირებას დაავადების რისკის ეკოლოგიური ცვლილებებიდან—მიდგომა, რომელიც მოითხოვს მდგრად დაფინანსებას ბიომრავალფეროვნების მონიტორინგისთვის და მიწათსარგებლობის მონიტორინგისთვის სენტინელ რეგიონებში, განსაკუთრებით აფრიკაში და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში.
გაგრძელებული ჯანმრთელობის ერთიანი სტრატეგია 2029 წლამდე აერთიანებს ადამიანის ჯანმრთელობის, ცხოველთა ჯანმრთელობის, გარემოსდაცვითი და სოფლის მეურნეობის სექტორებს ფორმალურ კოორდინირებულ არქიტექტურაში, რომელიც მიზნად ისახავს განვითარებადი ინფექციური დაავადებების 75%-ის პრევენციას მათი ზოონოზური წყაროდან.
— ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია, სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაცია, გაეროს გარემოსდაცვითი პროგრამა და ცხოველთა ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია (2024)
რას ნიშნავს ეს
ხშირად დასმული კითხვები
რა არის ჯანმრთელობის ერთიანი მიდგომა?
ჯანმრთელობის ერთიანი სტრატეგია არის ინტეგრირებული მიდგომა, რომელიც აღიარებს, რომ ადამიანის ჯანმრთელობა, ცხოველთა ჯანმრთელობა და გარემოსდაცვითი ჯანმრთელობა ურთიერთდამოკიდებულია. WHO-ის ჯანმრთელობის ერთიანი ფაქტების ფურცლის მიხედვით, განვითარებადი ინფექციური დაავადებების დაახლოებით 75% წარმოშობით ცხოველებიდან ან ცხოველთა პროდუქტებიდან მოდის, რაც აუცილებელს ხდის სექტორებს შორის კოორდინაციას პანდემიის პრევენციისთვის.
რატომ გაგრძელდა გეგმა 2029 წლამდე და არა 2026 წლამდე?
საწყისი 2022–2026 გეგმა აჩვენა ადრეული წარმატებები ლაბორატორიული ქსელების და დაავადებების ანგარიშგების სისტემების გაძლიერებაში, განსაკუთრებით აფრიკაში და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში. ოთხმა სააგენტომ შეთანხმდა, რომ საჭიროა მდგრადი, მრავალწლიანი ვალდებულებები, რათა ჯანმრთელობის ერთიანი მმართველობა ჩაერთოს ეროვნულ ჯანმრთელობის სისტემებში და გამოიწვიოს ზოონოზური გადაცემისა და AMR-ის შემთხვევების შემცირების გაზომვადი შედეგები.
როგორ შეეხება ეს გეგმა ანტიმიკრობული რეზისტენტობის პრობლემას დაბალი შემოსავლის ქვეყნებში?
გაგრძელებული გეგმა პრიორიტეტს ანიჭებს დიაგნოსტიკური მიკრობიოლოგიის და ანტიბიოტიკების მართვის შესაძლებლობების განვითარებას დაბალი და საშუალო შემოსავლის ქვეყნებში, სადაც ვეტერინარული ანტიბიოტიკების გამოყენება ხშირად არ რეგულირდება. რეცეპტის სტანდარტების ჰარმონიზაციით ცხოველთა და ადამიანის მედიცინაში, ჩარჩო მიზნად ისახავს წამლებისადმი რეზისტენტული ბაქტერიების წარმოქმნის და გავრცელების შენელებას რესურსებით შეზღუდულ გარემოში.
ჯანმრთელობის ერთიანი სტრატეგიის გაგრძელება 2029 წლამდე აღნიშნავს ოთხი ძირითადი გაეროს სააგენტოს მდგრად ვალდებულებას დაავადებების საფრთხეების მათ წყაროზე, ცხოველებში, ეკოსისტემებში და მიწოდების ჯაჭვებში, ვიდრე მხოლოდ ადამიანის შემთხვევების გამოვლენის შემდეგ. წარმატება დამოკიდებული იქნება პოლიტიკის კოორდინაციის ოპერატიულ შესაძლებლობებზე ეროვნულ დონეზე, განსაკუთრებით რეგიონებში, სადაც ზოონოზური გადაცემის რისკი ყველაზე მაღალია და ჯანმრთელობის სისტემის რესურსები ყველაზე შეზღუდულია. ადრეული მტკიცებულებები პილოტური პროგრამებიდან აღმოსავლეთ აფრიკაში და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში შეიტანს ჩარჩოს კორექტირებებს 2026–2027 წლებში.
წყარო: ოთხპარტიული თანამშრომლობა ჯანმრთელობის ერთიანი სტრატეგიის გაგრძელება 2029 წლამდე
🇬🇧 Read this article in English on GMJ News.
