კვლევა აჩვენებს, რომ რკინის დანამატების ყოველ მეორე დღეს მიღება მნიშვნელოვნად აუმჯობესებს ორგანიზმის მიერ რკინის შეწოვას, ვიდრე ყოველდღიური მიღება. კერძოდ, 60 მგ ფეროს სულფატის ყოველ მეორე დღეს მიღებისას, ორგანიზმი 21.8%-ით უკეთეს შედეგს აღწევს, ვიდრე ყოველდღიური მიღების დროს, რაც მხოლოდ 16.3%-ია. ეს შედეგი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ქალებისთვის, რომლებიც suffering from რკინის დეფიციტური ანემიისგან. ჰეპციდინის ჰორმონი, რომელიც რკინის ექსპორტს ბლოკავს, ყოველდღიური მიღებისას უფრო აქტიურად მოქმედებს, რაც შეწოვას ართულებს. ამიტომ, რეკომენდებულია რკინის დანამატების მიღება ყოველ მეორე დღეს, რაც ორგანიზმისთვის უფრო ეფექტურია.
🟠 საშუალო მტკიცებულება
რკინის დანამატების ყოველ მეორე დღეს მიღება, ყოველდღიურ რეჟიმთან შედარებით, მნიშვნელოვნად აუმჯობესებს ორგანიზმის მიერ რკინის შეწოვას, რაც Lancet Haematology-ში გამოქვეყნებული კვლევის მიხედვით დასტურდება. ეს აღმოჩენა ტრადიციულ დანამატების მიღების ცოდნას ეწინააღმდეგება და აჩვენებს, როგორ შეუძლია ორგანიზმის რეგულატორულ ჰორმონებს ყოველდღიური რკინის მიღების სტრატეგიების ჩაშლა.
ძირითადი დასკვნები
- 60 მგ ფეროს სულფატის ყოველ მეორე დღეს მიღება 21.8%-იან ფრაქციულ შეწოვას აღწევს თითოეულ დოზაზე, მაშინ როცა ყოველდღიური მიღება 16.3%-ს აღწევს
- საერთო შეწოვილი რკინის რაოდენობა კურსის განმავლობაში 175 მგ-ს აღწევს ყოველ მეორე დღეს მიღებისას, მაშინ როცა ყოველდღიური მიღებისას 131 მგ-ს — 34%-იანი გაუმჯობესება
- ორგანიზმის ჰეპციდინის ჰორმონი, რომელიც დიდი დოზების მიღების შემდეგ გამოიყოფა, ბლოკავს ნაწლავური რკინის ექსპორტს დაახლოებით 24 საათის განმავლობაში, რაც ყოველდღიური მიღების არაეფექტიანობას იწვევს
- შეწოვის უპირატესობა შენარჩუნებულია აქტიური რკინის დეფიციტური ანემიით დაავადებულ ქალებშიც, სადაც ჰეპციდინი უკვე დაქვეითებულია ორგანიზმის მოთხოვნით წითელი სისხლის უჯრედებზე
კვლევის შეჯამება
| წყარო | Lancet Haematology |
| კვლევის ტიპი | რანდომიზებული კონტროლირებული კვლევა |
| ნიმუშის ზომა | 40 რკინით გამოფიტული ქალი (საწყისი კვლევა); ცალკეული ჯგუფი რკინის დეფიციტური ანემიით (შემდგომი კვლევა) |
| პოპულაცია | ქალები დაბალი რკინის მარაგით და რკინის დეფიციტური ანემიით |
| ქვეყანა | წყაროში არ არის მითითებული |
რკინის შეწოვის ეფექტიანობა: ყოველ მეორე დღეს vs. ყოველდღიური მიღება
ფრაქციული შეწოვა და საერთო რკინის შეწოვა ქალებში, რომლებიც იღებენ 60 მგ ფეროს სულფატს, Stoffel et al. 2017
წყარო: Stoffel et al., Lancet Haematology, 2017 | Georgian Medical Journal News
როგორ ბლოკავს ორგანიზმი რკინას ყოველდღიური მიღებისას
მექანიზმი მარტივია, მაგრამ ძლიერი. როდესაც ადამიანი იღებს 60 მგ ან მეტ ელემენტარულ რკინას — სტანდარტული დანამატის დოზა — ღვიძლი გამოარჩევს ჰეპციდინს, ჰორმონს, რომელიც რკინის მოძრაობის კონტროლიორია. ჰეპციდინი უკავშირდება ფეროპორტინს, ერთადერთ ცილოვან არხს, რომელიც ექსპორტს უწევს რკინას ნაწლავური უჯრედებიდან (ენტეროციტებიდან) სისხლში. როდესაც ჰეპციდინი ფეროპორტინზე იკავებს, ცილა იშლება და უჯრედის ზედაპირიდან წაიშლება.
შედეგი: რკინა, რომელიც შეიწოვება ენტეროციტში, ვერ გამოდის. ის რჩება უჯრედში, სანამ უჯრედი ბუნებრივად არ გაიცვლის (ყოველ 3–5 დღეში), და რკინა ორგანიზმიდან იკარგება. ჰეპციდინის მიერ გამოწვეული ფეროპორტინის გათიშვა დაახლოებით 24 საათს გრძელდება. 48 საათის შემდეგ ჰეპციდინის დონე მცირდება და ფეროპორტინი კვლავ სინთეზირდება, რაც აღადგენს უჯრედის რკინის ექსპორტის უნარს.
Blood (Moretti et al., 2015)-ის კვლევის მიხედვით, ეს არის ჰომეოსტატიკური მექანიზმი — ორგანიზმის გზა რკინის გადატვირთვის თავიდან აცილების. მაგრამ რკინის დეფიციტურ პაციენტებში, რომლებიც ცდილობენ მარაგების სწრაფად აღდგენას, ეს ხდება ბარიერი ეფექტიანი შეწოვისთვის.
ყოველ მეორე დღეს მიღება ორ პოპულაციაში იმარჯვებს
2017 წელს, Stoffel-ის ხელმძღვანელობით ჩატარებულმა მკვლევარებმა სცადეს, თუ შეძლებდა დოზების 48 საათით დაშორება ამ რეგულატორული ბლოკადის გადალახვას. მათ ჩართეს 40 რკინით გამოფიტული, მაგრამ არა ანემიური ქალი და მისცეს მათ ან 60 მგ ფეროს სულფატი ყოველდღიურად ან ყოველ მეორე დღეს. ყოველ მეორე დღეს მიღების ჯგუფმა თითოეულ დოზაზე 21.8% შეიწოვა, მაშინ როცა ყოველდღიურ ჯგუფმა 16.3% — 34%-იანი შედარებითი გაუმჯობესება შეწოვის ეფექტიანობაში თითოეულ დოზაზე.
საერთო შეწოვა სრული დოზირების კურსის განმავლობაში კიდევ უფრო გამორჩეული იყო: ყოველ მეორე დღეს მიღების ჯგუფმა 175 მგ საერთო შეიწოვა, მაშინ როცა ყოველდღიურ ჯგუფმა 131 მგ — 44 მგ განსხვავება, ანუ 34%-ით მეტი საერთო რკინის შეძენა. ეს კლინიკურად მნიშვნელოვანი განსხვავებაა. რკინის სწრაფი აღდგენა ნიშნავს სიმპტომების, როგორიცაა დაღლილობა, სწრაფად გამოსწორებას და მკურნალობის ხანგრძლივობის შემცირებას.
უფრო ძლიერი მტკიცებულება გამოვიდა 2019 წლის შემდგომი კვლევიდან (ასევე გამოქვეყნებული Blood-ში). ამჯერად, გუნდმა შეისწავლა აქტიური რკინის დეფიციტური ანემიით დაავადებული ქალები — პოპულაცია, სადაც ორგანიზმის ჰეპციდინი უკვე ნაწილობრივ დაქვეითებულია წითელი სისხლის უჯრედების ინტენსიური მოთხოვნით. ამ ჯგუფშიც კი, სადაც შეიძლება ველოდოთ, რომ ყოველდღიური მიღება უკეთეს შედეგს აჩვენებს, ყოველ მეორე დღეს მიღება მაინც 40–50%-ით უფრო მაღალი ფრაქციული შეწოვას აღწევს თითოეულ დოზაზე, ვიდრე ყოველდღიური მიღება. ჰეპციდინის აღდგენის ფენომენი რჩება შეზღუდვის ნაბიჯად, მაშინაც კი, როდესაც სისტემური რკინის მოთხოვნა მაღალია.
გაფრთხილებები და უცნობები
ყველა გამოქვეყნებული კვლევა ამ თემაზე ფეროს სულფატს იყენებდა, ერთ-ერთი ფორმა რკინის დანამატების. ჰეპციდინის აღდგენის ეფექტი სხვა რკინის პრეპარატებზე — როგორიცაა ფეროს ფუმარატი, ფერიკ კარბოქსიმალტოზი, ან მცენარეული რკინის ნაერთები — ჯერ არ არის გამოცდილი. ასევე, ორივე კვლევა ფოკუსირებული იყო ქალებზე; უცნობია, აჩვენებენ თუ არა მამაკაცები იგივე შეწოვის მოდელებს. მექანიზმი უნივერსალურად მიიჩნევა, მაგრამ მამაკაცებში პირდაპირი მტკიცებულება არ არსებობს.
გარდა ამისა, კვლევებმა ჩართეს ქალები დაბალი რკინის მარაგით ან რკინის დეფიციტური ანემიით. შედეგები შეიძლება არ ეხებოდეს პირებს, რომლებსაც აქვთ ნორმალური რკინის დონეები და იღებენ დანამატებს სხვა მიზეზებით, ან ადამიანებს ჰემოქრომატოზით ან სხვა რკინის გადატვირთვის დარღვევებით (რომელთათვისაც ყოველდღიური მიღება საერთოდ უნდა იქნას აცილებული).
კლინიკოსებმა და პაციენტებმა უნდა გაითვალისწინონ, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ყოველ მეორე დღეს მიღება აუმჯობესებს ფრაქციულ შეწოვას, საერთო რკინის მიწოდება თითოეულ დოზაზე ნაკლებია (60 მგ ყოველ მეორე დღეს = 30 მგ საშუალოდ კალენდარულ დღეზე, ყოველდღიურ 60 მგ-თან შედარებით). საერთო ეფექტი უფრო ხანგრძლივი მკურნალობის ფანჯრებში მაინც სასარგებლოა ყოველ მეორე დღეს მიღების რეჟიმებისთვის Stoffel-ის მონაცემების საფუძველზე, მაგრამ ინდივიდუალური ტოლერანტობა და პრეფერენცია მნიშვნელოვანია. იხილეთ ჩვენი ფარმაციისა და დანიშნულების განყოფილება რკინის დანამატების სტრატეგიების შესახებ.
60 მგ ფეროს სულფატის ყოველ მეორე დღეს მიღება 21.8%-იან ფრაქციულ შეწოვას აღწევს თითოეულ დოზაზე, ყოველდღიური მიღების 16.3%-თან შედარებით, რაც 175 მგ საერთო შეწოვას აღწევს 131 მგ-ის წინააღმდეგ — 34%-იანი გაუმჯობესება საერთო რკინის შეძენაში.
— Stoffel et al., Lancet Haematology, 2017
რას ნიშნავს ეს
ხშირად დასმული კითხვები
რატომ გამოყოფს ორგანიზმი ჰეპციდინს რკინის დანამატის მიღების შემდეგ?
ჰეპციდინი არის თქვენი ორგანიზმის ჩაშენებული რკინის რეგულაციის სისტემის ნაწილი. როდესაც რკინის დონეები იზრდება (მათ შორის დანამატის დოზის შემდეგ), ღვიძლი ამას გრძნობს და გამოყოფს ჰეპციდინს, რათა თავიდან აიცილოს რკინის გადატვირთვა ნაწლავური რკინის ექსპორტის ბლოკირებით. ეს დამცავი მექანიზმი განვითარდა, რათა რკინა ჯანმრთელ დონეებზე შეინარჩუნოს, მაგრამ შემთხვევით ბლოკავს შემდგომი დანამატების დოზების შეწოვას, რომლებიც 24–48 საათის განმავლობაში მიიღება.
მიმუშავებს თუ არა ყოველ მეორე დღეს მიღება, თუ სხვა მედიკამენტებსაც ვიღებ?
რკინა ურთიერთქმედებს მრავალ მედიკამენტთან — მათ შორის პროტონული ტუმბოს ინჰიბიტორებთან (რომლებიც ამცირებენ კუჭის მჟავას), ტეტრაციკლინის ანტიბიოტიკებთან და გარკვეულ ოსტეოპოროზის წამლებთან. დოზების 48 საათით დაშორება შეიძლება რეალურად შეამციროს ურთიერთქმედების რისკი ერთდროული ზემოქმედების შეზღუდვით. თუმცა, კონსულტაციები გაიარეთ ფარმაცევტთან ან ექიმთან, სანამ შეცვლით თქვენს დოზირების განრიგს, რადგან ინდივიდუალური მედიკამენტების პროფილები განსხვავდება. იხილეთ ჩვენი ფარმაციისა და დანიშნულების განახლებები მედიკამენტების ურთიერთქმედებების შესახებ.
რამდენ ხანს სჭირდება რკინის მარაგების აღდგენა ყოველ მეორე დღეს მიღებისას?
დრო დამოკიდებულია იმაზე, რამდენად გამოფიტულია თქვენი მარაგები და თქვენი ინდივიდუალური შეწოვა. Stoffel-ის კვლევებმა (2017, 2019) გაზომეს შეწოვა ერთჯერადი ან მრავალჯერადი დოზების განმავლობაში, მაგრამ არ მიუთითეს აღდგენის დრო. იმუშავეთ ექიმთან, რათა რეგულარულად შეამოწმოთ რკინის დონეები (შრემის ფერიტინი, ჰემოგლობინი) — ჩვეულებრივ 4–8 კვირა დანამატების მიღების დაწყებიდან — რათა შეაფასოთ, აღწევს თუ არა ყოველ მეორე დღეს მიღება თქვენთვის საკმარის აღდგენას.
რკინის ყოველ მეორე დღეს მიღება წარმოადგენს მარტივ, მტკიცებულებაზე დაფუძნებულ ცვლილებას საერთო დანამატების სტრატეგიაში. როგორც კვლევა გაფართოვდება სხვა რკინის ფორმების, მამაკაცთა პოპულაციების და მრავალფეროვანი კლინიკური გარემოების ჩართვით, დოზების დაშორების არგუმენტი შეიძლება კიდევ უფრო გაძლიერდეს. ამჟამად, Lancet Haematology-ისა და Blood-ის მონაცემები მტკიცე საფუძველს აძლევს კლინიკოსებსა და პაციენტებს, რომ გადახედონ დოზირების სიხშირეს უკეთესი რკინის შეწოვის და ანემიის სწრაფად გამოსწორების მიზნით.
წყარო: რკინის დანამატები და ჰეპციდინით გამოწვეული შეწოვა: ყოველ მეორე დღეს vs. ყოველდღიური მიღება
