ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია აფრთხილებს, რომ მსოფლიოს მასშტაბით ექვსას პენსიაზე მეტი მილიონი ადამიანი ელექტროენერგიის გარეშეა დარჩენილი, რაც ჯანმრთელობისთვის სერიოზულ საფრთხეს წარმოადგენს. ორი მილიარდი ადამიანი იყენებს დამაბინძურებელ საწვავს, რაც ზრდის სასუნთქი დაავადებების და გულ-სისხლძარღვთა პრობლემების რისკს. ელექტროენერგიის ნაკლებობა ხელს უშლის ჯანდაცვის სერვისების მიწვდას, რაც განსაკუთრებით მწვავედ იგრძნობა დაბალი და საშუალო შემოსავლების ქვეყნებში. ამ პრობლემების მოგვარება შესაძლებელია სუფთა სამზარეულოს ტექნოლოგიების და ელექტროენერგიის ხელმისაწვდომობის გაზრდით. ეს ნაბიჯები მნიშვნელოვნად გააუმჯობესებს ჯანმრთელობის მდგომარეობას და ხელს შეუწყობს პრევენციული მოვლის ხელმისაწვდომობას.
🟢 ძლიერი მტკიცებულება
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციამ გამოაცხადა სასწრაფო განგაში ენერგეტიკული სიღარიბის ჯანმრთელობის შედეგებზე: 655 მილიონი ადამიანი მსოფლიო მასშტაბით ელექტროენერგიის გარეშეა, ხოლო ორი მილიარდი ადამიანი იყენებს დამაბინძურებელ საწვავს და მოძველებულ სამზარეულო ტექნოლოგიებს, რომლებიც სერიოზულ რისკს წარმოადგენენ სასუნთქი სისტემის ჯანმრთელობისა და კეთილდღეობისთვის, WHO-ს 2026 წლის ივნისში გამოქვეყნებული ბოლო შეფასების მიხედვით.
ძირითადი დასკვნები
- 655 მილიონი ადამიანი მსოფლიო მასშტაბით ელექტროენერგიის გარეშეა, რაც ბარიერებს ქმნის აუცილებელ ჯანმრთელობის სერვისებზე, მათ შორის განათებაზე, ვაქცინების მაცივარზე და სამედიცინო აპარატურის მუშაობაზე
- ორი მილიარდი ადამიანი იყენებს დამაბინძურებელ სამზარეულო საწვავს (ბიომასა, ნახშირი, კეროსინი), რაც მათ აყენებს შიდა ჰაერის დაბინძურებასთან, რომელიც დაკავშირებულია პნევმონიასთან, ქრონიკულ ობსტრუქციულ ფილტვის დაავადებასთან (COPD) და გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებთან
- ენერგეტიკული სიღარიბე არათანაბრად გავლენას ახდენს დაბალი და საშუალო შემოსავლების ქვეყნებზე, რაც ხელს უშლის უნივერსალური ჯანმრთელობის დაფარვისა და მდგრადი განვითარების მიზნების მიღწევას
გლობალური ენერგეტიკული სიღარიბე: ორი ურთიერთდაკავშირებული ჯანმრთელობის კრიზისი
პოპულაცია, რომელიც დაზარალებულია ელექტროენერგიის ნაკლებობით და დამაბინძურებელი სამზარეულო საწვავის გამოყენებით, 2026
წყარო: WHO, ივნისი 2026 | საქართველოს სამედიცინო ჟურნალი
ელექტროენერგიის ხელმისაწვდომობა და ჯანდაცვის მიწოდება
სანდო ელექტროენერგიის არარსებობა აფერხებს ჯანმრთელობის სისტემების ძირითად ფუნქციებს დაბალშემოსავლიან რეგიონებში. WHO-ს ჯანმრთელობისა და გარემოს განყოფილების მიხედვით, ელექტროენერგიის ნაკლებობა ხელს უშლის ვაქცინების მაცივრობას, დიაგნოსტიკური აპარატურის მუშაობას და სანდო განათებას კლინიკებში და საავადმყოფოებში — რაც აიძულებს ჯანდაცვის მუშაკებს ჩაატარონ პროცედურები არასაკმარის პირობებში და ზღუდავს მომსახურების საათებს.
სუბ-საჰარის აფრიკასა და აზიის ნაწილებში, ეს ენერგეტიკული დეფიციტი პირდაპირ კავშირშია იმუნიზაციის დაბალ დაფარვასა და დიაგნოზის დაგვიანებასთან სამკურნალო მდგომარეობებზე. ელექტროენერგიის გარეშე დარჩენილი თემები ხშირად ეყრდნობიან დიზელის გენერატორებს ან არ აქვთ სარეზერვო ენერგია, რაც ქმნის ხარვეზებს გადაუდებელი დახმარების შესაძლებლობებში.
შიდა ჰაერის დაბინძურება: ფარული ეპიდემია
ორი მილიარდი ადამიანის დამაბინძურებელ სამზარეულო საწვავზე დამოკიდებულება უფრო დაუყოვნებლივ ჯანმრთელობის საფრთხეს წარმოადგენს. WHO-ს ჰაერის ხარისხისა და ჯანმრთელობის პროგრამის მიხედვით, ბიომასის, ნახშირის და კეროსინის ღუმელების წვის შედეგად შიდა ჰაერის დაბინძურება ყოველწლიურად დაახლოებით 3.8 მილიონი ნაადრევი სიკვდილის მიზეზია — რაც ტვირთი შეედრება მალარიას, ტუბერკულოზს და აივ/შიდსს ერთად.
ქალები და ბავშვები არათანაბრად ატარებენ ჯანმრთელობის ტვირთს: სამზარეულოს ცეცხლის კვამლთან ხანგრძლივი კონტაქტი ზრდის რისკს მწვავე ქვედა სასუნთქი ინფექციების ბავშვებში ხუთ წლამდე, ქრონიკული ობსტრუქციული ფილტვის დაავადების (COPD) ზრდას ზრდასრულ ქალებში და გულ-სისხლძარღვთა გართულებებს ყველა ასაკობრივ ჯგუფში. ეს კონტაქტი კლასიფიცირებულია, როგორც ძირითადი რისკის ფაქტორი ინვალიდობისა და სიკვდილიანობისთვის დაბალშემოსავლიან ქვეყნებში.
ენერგეტიკული სიღარიბე არ არის მხოლოდ ეკონომიკური ან განვითარების საკითხი — ეს არის ჯანმრთელობის კრიზისი. 655 მილიონი ადამიანი ელექტროენერგიის გარეშე და ორი მილიარდი ადამიანი დამაბინძურებელი სამზარეულო საწვავის გამოყენებით აწყდება სისტემურ ბარიერებს პრევენციული მოვლის, დიაგნოზისა და არაგადამდები დაავადებების მკურნალობისთვის.
— WHO-ს შეფასება, ივნისი 2026
მდგრადი განვითარება და უნივერსალური ჯანმრთელობის დაფარვა
WHO-ს მდგრადი განვითარების მიზანი 3-ის (კარგი ჯანმრთელობა და კეთილდღეობა) ჩარჩო პირდაპირ განსაზღვრავს თანამედროვე ენერგიაზე უნივერსალურ წვდომას, როგორც უნივერსალური ჯანმრთელობის დაფარვის წინაპირობას. ენერგეტიკული სიღარიბე პირდაპირ ბლოკავს SDG 7-ის (ხელმისაწვდომი და სუფთა ენერგია) და SDG 3-ის მიზნების მიღწევას.
ქვეყნები, რომლებსაც აქვთ ყველაზე დაბალი ელექტროენერგიის ხელმისაწვდომობის მაჩვენებლები — ძირითადად სუბ-საჰარის აფრიკაში და სამხრეთ აზიაში — ასევე იუწყებიან ყველაზე მაღალი პრევენციული დედობრივი სიკვდილიანობის, ბავშვთა პნევმონიის და ვაქცინებით პრევენციული დაავადებების მაჩვენებლებს. ეს კლასტერი ხაზს უსვამს ენერგეტიკული უსაფრთხოებისა და ჯანმრთელობის უსაფრთხოების ურთიერთდაკავშირებულ ბუნებას, რაც ენერგეტიკული წვდომას კრიტიკულ ჯანმრთელობის პოლიტიკის ბერკეტად აქცევს საშუალო და დაბალშემოსავლიანი ქვეყნებისათვის.
ჯანმრთელობის პოლიტიკის დღის წესრიგი უფრო და უფრო აღიარებს, რომ განახლებადი ენერგიის გაფართოება, სოფლის ელექტრიფიკაციის პროგრამები და სუფთა სამზარეულოს ინიციატივები უნდა იყოს ინტეგრირებული ეროვნულ ჯანმრთელობის სტრატეგიებსა და დაფინანსების ჩარჩოებში, რათა მიღწეული იქნას მნიშვნელოვანი პროგრესი გადამდები და არაგადამდები დაავადებების შემცირებაში.
რას ნიშნავს ეს
ხშირად დასმული კითხვები
როგორ ზეგავლენას ახდენს ელექტროენერგიის ნაკლებობა ბავშვთა ჯანმრთელობაზე?
ელექტროენერგიის გარეშე, ჯანმრთელობის კლინიკები ვერ ახერხებენ ვაქცინების მაცივრობას ან ცივი ჯაჭვის შენარჩუნებას, რაც ამცირებს იმუნიზაციის დაფარვას. განათების ნაკლებობა აიძულებს მშობიარობებისა და გადაუდებელი შემთხვევების მართვას არაუზრუნველყოფილ პირობებში. გარდა ამისა, ელექტროენერგიის გარეშე დარჩენილი ოჯახები ხშირად იყენებენ კეროსინის ლამპებს განათებისთვის, რაც გამოყოფს ტოქსიკურ ნაერთებს, რომლებიც დაკავშირებულია სასუნთქი ინფექციების ბავშვებში.
რა არის ბიომასისა და ნახშირის სამზარეულოს ჯანმრთელობის ზეგავლენა?
ბიომასისა და ნახშირის ღუმელების წვის შედეგად შიდა ჰაერის დაბინძურება აყენებს ოჯახში მყოფ წევრებს — განსაკუთრებით ქალებს და ბავშვებს — კვამლის დონეზე, რომელიც 15-100-ჯერ აღემატება გარე ჰაერის ხარისხის სტანდარტებს. ეს ქრონიკული კონტაქტი იწვევს მწვავე სასუნთქ ინფექციებს ბავშვებში, COPD-ს ზრდასრულებში და გულ-სისხლძარღვთა სიკვდილიანობის ზრდას, WHO-ს ეპიდემიოლოგიური ანალიზების მიხედვით.
რომელი რეგიონები აწყდებიან ყველაზე დიდ ენერგეტიკულ სიღარიბეს?
სუბ-საჰარის აფრიკა და სამხრეთ აზიის ნაწილები მოიცავს მსოფლიო მოსახლეობის უმეტესობას, რომელიც ელექტროენერგიის გარეშეა და დამაბინძურებელი სამზარეულო საწვავის გამოყენებაზეა დამოკიდებული. ნიგერია, ეთიოპია, კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა და ინდოეთი ერთად წარმოადგენენ გლობალური ენერგეტიკული წვდომის დეფიციტის 40%-ზე მეტს, WHO-სა და მსოფლიო ბანკის ბოლო შეფასებების მიხედვით.
ენერგეტიკული სიღარიბის დაძლევა მოითხოვს კოორდინირებულ ინვესტიციებს განახლებადი ენერგიის ინფრასტრუქტურაში, სუფთა სამზარეულო ტექნოლოგიებში და ქსელის გაფართოებაში — ენერგეტიკული წვდომის ინტეგრაციასთან ერთად ჯანმრთელობის სისტემის დაფინანსებასა და პოლიტიკურ ჩარჩოებში. WHO ხაზს უსვამს, რომ ენერგეტიკული უსაფრთხოება ჯანმრთელობის უსაფრთხოებაა, და მდგრადი განვითარების დღის წესრიგზე პროგრესი დამოკიდებულია სასწრაფო ქმედებებზე, რათა მიაწვდოს ელექტროენერგია და სუფთა სამზარეულო მსოფლიოს ყველაზე დაუცველ მოსახლეობას.
