ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციამ (WHO) კლიმატის კრიზისი ოფიციალურად უნდა აღიაროს გლობალურ საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის საგანგებო მდგომარეობად — ასეთ რეკომენდაციას ორგანიზაციის მიერ მოწვეული დამოუკიდებელი ექსპერტების კომისია ავრცელებს.
რეკომენდაცია იმ ფონზე გამოქვეყნდა, როდესაც სულ უფრო მეტი სამეცნიერო მტკიცებულება მიუთითებს, რომ არსებული საერთაშორისო მექანიზმები და პოლიტიკა საკმარისი აღარ არის იმ საფრთხეების სამართავად, რომლებიც კლიმატის ცვლილებას ადამიანის ჯანმრთელობისთვის მოაქვს. კომისიის შეფასებით, კლიმატის კრიზისი წარმოადგენს „კატასტროფულ საფრთხეს“ საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისთვის და მოითხოვს უფრო მასშტაბურ, კოორდინირებულ და გადაუდებელ საერთაშორისო რეაგირებას.
კლიმატისა და ჯანმრთელობის ზემოქმედების ქრონოლოგია
ჯმო-ს პროგნოზირებული დამატებითი წლიური სიკვდილები კლიმატის ცვლილებისგან, ათწლეულების მიხედვით
2030-2050
ზემოქმედება
სიკვდილიანობა
0100ათ200ათ300ათ2020203020402050
წყარო: ჯმო გლობალური ჯანმრთელობის ობსერვატორია, 2024 | საქართველოს სამედიცინო ჟურნალის ახალი ამბები
კომისია მოითხოვს უმაღლესი გაფრთხილების დონეს
პანევროპული კომისია კლიმატისა და ჯანმრთელობის საკითხებზე ურჩევს ჯმო-ს გამოაცხადოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის საერთაშორისო მნიშვნელობის ავარიული მდგომარეობა (PHEIC)—ორგანიზაციის უმაღლესი გაფრთხილების დონე. ეს სტატუსი ოფიციალურად აღიარებს კლიმატის ცვლილებას როგორც მწვავე, მზარდ საფრთხეს და არა ქრონიკულ ფონურ მდგომარეობას.
კომისიის დასკვნების თანახმად, რომელიც გამოქვეყნდა The BMJ-ში, კლიმატთან დაკავშირებული ჯანმრთელობის საზიანოს რეგულირებადი ამჟამინდელი წესები და ჩარჩოები “არ განუახლდა კრიზისის მასშტაბს.” ექსპერტების აზრით, ოფიციალური ავარიული სტატუსის არარსებობამ მთავრობებს საშუალება მისცა, რომ კლიმატის ცვლილება ნაკლებად გადაუდებელ პრიორიტეტად მიიჩნიონ.
მზარდი ჯანმრთელობის საფრთხეები მრავალი გზით
ჯმო-ს 2024 წლის კლიმატისა და ჯანმრთელობის ფაქტური ბარათი პროგნოზირებს, რომ 2030-2050 წლებში კლიმატის ცვლილება გამოიწვევს დაახლოებით 250,000 დამატებით სიკვდილს წელიწადში მხოლოდ არასაკმარისი კვებისგან, მალარიისგან, დიარეისგან და სიცხის სტრესისგან. ეს ციფრები წარმოადგენს მხოლოდ პირდაპირ გზებს და ალბათ ქვეაფასებს ჯანმრთელობის სრულ ტვირთს.
კომისიამ ხაზი გაუსვა, რომ კლიმატური ზემოქმედებები უკვე ცხადია და მზარდია. ექსტრემალური ამინდის ფენომენები, დაავადებების შეცვლილი სქემები, კვების უსაფრთხოება და სიცხესთან დაკავშირებული სიკვდილები მზარდი სიხშირითა და სიმძიმით ხდება მრავალ რეგიონში.
მეტი ანალიზისთვის გლობალური ჯანმრთელობის ავარიულ მდგომარეობებსა და მათ მართვაზე, ჯმო-ს ავარიული ჩარჩოები მნიშვნელოვნად განვითარდა COVID-19 პანდემიის საპასუხო ზომების შემდეგ.
კლიმატის კრიზისისთვის ოფიციალური საგანგებო სტატუსის არქონამ ბევრ მთავრობას საშუალება მისცა, იგი აღიქვას როგორც გრძელვადიანი და თანდათანობითი პრობლემა, და არა როგორც მწვავე და მზარდი საფრთხე, რომლის გავლენაც უკვე აშკარად აისახება ადამიანების ჯანმრთელობასა და კეთილდღეობაზე.
— პანევროპული კომისია კლიმატისა და ჯანმრთელობის საკითხებზე (The BMJ, 2024)
მთავარი დასკვნები
- ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის შეფასებით, 2030–2050 წლებში კლიმატის ცვლილებამ შესაძლოა ყოველწლიურად დამატებით 250 000 ადამიანის სიკვდილი გამოიწვიოს.
- დამოუკიდებელი ექსპერტების კომისია ჯანმოს მოუწოდებს, კლიმატის კრიზისი ოფიციალურად გლობალურ საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის საგანგებო მდგომარეობად გამოაცხადოს.
- ექსპერტების შეფასებით, არსებული საერთაშორისო მექანიზმები და პოლიტიკა საკმარისი აღარ არის კლიმატის ცვლილებით გამოწვეული მზარდი ჯანმრთელობის საფრთხეების სამართავად.
ხშირად დასმული კითხვები
რას ნიშნავს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის საგანგებო მდგომარეობის გამოცხადება?
საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის საერთაშორისო მნიშვნელობის საგანგებო მდგომარეობის (PHEIC) გამოცხადება ქვეყნებს ავალდებულებს, გააძლიერონ საერთაშორისო თანამშრომლობა, კოორდინირებული რეაგირება და საჭირო რესურსების მობილიზება. ეს ჯანმოს მიერ გამოყენებული უმაღლესი დონის საერთაშორისო გაფრთხილების მექანიზმია, რომელიც წარსულში გამოიყენეს COVID-19-ის, ებოლასა და მაიმუნის ყვავილის (mpox) აფეთქებების დროს.
რამდენ ადამიანს ეხება უკვე კლიმატის ცვლილების გავლენა ჯანმრთელობაზე?
ჯანმოს შეფასებით, კლიმატის ცვლილება უკვე მილიარდობით ადამიანზე ახდენს გავლენას ჰაერის დაბინძურების, ექსტრემალური ამინდის მოვლენების, ინფექციური დაავადებების გავრცელების ცვლილებისა და სურსათის უსაფრთხოების პრობლემების მეშვეობით. 250 000 დამატებითი წლიური სიკვდილის პროგნოზი მხოლოდ რამდენიმე კონკრეტულ ჯანმრთელობის მდგომარეობას ეფუძნება და რეალური გავლენა შესაძლოა უფრო ფართო იყოს.
რომელი დაავადებები და ჯანმრთელობის პრობლემებია ყველაზე მეტად დაკავშირებული კლიმატის ცვლილებასთან?
კლიმატის ცვლილებასთან დაკავშირებული ძირითადი საფრთხეები მოიცავს:
- სიცხით გამოწვეულ დაავადებებსა და სიკვდილიანობას;
- ვექტორებით გადამდებ დაავადებებს, მათ შორის მალარიას;
- წყლით გადამდებ ინფექციებს;
- მალნუტრიციას, რომელიც მოსავლიანობის შემცირებასა და სურსათის დეფიციტს უკავშირდება;
- სასუნთქი სისტემის დაავადებებს, რომლებიც ჰაერის დაბინძურებითა და ტყის ხანძრებით არის განპირობებული.
დასკვნა
ექსპერტთა კომისიის რეკომენდაცია შეიძლება გარდამტეხი აღმოჩნდეს კლიმატის ცვლილებისადმი გლობალური ჯანდაცვის სექტორის მიდგომაში. მიუხედავად იმისა, რომ ჯანმოს საბოლოო გადაწყვეტილება ჯერ უცნობია, სპეციალისტთა მზარდი კონსენსუსი მიუთითებს, რომ კლიმატის კრიზისი აღარ განიხილება მხოლოდ გარემოსდაცვით გამოწვევად. იგი სულ უფრო მეტად აღიქმება როგორც დაუყოვნებელი და მასშტაბური საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის კრიზისი, რომელიც გადაუდებელ და კოორდინირებულ საერთაშორისო რეაგირებას საჭიროებს.
წყარო: WHO should declare climate crisis a global public health emergency, experts say
