თუთიის დანამატების მიღებამ, თუნდაც ფართოდ რეკომენდებული დოზებით, შესაძლოა ორგანიზმში სპილენძის მნიშვნელოვანი დეფიციტი გამოიწვიოს. ეს ხდება უჯრედული მექანიზმის საშუალებით, რომლის დროსაც თუთია აფერხებს სპილენძის შეწოვასა და ხელს უწყობს მის ორგანიზმიდან გამოდევნას.
„American Journal of Clinical Nutrition“-ში გამოქვეყნებული კვლევის მიხედვით, დღეში 50 მგ თუთიის მიღებამ — რაც მრავალი იმუნური მხარდაჭერის დანამატის სტანდარტულ დოზას წარმოადგენს — 10 კვირის განმავლობაში სპილენძზე დამოკიდებული ფერმენტების აქტივობა თითქმის 50%-ით შეამცირა.
თუთიის ფარული გავლენა ვარდისფერის სტატუსზე
ერითროციტების სუპეროქსიდ დისმუტაზას აქტივობის შემცირება ჯანმრთელ ზრდასრულებში, პროცენტული ცვლილება საწყის მაჩვენებელთან შედარებით
თუთიის დოზა
შემცირება
დეფიციტისთვის
0%-15%-30%-45%კვირა 0კვირა 2კვირა 4კვირა 6კვირა 8კვირა 10
წყარო: Yadrick et al., Am J Clin Nutr, 1989 | Georgian Medical Journal News
მეტალოთიონეინის ჩაბღუჯვის მექანიზმი
ვარდისფერის დეფიციტი ხდება მოულოდნელი უჯრედული მექანიზმით, რომელიც მოიცავს მეტალოთიონეინის ცილის წარმოებას. როდესაც თუთია შედის ნაწლავის უჯრედებში, იგი ახალისებს მეტალოთიონეინის სინთეზს, რომელიც აკავშირებს თუთიასაც და ვარდისფერსაც, მაგრამ ვარდისფერისადმი გაცილებით მეტი აფინიტეტი აქვს.
ეს ცილა ეფექტურად ბლოკავს ვარდისფერს ნაწლავის უჯრედებში და ხელს უშლის მის შეწოვას სისხლის მიმოქცევაში. ამერიკული კლინიკური კვების ჟურნალში გამოქვეყნებული კვლევის მიხედვით, როდესაც ეს ნაწლავის უჯრედები ბუნებრივად განახლებულია ყოველ 3-5 დღეში, ჩაბღუჯული ვარდისფერი გამოიყოფა განავლით და არა რეციკლირებით.
იადრიკისა და კოლეგების მიერ კალიფორნიის უნივერსიტეტში ჩატარებული კვლევა მოიცავდა 18 ჯანმრთელ ქალს, რომლებმაც მიიღეს 50მგ თუთიის გლუკონატი ყოველდღიურად 10 კვირის განმავლობაში. მნიშვნელოვანია, რომ ვარდისფერის სტანდარტულმა სისხლის ტესტებმა, როგორიცაა სისხლის შრატის ცერულოპლაზმინი, არ აჩვენა ცვლილებები, რაც ნიშნავს, რომ ჩვეულებრივი მონიტორინგი სრულიად ვერ აღმოაჩენდა დეფიციტს.
რატომ ვერ აღმოფხვრის ვარდისფერის დანამატები ამ ეფექტს
მექანიზმი ქმნის მუდმივ პრობლემას, რომელსაც დამატებითი ვარდისფერი ადვილად ვერ მოაგვარებს. მაშინაც კი, როცა ადამიანები თუთიასთან ერთად იღებენ ვარდისფერის დანამატებს, მეტალოთიონეინის ცილა რჩება აქტიური და განაგრძობს შემომავალი ვარდისფერის ჩაბღუჯვას სისტემურ მიმოქცევაში შესვლამდე.
ფიშერმა და სხვებმა დაადასტურეს მსგავსი მოსაზრებები 13 ჯანმრთელ მამაკაცში, ერითროციტების სუპეროქსიდ დისმუტაზას აქტივობის მსგავსი შემცირება აჩვენეს მხოლოდ 6 კვირაში 50მგ ყოველდღიური თუთიის მიღების შემდეგ. კვლევამ დაადგინა, რომ ეს დოზა—ჩვეულებრივი იმუნური მხარდაჭერის დანამატებში—სანდოდ იწვევს ფუნქციურ ვარდისფერის დეფიციტს ჯანმრთელ ზრდასრულებში ნორმალური კვებით.
FDA-მ აღიარა ამ მექანიზმის ეფექტურობა და დაამტკიცა თუთიის დანამატების გამოყენება ვილსონის დაავადების მკურნალობისთვის, მდგომარეობისთვის, რომელიც ხასიათდება ვარდისფერის ტოქსიკური დაგროვებით. ეს თერაპიული გამოყენება ასახავს თუთიით გამოწვეული ვარდისფერის დეფიციტის ძალას მიზანმიმართული გამოყენებისას.
კლინიკური მნიშვნელობა დანამატების მომხმარებლებისთვის
მოსაზრებები მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს მილიონობით ადამიანზე, რომლებიც იღებენ თუთიის დანამატებს, განსაკუთრებით გაციების სეზონში. ყველაზე კომერციული თუთიის დანამატი შეიცავს 15-50მგ დოზაზე, რიგ იმუნური ფორმულაციები კი უფრო მეტ რაოდენობასაც კი იძლევა.
ერითროციტების სუპეროქსიდ დისმუტაზა წარმოადგენს ვარდისფერის სტატუსის ყველაზე მგრძნობიარე მარკერს, რადგან მას ვარდისფერი სჭირდება კოფაქტორად სწორი ფუნქციონირებისთვის. ფერმენტის შემცირება მიუთითებს უჯრედულ ვარდისფერის დეფიციტზე სხვა სიმპტომების გამოჩენამდე, რაც მიუთითებს, რომ ფართოდ გავრცელებული სუბკლინიკური ვარდისფერის დეფიციტი შეიძლება მოხდეს რეგულარული თუთიის დანამატების მომხმარებლებში.
ჯანდაცვის მომწოდებლები ჩვეულებრივ ეყრდნობიან სისხლის შრატის ცერულოპლაზმინს ვარდისფერის შეფასებისთვის, მაგრამ ორივე კვლევამ აჩვენა, რომ ეს მარკერი რჩებოდა ნორმალური მნიშვნელოვანი ფუნქციური ვარდისფერის დეფიციტის მიუხედავად. ეს განცალკევება ნიშნავს, რომ რუტინული სისხლის ანალიზი ვერ აღმოაჩენს თუთიით გამოწვეულ ვარდისფერის დეფიციტს, რაც შეუძლია საშუალება მისცეს მას უცნობად პროგრესირება.
კვლევის მიხედვით, ჯანმრთელ ქალებში დღეში 50 მგ თუთიის 10 კვირის განმავლობაში მიღების შემდეგ ერითროციტების სუპეროქსიდ დისმუტაზას აქტივობა 47%-ით შემცირდა, მაშინ როდესაც სპილენძის სტანდარტული სისხლის ანალიზები კვლავ ნორმალურ მაჩვენებლებს აჩვენებდა.
— დოქტორი იადრიკი, კალიფორნიის უნივერსიტეტი (ამერიკული კლინიკური კვების ჟურნალი, 1989)
ძირითადი დასკვნები
- 50მგ ყოველდღიური თუთიის მიღება ვარდისფერზე დამოკიდებული ფერმენტის აქტივობას 47%-ით ამცირებს 10 კვირაში
- თუთია ახალისებს მეტალოთიონეინის წარმოებას, რომელიც უპირატესობით ბლოკავს ვარდისფერს ნაწლავის უჯრედებში
- ვარდისფერის სტანდარტული სისხლის ტესტები ვერ აღმოაჩენენ თუთიით გამოწვეულ დეფიციტს; ფუნქციური ფერმენტის მარკერები საჭიროა
- დამატებითი ვარდისფერის დანამატები სანდოდ ვერ აღმოფხვრის ეფექტს მაღალი თუთიის დოზების გაგრძელებისას
ხშირად დასმული კითხვები
რა რაოდენობის თუთია ითვლება უსაფრთხოდ სპილენძის დეფიციტის განვითარების გარეშე?
კვლევების მიხედვით, დღეში 40 მგ-ზე ნაკლები თუთიის მიღება შედარებით ნაკლებად უკავშირდება სპილენძის მნიშვნელოვანი დეფიციტის განვითარებას. მკაფიო დეფიციტის ნიშნები ძირითადად იმ კვლევებში გამოვლინდა, სადაც მონაწილეები ყოველდღიურად 50 მგ ან მეტ თუთიას იღებდნენ — დოზას, რომელიც ხშირად გვხვდება იმუნური მხარდაჭერის დანამატებში.
შესაძლებელია თუ არა სპილენძის დანამატის მიღება თუთიასთან ერთად დეფიციტის თავიდან ასაცილებლად?
სპილენძის დამატებით მიღებამ შესაძლოა სრულად ვერ აღკვეთოს დეფიციტი, რადგან თუთია ასტიმულირებს მეტალოთიონეინის ცილის წარმოქმნას. ეს ცილა სპილენძს აკავებს და ხელს უშლის მის ნორმალურ შეწოვასა და გამოყენებას. შესაბამისად, სანამ თუთიის მაღალი დოზებით მიღება გრძელდება, ეს მექანიზმიც აქტიური რჩება.
როგორ შეიძლება გავიგოთ, იწვევს თუ არა თუთიის დანამატი სპილენძის დეფიციტს?
სპილენძის სტანდარტული სისხლის ანალიზები ზოგჯერ ნორმალურ მაჩვენებლებს აჩვენებს მაშინაც კი, როდესაც ფუნქციური დეფიციტი უკვე არსებობს. უფრო მგრძნობიარე მეთოდებად მიიჩნევა ისეთი ფუნქციური ტესტები, როგორიცაა ერითროციტების სუპეროქსიდ დისმუტაზას აქტივობის შეფასება, თუმცა მსგავსი კვლევები ყოველდღიურ პრაქტიკაში ყოველთვის ხელმისაწვდომი არ არის.
სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ თუთიის გავლენის გააზრება სპილენძის მეტაბოლიზმზე სულ უფრო მნიშვნელოვანი ხდება, რადგან ბიოლოგიურად აქტიური დანამატების მოხმარება იზრდება. არსებული მონაცემები მიუთითებს, რომ ადამიანებმა, რომლებიც ხანგრძლივად იღებენ თუთიის დანამატებს — განსაკუთრებით 50 მგ ან უფრო მაღალი დოზებით — უნდა განიხილონ:
- დაბალი დოზების გამოყენება;
- პერიოდული შესვენებები;
- სამედიცინო მონიტორინგი.
კვლევების მიხედვით, სწორედ ასეთი მიდგომა შეიძლება დაეხმაროს სპილენძის კუმულაციური დეფიციტის თავიდან აცილებას.
წყარო: Zinc Supplements Above 50mg Deplete Copper Through Hidden Cellular Mechanism
