შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში მიმდინარე ებოლას აფეთქებამ კიდევ ერთხელ წარმოაჩინა, რომ მძიმე ინფექციურ დაავადებებთან ბრძოლა მხოლოდ სამედიცინო გამოწვევა არ არის. აღმოსავლეთ კონგოში მომიტინგეებმა ცეცხლი წაუკიდეს სამედიცინო დაწესებულებას, სადაც ებოლით ინფიცირებულ პაციენტებს მკურნალობდნენ. ინციდენტი იმ ფონზე მოხდა, როდესაც რეგიონში ეპიდემიის გავრცელება გრძელდება და ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია ვითარებას მაღალი რისკის მქონედ აფასებს [1].
სპეციალისტების შეფასებით, ძალადობა, დეზინფორმაცია და უნდობლობა მნიშვნელოვნად ართულებს ეპიდემიის კონტროლს. ასეთ პირობებში საფრთხე ექმნება როგორც პაციენტებსა და სამედიცინო პერსონალს, ისე საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სისტემის ეფექტიან ფუნქციონირებას.
პრობლემის აღწერა
Democratic Republic of the Congo-ის აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარე სამედიცინო ცენტრში, სადაც ებოლას ვირუსით ინფიცირებულებს მკურნალობდნენ, ხანძარი მას შემდეგ გაჩნდა, რაც ებოლით გარდაცვლილი ახალგაზრდა მამაკაცის ნათესავებმა მისი ცხედრის ძალის გამოყენებით წაყვანა სცადეს.
მედიის ინფორმაციით, კლინიკამ ოჯახს ცხედრის გადაცემაზე უარი უთხრა, რადგან ებოლას შემთხვევებში მოქმედებს სპეციალური ბიოუსაფრთხოების წესები, რომლებიც ინფექციის შემდგომ გავრცელებას უნდა უშლიდეს ხელს [2]. ინფორმაციას CNN-ი ავრცელებს.
ინციდენტის დროს:
- დაზიანდა სამედიცინო ინფრასტრუქტურა;
- განადგურდა ორი სამედიცინო კარავი;
- საფრთხე შეექმნა როგორც პაციენტებს, ისე სამედიცინო პერსონალს.
ადგილობრივი ხელისუფლების ცნობით, მომიტინგეებმა დაწესებულებას სხვადასხვა საგნები დაუშინეს, რის შემდეგაც ცეცხლი გაჩნდა.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
ებოლა ერთ-ერთი ყველაზე მძიმე ვირუსული ჰემორაგიული ცხელებაა, რომელიც მაღალი ლეტალობით ხასიათდება. ინფექცია ვრცელდება:
- სისხლთან კონტაქტით;
- სხეულის ბიოლოგიურ სითხეებთან შეხებით;
- ინფიცირებული ზედაპირების საშუალებით [3].
განსაკუთრებით მაღალი რისკი არსებობს გარდაცვლილი პაციენტების სხეულებთან კონტაქტის დროს, რადგან ვირუსი სიკვდილის შემდეგაც შეიძლება შენარჩუნდეს.
სწორედ ამიტომ, ებოლას აფეთქებების დროს მოქმედებს:
- სპეციალური დაკრძალვის პროტოკოლები;
- ბიოუსაფრთხოების მკაცრი ზომები;
- ინფიცირებულებთან შეხების შეზღუდვა.
მეცნიერები აღნიშნავენ, რომ ეპიდემიების დროს საზოგადოებრივი უნდობლობა ხშირად ხდება ინფექციის გავრცელების დამატებითი ფაქტორი. მოსახლეობის ნაწილი დაავადებას არ აღიარებს ან სამედიცინო პერსონალს უნდობლად უყურებს, რაც:
- ამცირებს დიაგნოსტიკის ეფექტიანობას;
- აფერხებს იზოლაციის პროცესს;
- ზრდის კონტაქტების რაოდენობას;
- ართულებს ეპიდემიოლოგიურ კონტროლს [4].
ძალადობის გავლენა ეპიდემიასთან ბრძოლაზე
World Health Organization-ის განცხადებით, ძალადობრივი ინციდენტები მნიშვნელოვნად აფერხებს ეპიდემიასთან ბრძოლას.
სამედიცინო ცენტრების წინააღმდეგ თავდასხმებს შეუძლია:
- შეაფერხოს პაციენტების მკურნალობა;
- დააზიანოს ლაბორატორიული ინფრასტრუქტურა;
- შეამციროს მედპერსონალის უსაფრთხოება;
- გაართულოს ვაქცინაციისა და მონიტორინგის პროცესები.
მსგავსი შემთხვევები წარსულშიც დაფიქსირდა ებოლას აფეთქებების დროს დასავლეთ და ცენტრალურ აფრიკაში, სადაც დეზინფორმაციამ და უნდობლობამ საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ღონისძიებები მნიშვნელოვნად შეაფერხა.
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
World Health Organization-ის მონაცემებით, კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში მიმდინარე აფეთქების ფარგლებში:
- დაფიქსირებულია სულ მცირე 177 გარდაცვალება;
- აღრიცხულია დაახლოებით 750 სავარაუდო ინფიცირების შემთხვევა;
- ეპიდემია რამდენიმე რეგიონში ვრცელდება [1].
ებოლას ვირუსის ლეტალობა სხვადასხვა ეპიდაფეთქების დროს 25%-დან 90%-მდე მერყეობს, რაც დაავადებას ერთ-ერთ ყველაზე საშიშ ინფექციად აქცევს.
2014–2016 წლებში დასავლეთ აფრიკაში განვითარებული მასშტაბური ეპიდემიის დროს:
- ინფიცირდა დაახლოებით 28 000 ადამიანი;
- გარდაიცვალა 11 000-ზე მეტი პაციენტი [5].
საერთაშორისო გამოცდილება
ებოლასთან ბრძოლის საერთაშორისო გამოცდილებამ აჩვენა, რომ ყველაზე ეფექტიანი შედეგები მიიღწევა მაშინ, როდესაც:
- საზოგადოება ენდობა ჯანდაცვის სისტემას;
- მოსახლეობა იღებს სანდო ინფორმაციას;
- ადგილობრივი ლიდერები პროცესში არიან ჩართული;
- ინფექციური კონტროლის ზომები მკაცრად სრულდება.
Centers for Disease Control and Prevention და World Health Organization განსაკუთრებულ ყურადღებას ამახვილებენ რისკ-კომუნიკაციაზე, რადგან დეზინფორმაცია ეპიდემიის კონტროლის ერთ-ერთ მთავარ ბარიერად მიიჩნევა [6].
ამასთან, საერთაშორისო ექსპერტები ხაზს უსვამენ, რომ ძალადობრივი გარემო მნიშვნელოვნად ართულებს:
- სამედიცინო დახმარების მიწოდებას;
- ინფიცირებულთა იზოლაციას;
- კონტაქტების გამოვლენას;
- ვაქცინაციის კამპანიებს.
საქართველოს კონტექსტი
ამ ეტაპზე საქართველოში ებოლას შემთხვევები არ ფიქსირდება და მოსახლეობისთვის პირდაპირი საფრთხე არ არსებობს.
თუმცა სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ საერთაშორისო მოგზაურობისა და მიგრაციის პირობებში აუცილებელია:
- ეპიდემიოლოგიური მონიტორინგის გაძლიერება;
- ინფექციური უსაფრთხოების სისტემების მზადყოფნა;
- სამედიცინო პერსონალის მომზადება;
- მოსახლეობის სწორი ინფორმირება.
საქართველოში საზოგადოებრივი ჯანდაცვის საკითხებზე სანდო ინფორმაციის გავრცელებაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებს SheniEkimi.ge, ასევე PublicHealth.ge და GMJ.ge.
ჯანდაცვის ხარისხისა და უსაფრთხოების სტანდარტების მიმართულებით აქტუალურია ასევე Certificate.ge.
მითები და რეალობა
მითი: ებოლა ჰაერის გზით ვრცელდება
რეალობა: ებოლა ჰაერით არ გადადის. ინფექცია ვრცელდება ინფიცირებული სხეულის სითხეებთან კონტაქტით.
მითი: ებოლას პაციენტების ცხედრები უსაფრთხოა
რეალობა: გარდაცვლილი პაციენტების სხეულები ინფექციის გავრცელების მნიშვნელოვან რისკს წარმოადგენს.
მითი: ეპიდემიასთან დაკავშირებული შეზღუდვები მხოლოდ ფორმალურია
რეალობა: ბიოუსაფრთხოების ზომები აუცილებელია ინფექციის გავრცელების შესაჩერებლად.
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
რატომ არ გადასცემენ ოჯახებს ცხედრებს ჩვეულებრივი წესით?
რადგან ინფიცირებული სხეული ვირუსის გავრცელების წყაროდ შეიძლება დარჩეს.
რამდენად საშიშია ებოლა?
ებოლა მაღალი ლეტალობის მქონე ინფექციური დაავადებაა, განსაკუთრებით მძიმე ფორმების შემთხვევაში.
რატომ აფერხებს ძალადობა ეპიდემიის კონტროლს?
ძალადობა აზიანებს სამედიცინო ინფრასტრუქტურას და ართულებს მკურნალობასა და მონიტორინგს.
არსებობს თუ არა ვაქცინა?
ვაქცინა არსებობს ებოლას ზოგიერთი შტამის წინააღმდეგ, თუმცა ყველა ქვეტიპისთვის ეფექტიანი საშუალება ამ ეტაპზე არ არის ხელმისაწვდომი.
არის თუ არა საფრთხე საქართველოსთვის?
ამჟამად პირდაპირი საფრთხე არ ფიქსირდება, თუმცა მონიტორინგი მნიშვნელოვანია.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
კონგოში განვითარებული მოვლენები კიდევ ერთხელ აჩვენებს, რომ ინფექციურ დაავადებებთან ბრძოლა მხოლოდ მედიკამენტებსა და სამედიცინო ტექნოლოგიებზე არ არის დამოკიდებული.
ეპიდემიების ეფექტიანი კონტროლი საჭიროებს:
- საზოგადოების ნდობას;
- გამჭვირვალე კომუნიკაციას;
- უსაფრთხოების დაცვას;
- საერთაშორისო თანამშრომლობას.
სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ დეზინფორმაცია და ძალადობა ისეთივე სერიოზულ საფრთხედ შეიძლება იქცეს, როგორც თავად ინფექცია.
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის მთავარი ამოცანა ასეთ ვითარებაში რჩება მოსახლეობის ინფორმირება, მზადყოფნის შენარჩუნება და სამედიცინო სისტემის უსაფრთხო ფუნქციონირების უზრუნველყოფა.
წყაროები
- World Health Organization. Ebola outbreak situation reports. Available from:
WHO Ebola Updates - CNN. Reports on Ebola treatment center attack in Congo. Available from:
CNN Health News - Centers for Disease Control and Prevention. Ebola virus disease transmission. Available from:
CDC Ebola Information - National Institutes of Health. Social trust and outbreak response research. Available from:
NIH Research Updates - World Health Organization. West Africa Ebola epidemic statistics. Available from:
WHO Ebola Historical Data - The Lancet. Community trust and Ebola outbreak control. Available from:
The Lancet Infectious Diseases
