სააბაზანოში, უნიტაზზე ჯდომისას სმარტფონით „დროის მოკვლა“ ბევრისთვის ჩვეულებრივი ჩვევაა, თუმცა 2025 წელს ჟურნალ PLOS One-ში გამოქვეყნებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ ტუალეტში სმარტფონის გამოყენება ჰემოროის (ბუასილის) უფრო მაღალი გავრცელებასთან ასოცირდება და რისკი სტატისტიკური კორექციების შემდეგაც 46%-ით მაღალი იყო მათთან შედარებით, ვინც ტელეფონს არ იყენებდა [1–3].
ეს შედეგი მნიშვნელოვანია საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის, რადგან ჰემოროი ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული პროქტოლოგიური პრობლემაა და ქცევითი ფაქტორების მართვა ხშირად უფრო მარტივია, ვიდრე ქრონიკული გართულებების მკურნალობა [4–6].
შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
ჰემოროი ხშირად აღიქმება როგორც „უბრალო დისკომფორტი“, მაგრამ რეალურად შეიძლება გამოიწვიოს ტკივილი, ქავილი, სისხლდენა, ანთება და ცხოვრების ხარისხის მკვეთრი გაუარესება [4,5]. თანამედროვე ცხოვრების სტილი — დაბალი ფიზიკური აქტივობა, ყაბზობისკენ მიდრეკილება, ხანგრძლივი ჯდომა და ეკრანებთან დაკავშირებული ჩვევები — ქმნის პირობებს, როდესაც ერთ შეხედვით უმნიშვნელო ქცევა (ტუალეტში ზედმეტად დიდხანს ჯდომა) რეალურ რისკფაქტორად გადაიქცევა [4–7]. სწორედ ამ კონტექსტში განიხილება PLOS One-ში გამოქვეყნებული კვლევა, რომელმაც ყურადღება გაამახვილა სმარტფონის გამოყენებასა და ჰემოროის გავრცელებას შორის კავშირზე [1–3].
პრობლემის აღწერა
მთავარი კითხვა ასეთია: „რატომ შეიძლება იყოს პრობლემური ტელეფონის გამოყენება ტუალეტში?“ საკითხი თავად მოწყობილობას კი არ ეხება, არამედ იმ შედეგს, რასაც ის ხშირად იწვევს — უნიტაზზე ჯდომის გახანგრძლივებას. ეკრანზე ყურადღების გადატანისას ადამიანმა შეიძლება დაკარგოს დროის შეგრძნება და დარჩეს ერთ პოზაში უფრო დიდხანს, ვიდრე ფიზიოლოგიურად საჭიროა [1–3].
ჰემოროის განვითარების კლასიკურ რისკფაქტორებად მიიჩნევა ყაბზობა, დაძაბვა დეფეკაციისას, სიმსუქნე, ორსულობა, დაბალი ბოჭკოვანი კვება და ხანგრძლივი ჯდომა [4–7]. ტუალეტში ტელეფონის გამოყენება ამ სქემაში ჯდება, როგორც ქცევითი ფაქტორი, რომელიც ზრდის „ხანგრძლივი ჯდომის“ ალბათობას [1–3].
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
ჰემოროი წარმოადგენს ანალურ არხში არსებულ სისხლძარღვოვან „ბალიშებს“, რომლებიც ნორმაშიც არსებობს და მონაწილეობს კონტინენციის (შეკავების) მექანიზმში. პრობლემა იწყება მაშინ, როცა ეს სტრუქტურები შეშუპდება, ანთდება ან ჩამოიწევა, რაც იწვევს სიმპტომებს — ქავილს, ტკივილს, სისხლდენას, გამობერვას [4,5].
კლინიკური თვალსაზრისით, ხანგრძლივი ჯდომა უნიტაზზე შეიძლება მოქმედებდეს რამდენიმე გზით:
- ზრდის წნევას ანალურ/რექტალურ ვენებზე და ხელს უწყობს სისხლის დაგუბებას [4,5];
- უნიტაზის პოზა და გრავიტაცია შეიძლება ქმნიდეს პირობებს, როდესაც ქსოვილებზე დატვირთვა უფრო დიდხანს გრძელდება [4,5];
- თუ ხანგრძლივ ჯდომას თან ერთვის პერიოდული დაძაბვა, დამატებითი მექანიკური სტრესი კიდევ უფრო მატულობს [4–7].
მნიშვნელოვანია, რომ ახალ კვლევაში ავტორები ყურადღებას ამახვილებდნენ არა მხოლოდ დაძაბვაზე, არამედ სწორედ დროში გაწელილ ჯდომაზე, როგორც შესაძლო განმაპირობებელ მექანიზმზე [1–3]. ეს დეტალი პრაქტიკულად მნიშვნელოვანია: ზოგიერთ ადამიანს შეიძლება არც ჰქონდეს გამოკვეთილი ყაბზობა, მაგრამ ჰქონდეს ჩვევა, „უსაქმოდ“ იჯდეს ტუალეტში სმარტფონით ხელში.
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
PLOS One-ში გამოქვეყნებული კვლევა ჩატარდა აშშ-ში, ბეთ ისრაელ დიკონეს სამედიცინო ცენტრში (Beth Israel Deaconess Medical Center) დაგეგმილი კოლონოსკოპიის მქონე ზრდასრულებში. მონაწილეთა რაოდენობა იყო 125 [1–3]. კვლევის ფარგლებში:
- გამოკითხულთა 66% მიუთითებდა, რომ ტუალეტში სმარტფონს რეგულარულად იყენებდა [1–3];
- სტატისტიკური კორექციების (ასაკი, ფიზიკური აქტივობა, ბოჭკოვანი კვება და სხვა ფაქტორები) შემდეგაც, სმარტფონის მომხმარებლებში ჰემოროის გავრცელება 46%-ით მაღალი იყო არამომხმარებლებთან შედარებით [1–3];
- დროის ფაქტორი მკაფიოდ გამოჩნდა: სმარტფონის მომხმარებლებს შორის 37% ტუალეტში თითო ვიზიტზე 5 წუთზე მეტს ატარებდა, მაშინ როცა ტელეფონის არმომხმარებლებში ეს მაჩვენებელი 7.1% იყო [1–3].
ამ მონაცემების ინტერპრეტაციისას საჭიროა სიფრთხილე: კვლევა იყო გადაკვეთის ტიპის (ერთჯერადი შეფასება), რაც ნიშნავს, რომ ის აჩვენებს ასოციაციას და არა მიზეზ-შედეგობრივ კავშირს. შესაძლებელია, რომ ჰემოროის მქონე ადამიანები უფრო ხშირად ატარებდნენ დიდ დროს ტუალეტში სხვა მიზეზით (მაგალითად, დეფეკაციის სირთულით) და ტელეფონი ამ პროცესს უბრალოდ „თან ახლდა“ [1,2]. მიუხედავად ამისა, შედეგები ქმნის პრაქტიკულ ჰიპოთეზას: ტუალეტში სმარტფონი შესაძლოა იყოს მარტივად მოდიფიცირებადი ქცევითი რისკფაქტორი, განსაკუთრებით იმ ადამიანებში, ვინც მიდრეკილია ხანგრძლივად ჯდომისკენ [1–3].
საერთაშორისო გამოცდილება
საერთაშორისო კლინიკურ პრაქტიკაში ჰემოროის მართვის პირველ ხაზად ხშირად განიხილება ცხოვრების წესის ცვლილებები: ბოჭკოვანი კვების გაზრდა, ჰიდრატაცია, ფიზიკური აქტივობა, ყაბზობის მართვა და ტუალეტში „გაჭიანურებული“ ჯდომის თავიდან აცილება [4–7].
მედიისა და აკადემიური სივრცის რეზონანსი ამ კვლევაზე აჩვენებს, რომ თემა განიხილება როგორც ყოველდღიური ჩვევების გავლენის მაგალითი. მაგალითად, ჰარვარდის უნივერსიტეტის საინფორმაციო პლატფორმაზე გამოქვეყნებულმა ანალიტიკურმა მასალამაც ხაზი გაუსვა, რომ პრობლემის არსი ტელეფონი კი არა, დროის გაუცნობიერებლად გახანგრძლივებული ჯდომაა [3].
ამავე დროს, კლინიკური ორგანიზაციებისა და სამედიცინო წყაროების ზოგადი რეკომენდაცია ხშირად ერთგვარია: ტუალეტში გატარებული დრო უმჯობესია იყოს რამდენიმე წუთი; თუ დეფეკაცია არ ხერხდება სწრაფად, ჯობს ადგომა და მოგვიანებით სცდა, ვიდრე ხანგრძლივად ჯდომა და დაძაბვა [4–7]. კონკრეტული „ზუსტი წუთები“ სხვადასხვა წყაროში განსხვავდება, მაგრამ 5–10 წუთის ფარგლებში შეზღუდვა ფართოდ გვხვდება როგორც პრაქტიკული რჩევა [6,7].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში ჰემოროი ხშირად რჩება თვითმკურნალობის სფეროში — ადამიანები იყენებენ მალამოებსა და სხვადასხვა „საშინაო“ მეთოდებს ექიმთან კონსულტაციის გარეშე. ეს მიდგომა ზოგჯერ აჭიანურებს სწორი დიაგნოზის დასმას, განსაკუთრებით მაშინ, როცა სიმპტომი სისხლდენაა და საჭიროა სხვა დაავადებების გამორიცხვა [4,5].
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის დონეზე, მნიშვნელოვანია ორი მიმართულება:
- ინფორმაციის ხარისხი და სანდოობა — ამ თემაზე მკაფიო, გადამოწმებადი მასალების განთავსება და პოპულარულ ენაზე ახსნა (მსგავსი ფორმატისთვის რელევანტურია https://www.sheniekimi.ge და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ფართო ჭრილში https://www.publichealth.ge);
- მომსახურების ხარისხისა და უსაფრთხოების საკითხები — პაციენტებისთვის ხშირად მნიშვნელოვანია იცოდნენ, სად და როგორ მიიღონ სანდო კონსულტაცია, რისთვისაც ზოგადი სტანდარტებისა და სერტიფიკაციის თემაზე საინფორმაციო პლატფორმად შესაძლოა გამოყენებულ იქნას https://www.certificate.ge.
კლინიკურ-აკადემიური სივრცის თვალსაზრისით, მსგავსი კვლევების განხილვა და კონტექსტუალიზაცია ბუნებრივად ჯდება სამედიცინო დისკუსიებში, რასაც საქართველოში ხშირად უზრუნველყოფს პროფესიული საინფორმაციო გარემო, მათ შორის https://www.gmj.ge.
მითები და რეალობა
მითი: პრობლემა „ტელეფონის გამოსხივებაა“ და ამიტომ იწვევს ჰემოროის.
რეალობა: ამ კვლევაში განხილული მექანიზმი უკავშირდება დროში გაწელილ ჯდომას და არა მოწყობილობის „ფიზიკურ“ ზემოქმედებას [1–3].
მითი: თუ სისხლი გამოჩნდა, ეს ყოველთვის ჰემოროია და ექიმი არ მჭირდება.
რეალობა: ანალური სისხლდენა შეიძლება ბევრ მიზეზს ჰქონდეს; ჰემოროი ხშირია, მაგრამ სხვა მიზეზების გამორიცხვა, განსაკუთრებით გახანგრძლივებული ან განმეორებითი სისხლდენისას, მნიშვნელოვანია [4,5].
მითი: ტუალეტში დიდხანს ჯდომა harmless-ია, თუ არ ვიძაბები.
რეალობა: მონაცემები მიუთითებს, რომ პასიური, ხანგრძლივი ჯდომაც შეიძლება იყოს პრობლემური, რადგან ზრდის ზეწოლას ანალურ ვენურ ქსოვილებზე [1–3,5].
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
ტუალეტში ტელეფონის გამოყენება პირდაპირ იწვევს ჰემოროის?
კვლევა აჩვენებს ასოციაციას, არა მიზეზ-შედეგობრივ კავშირს. თუმცა მექანიზმი ლოგიკურია: ტელეფონი ხშირად ზრდის უნიტაზზე ჯდომის დროს, ხოლო ხანგრძლივი ჯდომა ცნობილ რისკფაქტორებთან თანხვედრაშია [1–3,5].
რამდენ ხანს ჯდომაა „ზედმეტი“?
ზუსტი ერთიანი ზღვარი არ არსებობს, მაგრამ პრაქტიკული მიდგომაა დროის შეზღუდვა რამდენიმე წუთამდე; რიგ წყაროებში ხშირად ფიგურირებს 5–10 წუთის ფარგლებში ყოფნა და შემდეგ ადგომა, თუ პროცესი არ ხერხდება [6,7].
თუ ხშირად მიწევს დიდხანს ჯდომა, რა შეიძლება იყოს მიზეზი?
ხშირად მიზეზია ყაბზობა, დაბალი ბოჭკოვანი კვება, არასაკმარისი სითხე, დაბალი ფიზიკური აქტივობა ან ნაწლავის ფუნქციური დარღვევები. ასეთ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია მიზეზის შეფასება და არა მხოლოდ სიმპტომის „დაფარვა“ [4–7].
ჰემოროის ნიშნები ყოველთვის ტკივილია?
არა. ზოგჯერ პირველი ნიშანი მხოლოდ სისხლდენაა, ზოგჯერ — ქავილი ან დისკომფორტი. ძლიერი ტკივილი უფრო დამახასიათებელია თრომბოზირებული გარე ჰემოროისთვის, თუმცა საბოლოო შეფასება ექიმის კომპეტენციაა [4,5].
როდის არის აუცილებელი ექიმთან მიმართვა?
თუ გაქვთ განმეორებითი ან ძლიერი სისხლდენა, გამოკვეთილი ტკივილი, ცხელება, სწრაფი გაუარესება, ან სიმპტომები არ უმჯობესდება, საჭიროა სამედიცინო შეფასება. ასევე მნიშვნელოვანია, თუ სისხლდენას ერთვის სისუსტე ან ანემიის ეჭვი [4,5].
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
ახალი მონაცემები მიუთითებს, რომ ტუალეტში სმარტფონის გამოყენება ფართოდ გავრცელებული ჩვევაა და შესაძლოა დაკავშირებული იყოს ჰემოროის უფრო მაღალ გავრცელებასთან, რაც სავარაუდოდ აიხსნება უნიტაზზე ჯდომის დროის გახანგრძლივებით [1–3]. მიუხედავად იმისა, რომ გადაკვეთის ტიპის კვლევა ვერ ამტკიცებს მიზეზ-შედეგობრივ კავშირს, შედეგი პრაქტიკულად მნიშვნელოვანია: ეს არის ქცევითი ფაქტორი, რომლის შეცვლაც ბევრი ადამიანისთვის შედარებით მარტივია და შეიძლება დაემატოს ჰემოროის პრევენციის სტანდარტულ მიდგომებს — ყაბზობის მართვას, ბოჭკოვანი კვების გაუმჯობესებას, ფიზიკური აქტივობის გაზრდას და ტუალეტში გატარებული დროის შემცირებას [4–7]. საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის დონეზე, მსგავსი თემების გაშუქება ეფექტურია მაშინ, როცა ყურადღება გადატანილია მტკიცებულებებზე, რისკების რეალისტურ ახსნაზე და თვითდიაგნოსტიკის ნაცვლად დროულ კონსულტაციაზე.
წყაროები
- Ramprasad C, et al. Smartphone use on the toilet and the risk of hemorrhoids. PLOS One. 2025; Article e0329983. Available from: https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0329983
- Ramprasad C, et al. Smartphone use on the toilet and the risk of hemorrhoids. PubMed. 2025. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40901789/
- Harvard Gazette. Does this cellphone habit raise risk of hemorrhoids? 2025 Sep 4. Available from: https://news.harvard.edu/gazette/story/2025/09/does-this-cellphone-habit-raise-risk-of-hemorrhoids/
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK). Hemorrhoids. Available from: https://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/hemorrhoids
- Mayo Clinic. Hemorrhoids: Symptoms and causes. Available from: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/hemorrhoids/symptoms-causes/syc-20360268
- Cleveland Clinic. Hemorrhoids: Causes, Symptoms & Treatment. Available from: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/15120-hemorrhoids
- NHS. Piles (haemorrhoids). Available from: https://www.nhs.uk/conditions/piles-haemorrhoids/
