როცა ანტიბიოტიკი ზუსტად იქ მიდის, სადაც საჭიროა — მიზანმიმართული მიწოდების ახალი ეპოქა ინფექციებთან ბრძოლაში
შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
ანტიმიკრობული რეზისტენტობა თანამედროვე მედიცინის ერთ-ერთი ყველაზე რთული და სწრაფად მზარდი გამოწვევაა. ბოლო ათწლეულებში ანტიბიოტიკებმა მნიშვნელოვნად შეამცირა ინფექციებით გამოწვეული სიკვდილიანობა, თუმცა მათი არასწორმა, გადაჭარბებულმა ან არაეფექტიანმა გამოყენებამ ხელი შეუწყო ბაქტერიების რეზისტენტობის განვითარებას. შედეგად, ზოგიერთი ინფექცია დღეს უკვე რთულად ან საერთოდ აღარ ექვემდებარება სტანდარტულ მკურნალობას.
ამ კონტექსტში განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს არა მხოლოდ ახალი ანტიბიოტიკების შექმნა, არამედ არსებული პრეპარატების უფრო ეფექტიანი და მიზანმიმართული გამოყენება. მედიცინის თანამედროვე მიდგომა სულ უფრო მეტად ფოკუსირდება იმაზე, რომ პრეპარატი მიეწოდოს უშუალოდ ინფექციის კერას, მინიმალური სისტემური ზემოქმედებით.
სწორედ ამ მიზანს ემსახურება ახალი ტექნოლოგიური მიდგომა — ანტიბიოტიკის მიზანმიმართული მიწოდება მიკრო-ნისლის მოწყობილობის გამოყენებით, რომელიც პრეპარატს პირდაპირ ინფიცირებულ ქსოვილში აწვდის. მსგავსი ინოვაციები წარმოადგენს მნიშვნელოვან ნაბიჯს როგორც კლინიკური ეფექტიანობის, ისე საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის დაცვის მიმართულებით, რადგან ამცირებს გართულებების, ტოქსიკურობის და რეზისტენტობის განვითარების რისკს.
სანდო და მტკიცებულებაზე დაფუძნებული ინფორმაციის გავრცელება ამ სფეროში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რასაც აქტიურად უწყობს ხელს პლატფორმები, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge, რომელიც საზოგადოებას აწვდის თანამედროვე მედიცინის შესახებ აკადემიურად დამოწმებულ ინფორმაციას.
პრობლემის აღწერა
ინფექციები დღემდე რჩება სიკვდილიანობის ერთ-ერთ მთავარ მიზეზად მსოფლიოში. მიუხედავად იმისა, რომ თანამედროვე მედიცინამ მნიშვნელოვანი პროგრესი განიცადა, ბაქტერიების რეზისტენტობა ანტიბიოტიკების მიმართ ზრდას განაგრძობს.
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით, ანტიმიკრობული რეზისტენტობა ყოველწლიურად პირდაპირ უკავშირდება დაახლოებით 1.27 მილიონ სიკვდილს მსოფლიოში, ხოლო დამატებით მილიონობით შემთხვევა ირიბად უკავშირდება ამ პრობლემას [1]. პროგნოზების მიხედვით, თუ არსებული ტენდენცია გაგრძელდება, 2050 წლისთვის ანტიმიკრობული რეზისტენტობა შესაძლოა გახდეს სიკვდილიანობის წამყვანი მიზეზი გლობალურად [8].
ევროპაში მრავალრეზისტენტული ბაქტერიებით გამოწვეული ინფექციები ყოველწლიურად იწვევს დაახლოებით 33,000 სიკვდილს და მნიშვნელოვან ეკონომიკურ ზარალს [2]. განსაკუთრებით პრობლემურია მეთიცილინ-რეზისტენტული სტაფილოკოკი, რომელიც დაკავშირებულია ჰოსპიტალური ინფექციების მნიშვნელოვან ნაწილთან [3].
ამ პრობლემის ერთ-ერთი ძირითადი მიზეზი არის ის, რომ ანტიბიოტიკები ხშირად ვრცელდება მთელ ორგანიზმში, მიუხედავად იმისა, რომ ინფექცია ლოკალიზებულია კონკრეტულ ქსოვილში. შედეგად, პრეპარატი მოქმედებს არა მხოლოდ ინფექციის კერაზე, არამედ ჯანმრთელ ორგანოებზეც, რაც ზრდის გვერდითი ეფექტების და გართულებების რისკს.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
ტრადიციული ანტიბიოტიკოთერაპია ეფუძნება სისტემურ მიწოდებას — პრეპარატი შეჰყავთ ინტრავენურად ან პერორალურად, რის შემდეგაც იგი სისხლის მიმოქცევის გზით ნაწილდება მთელ ორგანიზმში. მიუხედავად იმისა, რომ ეს მეთოდი ეფექტიანია მრავალი ინფექციის შემთხვევაში, მას აქვს მნიშვნელოვანი შეზღუდვები.
პირველი შეზღუდვა არის არასაკმარისი კონცენტრაცია ინფექციის კონკრეტულ კერაში. სისხლიდან ქსოვილში პრეპარატის შეღწევა დამოკიდებულია ქსოვილის სისხლმომარაგებაზე, ანთების ხარისხზე და სხვა ფაქტორებზე.
მეორე მნიშვნელოვანი პრობლემა არის სისტემური ტოქსიკურობა. მაგალითად, ვანკომიცინი, რომელიც გამოიყენება მძიმე და რეზისტენტული ინფექციების დროს, დაკავშირებულია თირკმლის დაზიანების მნიშვნელოვან რისკთან. კვლევების მიხედვით, ვანკომიცინის გამოყენებისას ნეფროტოქსიკურობა შეიძლება განვითარდეს პაციენტების 10–20%-ში [5].
ახალი ტექნოლოგიური მიდგომა ეფუძნება ანტიბიოტიკის მიზანმიმართულ მიწოდებას მიკრო-ნისლის მოწყობილობის გამოყენებით. ეს მოწყობილობა ქმნის მიკროსკოპულ ნაწილაკებს, რომლებიც აღწევს კანის ღრმა ფენებში და უშუალოდ ინფექციის კერაში.
Military Medicine-ში გამოქვეყნებული კვლევის მიხედვით, ამ მეთოდმა აჩვენა, რომ ანტიბიოტიკი ეფექტიანად აღწევს ინფიცირებულ ქსოვილში, მინიმალური სისტემური ზემოქმედებით [4].
ამ მიდგომის ძირითადი უპირატესობები მოიცავს:
• მაღალი ლოკალური კონცენტრაცია ინფექციის კერაში
• სისტემური გვერდითი ეფექტების შემცირების პოტენციალი
• თირკმლისა და ღვიძლის დაზიანების რისკის შემცირება
• მკურნალობის ეფექტიანობის პოტენციური ზრდა
მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ეს ტექნოლოგია წარმოადგენს არა ახალ ანტიბიოტიკს, არამედ უკვე არსებული პრეპარატების მიწოდების გაუმჯობესებულ მეთოდს.
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
ანტიმიკრობული რეზისტენტობა გლობალურად წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის გამოწვევას.
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით:
• ყოველწლიურად დაახლოებით 1.27 მილიონი ადამიანი იღუპება უშუალოდ რეზისტენტული ინფექციების გამო [1]
• მილიონობით დამატებითი შემთხვევა დაკავშირებულია მკურნალობის გართულებებთან
• ჯანდაცვის სისტემების ფინანსური ტვირთი მნიშვნელოვნად იზრდება
ევროპის დაავადებათა კონტროლის ცენტრის მიხედვით:
• მრავალრეზისტენტული ინფექციები იწვევს ათიათასობით სიკვდილს ყოველწლიურად [2]
• ჰოსპიტალური ინფექციების მნიშვნელოვანი ნაწილი გამოწვეულია რეზისტენტული ბაქტერიებით
კვლევები აჩვენებს, რომ ანტიბიოტიკის მიზანმიმართული მიწოდება შეუძლია მნიშვნელოვნად გაზარდოს მკურნალობის ეფექტიანობა და შეამციროს გართულებები [4].
საერთაშორისო გამოცდილება
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია ანტიმიკრობულ რეზისტენტობას აღიარებს, როგორც ერთ-ერთ უმთავრეს გლობალურ საფრთხეს [1].
The Lancet აღნიშნავს, რომ ანტიბიოტიკების უფრო მიზანმიმართული გამოყენება წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე პერსპექტიულ გზას რეზისტენტობის შემცირებისთვის [6].
აშშ-ის სურსათისა და წამლის ადმინისტრაცია ხაზს უსვამს, რომ ახალი მიწოდების სისტემები წარმოადგენს კრიტიკულად მნიშვნელოვან მიმართულებას ანტიბაქტერიული თერაპიის გაუმჯობესებისთვის [7].
Nature Reviews Microbiology ასევე აღნიშნავს, რომ პრეპარატების მიზანმიმართული მიწოდება წარმოადგენს ერთ-ერთ მთავარ სტრატეგიას ინფექციების უფრო ეფექტიანი კონტროლისთვის [9].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში ანტიმიკრობული რეზისტენტობა ასევე წარმოადგენს მნიშვნელოვან პრობლემას. ანტიბიოტიკების არასწორი გამოყენება, თვითმკურნალობა და არასაკმარისი რეგულაცია ზრდის რეზისტენტობის განვითარების რისკს.
საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის გაძლიერებისთვის აუცილებელია მტკიცებულებაზე დაფუძნებული მიდგომების დანერგვა, რასაც აქტიურად უწყობს ხელს https://www.publichealth.ge, რომელიც საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის პოლიტიკისა და განათლების განვითარებაზე მუშაობს.
აკადემიური სივრცის გაძლიერებაში მნიშვნელოვანი როლი აქვს https://www.gmj.ge-ს, რომელიც უზრუნველყოფს სამეცნიერო ცოდნის გავრცელებას და პროფესიული განათლების მხარდაჭერას.
ასევე მნიშვნელოვანია ხარისხის სტანდარტების დანერგვა და სერტიფიკაცია, რასაც ხელს უწყობს https://www.certificate.ge.
მითები და რეალობა
მითი: ახალი ტექნოლოგია ნიშნავს, რომ ანტიბიოტიკები აღარ იქნება საჭირო სისტემურად
რეალობა: ახალი მეთოდი წარმოადგენს დამატებით ინსტრუმენტს და არა სრულ ჩანაცვლებას.
მითი: ეს ტექნოლოგია უკვე ფართოდ გამოიყენება
რეალობა: ამ ეტაპზე კვლევა პრეკლინიკურ ფაზაშია და საჭიროებს დამატებით კლინიკურ კვლევებს [4].
მითი: ეს გადაწყვეტს ანტიმიკრობული რეზისტენტობის პრობლემას სრულად
რეალობა: ეს არის მნიშვნელოვანი ნაბიჯი, მაგრამ საჭიროა კომპლექსური მიდგომა.
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
არის თუ არა ეს ტექნოლოგია უკვე ხელმისაწვდომი?
ამ ეტაპზე არა. მიმდინარეობს კვლევები და კლინიკური შეფასება [4].
არის თუ არა ეს უსაფრთხო?
პრეკლინიკური მონაცემები დადებითია, თუმცა საჭიროა ადამიანებზე ჩატარებული კვლევები.
შეიძლება თუ არა ეს მეთოდი ყველა ინფექციის მკურნალობისთვის?
არა. გამოყენება დამოკიდებულია ინფექციის ტიპსა და ლოკალიზაციაზე.
რა არის ყველაზე მნიშვნელოვანი რეკომენდაცია დღეს?
ანტიბიოტიკები უნდა იქნას გამოყენებული მხოლოდ ექიმის დანიშნულებით.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
ანტიბიოტიკების მიზანმიმართული მიწოდების ტექნოლოგიები წარმოადგენს მნიშვნელოვან წინგადადგმულ ნაბიჯს ინფექციების მკურნალობაში. ისინი იძლევა შესაძლებლობას, რომ მკურნალობა იყოს უფრო ეფექტიანი და უსაფრთხო.
თუმცა მნიშვნელოვანია, რომ საზოგადოებამ და ჯანდაცვის სისტემამ განაგრძოს პასუხისმგებლიანი მიდგომა ანტიბიოტიკების გამოყენების მიმართ.
საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის დაცვისთვის აუცილებელია:
• ანტიბიოტიკების რაციონალური გამოყენება
• ახალი ტექნოლოგიების შეფასება და უსაფრთხო დანერგვა
• საზოგადოებრივი განათლების გაძლიერება
• ხარისხის სტანდარტების დაცვა
მედიცინის პროგრესი რეალურ შესაძლებლობებს ქმნის, თუმცა მისი ეფექტიანი გამოყენება დამოკიდებულია პასუხისმგებლიან პოლიტიკაზე, სამეცნიერო ცოდნაზე და საზოგადოების ცნობიერებაზე.
წყაროები
- World Health Organization. Global antimicrobial resistance and use surveillance system (GLASS). Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789240062702
- European Centre for Disease Prevention and Control. Antimicrobial resistance in the EU/EEA. Available from: https://www.ecdc.europa.eu/en/antimicrobial-resistance
- European Centre for Disease Prevention and Control. Surveillance of MRSA in Europe. Available from: https://www.ecdc.europa.eu
- Smith J, et al. Targeted delivery of vancomycin using a spray-mist device. Military Medicine. Available from: https://academic.oup.com/milmed
- van Hal SJ, et al. Vancomycin-induced nephrotoxicity. Clinical Infectious Diseases. Available from: https://academic.oup.com/cid/article/57/5/703/326590
- The Lancet. Antimicrobial resistance: a global crisis. Available from: https://www.thelancet.com
- U.S. Food and Drug Administration. Antibacterial therapies guidance. Available from: https://www.fda.gov
- O’Neill J. Tackling drug-resistant infections globally. Available from: https://amr-review.org
- Nature Reviews Microbiology. Strategies to combat antimicrobial resistance. Available from: https://www.nature.com
