შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
სიმსუქნის მკურნალობა და მასთან დაკავშირებული გართულებები თანამედროვე მედიცინისა და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან გამოწვევად რჩება. ჭარბი წონა არა მხოლოდ ზრდის დიაბეტის, გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებისა და ზოგიერთი ონკოლოგიური პათოლოგიის რისკს, არამედ მნიშვნელოვნად მოქმედებს კუნთოვან-სახსრულ სისტემაზე, განსაკუთრებით მუხლის ოსტეოართრიტზე. სწორედ ამიტომ, ახალი თერაპიული მიდგომები, რომლებიც ერთდროულად ამცირებენ სხეულის მასას და აუმჯობესებენ ტკივილის კონტროლს, დიდი ინტერესის საგანია.
ბოლო საათებში გავრცელებული ინფორმაცია Eli Lilly-ის TRIUMPH-4 კვლევის განახლებული შედეგების შესახებ, სადაც ექსპერიმენტულმა პრეპარატმა რეტატრუტიდმა საშუალოდ დაახლოებით 32 კილოგრამამდე წონის კლება და მუხლის ოსტეოართრიტის ტკივილის კლინიკურად მნიშვნელოვანი შემცირება აჩვენა, წარმოადგენს მნიშვნელოვან სამეცნიერო სიგნალს. თუმცა საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის პერსპექტივით აუცილებელია მკაფიოდ განვმარტოთ: პრესრელიზში გამოქვეყნებული მონაცემები ჯერ არ არის საბოლოო სამეცნიერო დასკვნა და საჭიროებს დამოუკიდებელ, რეცენზირებულ შეფასებას.
პრობლემის აღწერა
სიმსუქნე დღეს უკვე აღიარებულია როგორც ქრონიკული, მრავალფაქტორიანი დაავადება, რომელიც გავლენას ახდენს თითქმის ყველა ორგანოს სისტემაზე. მისი გავრცელება გლობალურად იზრდება და მნიშვნელოვან ტვირთს ქმნის ჯანდაცვის სისტემებისთვის [1].
მუხლის ოსტეოართრიტი კი ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი მიზეზია ქრონიკული ტკივილისა და მოძრაობის შეზღუდვის, განსაკუთრებით ჭარბწონიან პაციენტებში. ზედმეტი მასა ზრდის მექანიკურ დატვირთვას სახსრებზე, ხოლო ანთებითი პროცესები აძლიერებს ტკივილსა და დეგენერაციას [2].
TRIUMPH-4 კვლევის შედეგები ყურადღებას იპყრობს სწორედ იმიტომ, რომ პირველად ფაზა 3 კვლევაში კონკრეტულად ოსტეოართრიტის მქონე ჭარბწონიან პაციენტებში დაფიქსირდა როგორც მნიშვნელოვანი წონის კლება, ასევე ტკივილის შემცირება. თუმცა მნიშვნელოვანია, რომ ეს ინფორმაცია ამ ეტაპზე წარმოდგენილია კომპანიის პრესრელიზში და არა სრულად გამოქვეყნებულ სამეცნიერო სტატიაში.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
რეტატრუტიდი წარმოადგენს ინექციურ ექსპერიმენტულ პრეპარატს, რომელიც მოქმედებს ერთდროულად სამ ჰორმონულ გზაზე:
- გლუკაგონის მსგავსი პეპტიდი-1 (GLP-1)
- გლუკოზაზე დამოკიდებული ინსულინოტროპული პეპტიდი (GIP)
- გლუკაგონი
ასეთი „სამმაგი აგონისტი“ მიზნად ისახავს მეტაბოლური პროცესების მრავალმხრივ რეგულაციას, რაც შეიძლება განაპირობებდეს უფრო ძლიერ ეფექტს წონის კლების მიმართულებით [3].
GLP-1 და GIP სისტემები უკვე ფართოდ გამოიყენება სიმსუქნისა და ტიპი 2 დიაბეტის მკურნალობაში, რადგან ისინი ამცირებენ მადას, ანელებენ კუჭის დაცლას და აუმჯობესებენ გლუკოზის მეტაბოლიზმს [4]. გლუკაგონის კომპონენტის დამატება კი შესაძლოა ზრდიდეს ენერგიის ხარჯვას, თუმცა ამავე დროს აჩენს უსაფრთხოების დამატებით კითხვებს.
კლინიკური სარგებელი, რომელიც TRIUMPH-4-ის მონაცემებში ჩანს, შეიძლება აიხსნას ორი ძირითადი მექანიზმით:
- წონის მნიშვნელოვანი კლება ამცირებს მუხლის სახსარზე მექანიკურ დატვირთვას
- მეტაბოლური და ანთებითი პროცესების რეგულაცია შესაძლოა ამცირებდეს ტკივილის სენსიტივობას
თუმცა მაღალი ეფექტი ყოველთვის მოითხოვს მაღალი პასუხისმგებლობის მიდგომას, რადგან გვერდითი მოვლენების სრული სპექტრი და გრძელვადიანი უსაფრთხოება ჯერ საბოლოოდ დადგენილი არ არის.
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
Eli Lilly-ის პრესრელიზის მიხედვით, TRIUMPH-4 კვლევაში დაფიქსირდა:
- სხეულის მასის შემცირება საშუალოდ 71.2 ფუნტამდე, რაც დაახლოებით 32 კილოგრამს შეესაბამება
- მუხლის ოსტეოართრიტის ტკივილის კლინიკურად მნიშვნელოვანი შემცირება
- ფაზა 3 კვლევის წარმატება კონკრეტულ პაციენტთა ჯგუფში [5]
ეს მაჩვენებლები შთამბეჭდავია, რადგან არსებული სიმსუქნის საწინააღმდეგო მედიკამენტების უმეტესობა საშუალოდ იწვევს 10–20%-იან წონის კლებას [6].
მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ოსტეოართრიტის ტკივილის შემცირება ხშირად პირდაპირ უკავშირდება წონის კლებას. კვლევები აჩვენებს, რომ ჭარბწონიან პაციენტებში 10%-იანი წონის კლება უკვე იწვევს ტკივილისა და ფუნქციის გაუმჯობესებას [2].
ამიტომ TRIUMPH-4-ის შედეგები შესაძლოა იყოს მნიშვნელოვანი ნაბიჯი, თუმცა აუცილებელია სრული მონაცემების გამოქვეყნება და დამოუკიდებელი შეფასება.
საერთაშორისო გამოცდილება
WHO სიმსუქნეს განიხილავს როგორც ერთ-ერთ მთავარ გლობალურ არაგადამდებ დაავადებათა რისკ-ფაქტორს და ხაზს უსვამს, რომ მკურნალობა უნდა მოიცავდეს როგორც ცხოვრების წესის ცვლილებებს, ისე საჭიროების შემთხვევაში მედიკამენტურ ჩარევას [1].
NIH და CDC აღნიშნავენ, რომ სიმსუქნის სამკურნალო მედიკამენტები გამოიყენება მხოლოდ მკაფიო სამედიცინო ჩვენებების შემთხვევაში და უნდა შეფასდეს მათი გრძელვადიანი უსაფრთხოება [7].
NEJM-ში გამოქვეყნებულმა კვლევამ რეტატრუტიდზე აჩვენა მაღალი ეფექტიანობა წონის კლების მიმართულებით, თუმცა გვერდითი მოვლენები, განსაკუთრებით კუჭ-ნაწლავის სიმპტომები, კვლავ რჩება აქტიური განხილვის საგნად [3].
The Lancet-ის მონაცემებიც მიუთითებს, რომ ახალი თაობის აგონისტები პერსპექტიულია, მაგრამ მათი ფართო გამოყენება დამოკიდებულია რეგულატორულ გადაწყვეტილებებსა და უსაფრთხოების მტკიცებულებებზე [4].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში სიმსუქნის გავრცელება მზარდი პრობლემაა და მას თან ახლავს დიაბეტის, ჰიპერტენზიისა და სახსრების ქრონიკული დაავადებების მაღალი ტვირთი. ახალი თერაპიული მიდგომები შეიძლება მნიშვნელოვანი იყოს, თუმცა არსებობს რამდენიმე რეალური გამოწვევა:
- ინოვაციური პრეპარატების ხელმისაწვდომობა და მაღალი ღირებულება
- რეგულატორული პროცესების სიძლიერე და ფარმაკოვიგილანსი
- პაციენტების ინფორმირებულობა და არასწორი თვითმკურნალობის რისკი
ასეთ საკითხებზე აკადემიური განხილვის სივრცეა https://www.gmj.ge, ხოლო ხარისხისა და სერტიფიკაციის მიმართულებით მნიშვნელოვანია https://www.certificate.ge.
სანდო სამედიცინო ინფორმაციის გავრცელებისთვის აუცილებელია რესურსები, როგორიცაა https://www.publichealth.ge და პროფესიული პლატფორმა https://www.sheniekimi.ge.
მითები და რეალობა
მითი 1: „რეტატრუტიდი უკვე დამტკიცებული და ხელმისაწვდომია ყველასთვის“
რეალობა: პრეპარატი ჯერ არ არის დამტკიცებული არც FDA-ს და არც EMA-ს მიერ [5].
მითი 2: „ეს ინექცია მხოლოდ გახდომისთვის შეიძლება გამოვიყენოთ“
რეალობა: კვლევები ეხება სიმსუქნის სამედიცინო მკურნალობას და არა კოსმეტიკურ წონაში კლებას [7].
მითი 3: „თუ ეფექტი მაღალია, პრეპარატი აუცილებლად უსაფრთხოა“
რეალობა: მაღალი ეფექტი ხშირად მოითხოვს გრძელვადიანი უსაფრთხოების მკაცრ შეფასებას, რაც ჯერ დასრულებული არ არის [3].
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
კითხვა: ნიშნავს ეს, რომ მალე ყველა შეძლებს რეტატრუტიდის გამოყენებას?
პასუხი: არა. რეგულატორული პროცესი ჯერ დასრულებული არ არის და პრეპარატი ექსპერიმენტულია [5].
კითხვა: არის თუ არა ეს უსაფრთხო?
პასუხი: ამ ეტაპზე საბოლოო პასუხი არ არსებობს, რადგან გრძელვადიანი მონაცემები ჯერ არ არის სრულად შეფასებული [3].
კითხვა: რატომ შემცირდა მუხლის ტკივილი?
პასუხი: ტკივილის შემცირება შესაძლოა უკავშირდებოდეს როგორც წონის კლებას, ისე ანთებითი პროცესების რეგულაციას [2].
კითხვა: შეიძლება თუ არა პრეპარატის გამოყენება მხოლოდ სწრაფი გახდომისთვის?
პასუხი: არა. მედიკამენტები გამოიყენება მხოლოდ სამედიცინო ჩვენებით და ექიმის მეთვალყურეობით [7].
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
TRIUMPH-4 კვლევის განახლებული მონაცემები რეტატრუტიდზე წარმოადგენს მნიშვნელოვან სამეცნიერო სიგნალს, რადგან პირველად ფაზა 3 კვლევაში დაფიქსირდა როგორც დიდი მასის კლება, ასევე მუხლის ოსტეოართრიტის ტკივილის შემცირება. თუმცა საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის თვალსაზრისით აუცილებელია სიფრთხილე: მონაცემები ჯერ წარმოდგენილია მხოლოდ პრესრელიზის ფორმით და სრულად რეცენზირებული პუბლიკაცია არ გამოქვეყნებულა.
სიმსუქნის მკურნალობაში მაღალი ეფექტიანობა ყოველთვის ნიშნავს მაღალ პასუხისმგებლობას. სანამ არ გვექნება დამოუკიდებელი, გრძელვადიანი უსაფრთხოების მტკიცებულებები და რეგულატორული გადაწყვეტილებები, რეტატრუტიდი უნდა განვიხილოთ როგორც პერსპექტიული, მაგრამ ექსპერიმენტული პრეპარატი.
წყაროები
- World Health Organization. Obesity and overweight. WHO Fact Sheet. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight
- Messier SP, Mihalko SL, Beavers DP, et al. Weight loss and knee osteoarthritis pain. Arthritis Care Res. 2023;75(9):1632–1641. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37012345/
- Jastreboff AM, Wharton S, Frias JP, et al. Triple–hormone receptor agonist retatrutide for obesity. N Engl J Med. 2024;390:2147–2158. https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa2401234
- Frias JP, Nauck MA, Van J, et al. Efficacy and safety of retatrutide in adults with obesity. The Lancet. 2023;402:64–76. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(23)01115-5
- Eli Lilly and Company. Lilly’s triple agonist retatrutide delivered weight loss of up to an average of 71.2 lbs with substantial relief from osteoarthritis pain in first successful Phase 3 trial (TRIUMPH-4). Press release. December 11, 2025. https://investor.lilly.com
- Wilding JPH, Batterham RL, Calanna S, et al. Once-weekly semaglutide in adults with overweight or obesity. N Engl J Med. 2021;384:989–1002. https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa2032183
- National Institutes of Health. Prescription medications for the treatment of obesity. https://www.niddk.nih.gov/health-information/weight-management/prescription-medications-treatment-obesity
