ქვეყანაში მედიკამენტებზე ხელმისაწვდომობის საკითხი საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ერთ-ერთ ყველაზე მგრძნობიარე მიმართულებად რჩება, განსაკუთრებით მაშინ, როცა საუბარია ქრონიკული და სიცოცხლისთვის მნიშვნელოვანი დაავადებების მკურნალობაზე.
ამ კონტექსტში სახელმწიფოს მიერ რეფერენტული ფასების მექანიზმის ამოქმედება წარმოადგენს მცდელობას, ერთდროულად დაიცვას პაციენტების ინტერესები და უზრუნველყოს ფარმაცევტული ბაზრის მდგრადი ფუნქციონირება.
შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
მედიკამენტებზე ფასების რეგულირება ფართოდ გამოიყენება სხვადასხვა ქვეყანაში, როგორც სოციალური დაცვის ინსტრუმენტი. საქართველოში რეფერენტული ფასების სისტემის დანერგვა მიზნად ისახავს მოსახლეობისთვის აუცილებელი პრეპარატების ფინანსური ხელმისაწვდომობის გაუმჯობესებას, რაც პირდაპირ კავშირშია მკურნალობის უწყვეტობასთან, ჯანმრთელობის შედეგებთან და ჯანდაცვის ხარჯების შემცირებასთან საზოგადოებრივ დონეზე.
პრობლემის აღწერა
მედიკამენტების მაღალი ფასები ერთ-ერთი ძირითადი ბარიერია დროული და ეფექტიანი მკურნალობისთვის. საქართველოს მსგავს ქვეყნებში, სადაც მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი მედიკამენტებს საკუთარი ჯიბიდან აფინანსებს, ფასის მცირე მატებაც კი შეიძლება მკურნალობის შეწყვეტის ან არასრულყოფილი სქემების გამოყენების მიზეზი გახდეს. სწორედ ამ პრობლემის საპასუხოდ ამოქმედდა რეფერენტული ფასების მექანიზმი, რომელიც გარკვეული პრეპარატებისთვის ზედა ფასობრივ ზღვარს განსაზღვრავს.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
კლინიკური თვალსაზრისით, მედიკამენტებზე ხელმისაწვდომობა პირდაპირ უკავშირდება მკურნალობის ეფექტიანობას. კვლევები აჩვენებს, რომ ფასის შემცირება ზრდის პაციენტთა ერთგულებას დანიშნული თერაპიის მიმართ, ამცირებს გართულებების რისკს და საბოლოოდ ამსუბუქებს ჯანდაცვის სისტემის ფინანსურ ტვირთს [1]. თუმცა, რეგულაციამ არ უნდა შეამციროს პრეპარატების ხარისხი ან დააზიანოს ბაზარზე მათი უწყვეტი მიწოდება.
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
ჯანდაცვის სამინისტროს ინფორმაციით, ამ ეტაპზე რეფერენტული ფასები მოქმედებს დაახლოებით 7 000 მედიკამენტზე. ეს ნიშნავს, რომ ჩამონათვალში შემავალი პრეპარატების ფასები რეგულირებულია და მათი ღირებულება არ უნდა აღემატებოდეს დადგენილ ზღვარს. საერთაშორისო გამოცდილება მიუთითებს, რომ მსგავსი პოლიტიკა ეფექტიანია მაშინ, როცა იგი პერიოდულად გადახედვას ექვემდებარება და ეფუძნება ბაზრის რეალურ მონაცემებს [2].
საერთაშორისო გამოცდილება
ევროპის არაერთ ქვეყანაში, მათ შორის გერმანიაში, საფრანგეთსა და სკანდინავიის ქვეყნებში, რეფერენტული ფასების სისტემა ათწლეულებია გამოიყენება. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია აღნიშნავს, რომ ფასების რეგულირება უნდა მიმდინარეობდეს გამჭვირვალედ და თან ახლდეს ხარისხის კონტროლის მექანიზმები, რათა თავიდან იქნას აცილებული დეფიციტი ან დაბალხარისხიანი მედიკამენტების გავრცელება [3].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოსთვის რეფერენტული ფასების სისტემა წარმოადგენს შედარებით ახალ ინსტრუმენტს. ჯანდაცვის მინისტრის, მიხეილ სარჯველაძე განცხადებით, უწყება მუშაობს პროგრამის გაფართოებასა და შესაძლებლობების გაუმჯობესებაზე, რათა პაციენტების უფლებები მაქსიმალურად იყოს დაცული და ამავე დროს ფარმაცევტულ ბიზნესს შეუნარჩუნდეს თავისუფალი ოპერირების შესაძლებლობა. ამ მიმართულებით მნიშვნელოვანი იქნება რეგულაციის თანხვედრა ხარისხის სტანდარტებთან და აკადემიურ რეკომენდაციებთან, რაც ხშირად განიხილება პროფესიულ სივრცეში, მათ შორის www.gmj.ge-ზე.
მითები და რეალობა
მედიკამენტებზე ფასების რეგულაციასთან დაკავშირებით ხშირად ვრცელდება მოსაზრება, თითქოს ასეთი პოლიტიკა ავტომატურად იწვევს დეფიციტს. საერთაშორისო კვლევები აჩვენებს, რომ სწორად დაგეგმილი და მოქნილი სისტემა დეფიციტის რისკს მნიშვნელოვნად ამცირებს, განსაკუთრებით მაშინ, როცა რეგულაცია ემყარება ბაზრის ანალიზსა და მწარმოებლებთან კომუნიკაციას [4].
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
არის თუ არა ყველა მედიკამენტი რეფერენტული ფასების ქვეშ?
არა. სისტემა ამ ეტაპზე მოიცავს კონკრეტულ ჩამონათვალს, ძირითადად სიცოცხლისთვის აუცილებელ და ფართოდ გამოყენებულ პრეპარატებს.
ზღუდავს თუ არა რეგულაცია არჩევანის თავისუფლებას?
რეგულაცია არ კრძალავს მედიკამენტების იმპორტს ან გაყიდვას, არამედ ადგენს ფასის ზედა ზღვარს გარკვეული პრეპარატებისთვის.
შეიძლება თუ არა ფასების ცვლილება მომავალში?
დიახ. რეფერენტული ფასები პერიოდულად გადაიხედება ბაზრისა და საერთაშორისო მონაცემების გათვალისწინებით.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
მედიკამენტებზე რეფერენტული ფასების მოქმედება საქართველოში წარმოადგენს მნიშვნელოვან ნაბიჯს პაციენტების სოციალური დაცვისკენ. ამ პოლიტიკის ეფექტიანობა დამოკიდებული იქნება მის მუდმივ გაუმჯობესებაზე, მონაცემებზე დაფუძნებულ მართვაზე და ხარისხის კონტროლის პარალელურ მექანიზმებზე. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივიდან, მსგავსი მიდგომა ხელს უწყობს მკურნალობის უწყვეტობას, ფინანსური ბარიერების შემცირებას და მოსახლეობის ჯანმრთელობის საერთო მაჩვენებლების გაუმჯობესებას.
წყაროები
- World Health Organization. Medicines pricing policies and access to essential medicines. ხელმისაწვდომია: https://www.who.int
- OECD. Pharmaceutical pricing and reimbursement policies. ხელმისაწვდომია: https://www.oecd.org
- World Health Organization. WHO guideline on country pharmaceutical pricing policies. ხელმისაწვდომია: https://www.who.int
- European Commission. External reference pricing of medicinal products. ხელმისაწვდომია: https://health.ec.europa.eu
