GLP-1 ჯგუფის მედიკამენტებით წონის სწრაფმა კლებამ ბოლო წლებში მნიშვნელოვანი ადგილი დაიკავა სიმსუქნის მართვაში, თუმცა საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის კრიტიკულია, რომ „სწრაფი შედეგი“ არ გაიგივდეს უსაფრთხოებასა და ჯანმრთელობის გაუმჯობესებასთან.
მკვეთრი კლება ხშირად მიმდინარეობს არა მხოლოდ ცხიმოვანი ქსოვილის, არამედ კუნთის მასის ხარჯზე, თან ახლავს კანის მოდუნება და მეტაბოლური ადაპტაცია, რაც ზრდის წონის დაბრუნების, ფუნქციური დაქვეითებისა და გრძელვადიანი რისკების ალბათობას [1–3]. ამ თემაზე სანდო, პრაქტიკული და მტკიცებულებაზე დაფუძნებული ინფორმაცია განსაკუთრებით საჭიროა ისეთ პლატფორმებზე, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge.
შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
სიმსუქნე ქრონიკული, განმეორებადი მდგომარეობაა, რომლის მართვაც ხშირად მოითხოვს კომპლექსურ მიდგომას: კვების, მოძრაობის, ქცევითი მხარდაჭერისა და ზოგ შემთხვევაში მედიკამენტური თერაპიის კომბინაციას. GLP-1 ჯგუფის მედიკამენტებმა მნიშვნელოვნად გაზარდა კლინიკურად მნიშვნელოვანი წონის კლების მიღწევადობა, მაგრამ პარალელურად გააჩინა ახალი საზოგადოებრივი ჯანდაცვის გამოწვევა: როცა წონა იკლებს სწრაფად, სხეულის შემადგენლობა შეიძლება შეიცვალოს არასასურველი მიმართულებით — კუნთის მასის შემცირებით, კანის ხარისხის გაუარესებით და მეტაბოლური ხარჯის დაქვეითებით [1–4]. შედეგი შესაძლოა იყოს არა მხოლოდ ესთეტიკური დისკომფორტი, არამედ დაცემის რისკის, სისუსტის, ფუნქციური შეზღუდვისა და წონის დაბრუნების ალბათობის ზრდა, განსაკუთრებით მაშინ, როცა მედიკამენტი გამოიყენება ზედამხედველობის გარეშე ან ცხოვრების წესის ცვლილების გარეშე [2,3].
პრობლემის აღწერა
პრობლემა არ არის თავად მედიკამენტი, არამედ მის გარშემო შექმნილი არასწორი მოლოდინები და პრაქტიკა. წონის მკვეთრი კლება ხშირად აღიქმება „სწრაფ გამარჯვებად“, თუმცა კლინიკურად მნიშვნელოვნია კითხვა: რა იკლებს — ცხიმი, კუნთი, თუ ორივე? კვლევები აჩვენებს, რომ ზოგიერთი სქემის პირობებში საერთო კლებული მასის მნიშვნელოვანი ნაწილი შეიძლება მოდიოდეს კუნთზე [1,4]. ამას ემატება კანის მოდუნება, რაც ხშირია მასიური წონის კლების შემდეგ, რადგან კანსა და შემაერთებელ ქსოვილს აღდგენის საკუთარი ფიზიოლოგიური საზღვრები აქვს [5].
ქართველი მკითხველისთვის თემა აქტუალურია რამდენიმე მიზეზით: სიმსუქნის მაღალი გავრცელება, ფიზიკური აქტივობის დაბალი დონე მოსახლეობის ნაწილში და ისიც, რომ წონის კლების მედიკამენტები ზოგჯერ გამოიყენება არასათანადო შეფასებითა და მონიტორინგის გარეშე. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ამოცანაა სწორი ინფორმაციის მიწოდება და უსაფრთხო პრაქტიკების დამკვიდრება.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
GLP-1 ჯგუფის მედიკამენტები (მაგალითად, სემაგლუტიდი; ასევე ორმაგი მოქმედების მედიკამენტები, როგორიცაა ტირზეპატიდი) ამცირებს მადას, ანელებს კუჭის დაცლას და ხელს უწყობს ენერგიის მიღების შემცირებას. შედეგად, წონა იკლებს. მაგრამ ენერგიის დეფიციტისას ორგანიზმი „ზოგავს“ არა მხოლოდ ცხიმს: თუ ცილის მიღება არასაკმარისია და არ არსებობს ძალოვანი დატვირთვა, კუნთის ცილოვანი ქსოვილი შეიძლება შემცირდეს [1,6].
კუნთის მასა არა მხოლოდ მოძრაობისთვისაა მნიშვნელოვანი. ის მონაწილეობს გლუკოზის მეტაბოლიზმში, ინსულინის მგრძნობელობაში, ანთებითი პროცესების რეგულაციაში და ასაკთან დაკავშირებული სისუსტის პრევენციაში. ამიტომ კუნთის მასის დაკარგვა შეიძლება გახდეს კლინიკურად მნიშვნელოვანი, განსაკუთრებით ხანდაზმულებში და ქრონიკული დაავადებების მქონე პირებში [7].
კანის მხრივ, სწრაფი და დიდი მასშტაბის კლება ქმნის პირობებს, როცა კოლაგენისა და ელასტიკური ბოჭკოების ქსელი ვერ ასწრებს ადაპტაციას. მასიური წონის კლების შემდეგ კანის კოლაგენისა და ელასტიკური ბოჭკოების მორფოლოგიური ცვლილებები აღწერილია კვლევებშიც, რაც ხსნის კანის მოდუნებისა და ხარისხის დაქვეითების ნაწილს [5]. ასაკი ამ პროცესს კიდევ უფრო ამძიმებს: ასაკთან ერთად მცირდება კოლაგენის სინთეზი და კანის სტრუქტურული „რეზერვი“ [8].
მეტაბოლური ადაპტაცია კიდევ ერთი კრიტიკული რგოლია. წონის კლებას ხშირად ახლავს ენერგიის ხარჯის შემცირება იმაზე მეტად, ვიდრე მხოლოდ სხეულის მასის შემცირებით აიხსნება. ეს ადაპტაცია რთულს ხდის მიღწეული შედეგის შენარჩუნებას და ზრდის წონის დაბრუნების რისკს, თუ არ არის გრძელვადიანი მხარდაჭერა [6].
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
სხეულის შემადგენლობის ცვლილებები ყველაზე გასაგებად ჩანს იმ კვლევებში, სადაც გამოიყენება სხეულის შემადგენლობის ობიექტური გაზომვები. სემაგლუტიდის კვლევით ქვეჯგუფში ნაჩვენებია, რომ საერთო მასის კლებასთან ერთად მცირდება კუნთის (უცხიმო) მასაც, მიუხედავად იმისა, რომ სხეულის შემადგენლობაში ცხიმის წილი ხშირად უფრო მეტად იკლებს [4].
გარდა ამისა, სამეცნიერო მიმოხილვებში აღნიშნულია, რომ სემაგლუტიდის შემთხვევაში ზოგიერთ მონაცემში კუნთის დაკარგვამ შეიძლება შეადგინოს საერთო კლებული მასის დაახლოებით 40%-მდე, განსაკუთრებით როცა არ ხდება მიზნობრივი ძალოვანი ვარჯიში და საკმარისი ცილის უზრუნველყოფა [1]. ტირზეპატიდის შემთხვევაში SURMOUNT-1 კვლევის სხეულის შემადგენლობის ანალიზი მიუთითებს, რომ მცირდება როგორც ცხიმოვანი, ისე კუნთის მასა, ხოლო კლებული მასის სტრუქტურა საჭიროებს ინდივიდუალურ შეფასებას და თანმხლებ სტრატეგიებს [9]. პრაქტიკული მნიშვნელობა აქ იმაშია, რომ „სასწორზე“ ნაჩვენები ციფრი არ გვაძლევს ინფორმაციას — რამდენად შენარჩუნებულია ფუნქციურად მნიშვნელოვანი ქსოვილი.
მეორე მნიშვნელოვანი მტკიცებულება ეხება შედეგის მდგრადობას მედიკამენტის შეწყვეტის შემდეგ. 2026 წელს გამოქვეყნებულმა სისტემურმა მიმოხილვამ და მეტაანალიზმა აჩვენა, რომ წონის მართვის მედიკამენტების შეწყვეტის შემდეგ საშუალო წონის დაბრუნება მიმდინარეობს დაახლოებით 0.4 კილოგრამი თვეში და პროგნოზულად მიღწეული სარგებელი შეიძლება მნიშვნელოვნად „დაიკარგოს“ ორ წელზე ნაკლებ დროში [2]. ეს მონაცემი პირდაპირ გვკარნახობს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის გზავნილს: მედიკამენტი უნდა განიხილებოდეს როგორც გრძელვადიანი მართვის ნაწილი და არა ერთჯერადი „კურსი“, რომელიც დამოუკიდებლად უზრუნველყოფს სტაბილურ შედეგს [2,6].
საერთაშორისო გამოცდილება
საერთაშორისო სახელმძღვანელოები და აკადემიური ცენტრები თანხმდებიან ერთ მთავარ პრინციპზე: სიმსუქნის მკურნალობა უნდა იყოს კომპლექსური და უსაფრთხოების თვალსაზრისით მუდმივად მონიტორინგული. ფიზიკური აქტივობის რეკომენდაციები ხაზს უსვამს, რომ ზრდასრულებმა უნდა შეასრულონ კუნთის გამაძლიერებელი აქტივობები კვირაში მინიმუმ ორ დღეს, რაც მნიშვნელოვანია კუნთის შენარჩუნებისა და ფუნქციისთვის, მათ შორის წონის კლების პროცესში [10].
კლინიკური პრაქტიკის რესურსები ასევე აღნიშნავს, რომ სწრაფი კლება შეიძლება თან ახლდეს კუნთის მასის შემცირებას და რისკების შესამცირებლად საჭიროა ცილის ადეკვატური მიღება, სითხის რეჟიმი და ძალოვანი დატვირთვის დამატება [11].
ამასთან, მაღალი ხარისხის სამეცნიერო ჟურნალებში გამოქვეყნებული კვლევები ადასტურებს, რომ მედიკამენტებით მიღებული კლება რეალურია და ხშირად მნიშვნელოვანი, მაგრამ სხეულის შემადგენლობა და შედეგის მდგრადობა უნდა იქცეს მკურნალობის ხარისხის საკვანძო ინდიკატორად — განსაკუთრებით პოპულაციურ დონეზე [3,4,9].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში სიმსუქნის მართვა ჯერ კიდევ ხშირად აღიქმება როგორც „მოკლე პერიოდის დიეტა“, ხოლო მედიკამენტები — როგორც სწრაფი გამოსავალი. რეალურად კი უსაფრთხო გამოყენება მოითხოვს: საწყისი რისკების შეფასებას (თირკმელი, ღვიძლი, ენდოკრინული მდგომარეობა), კვების ხარისხის კორექციას, ფიზიკური აქტივობის პროგრამას და მონიტორინგს.
ჯანდაცვის სისტემისთვის გამოწვევაა ისიც, რომ ყველას არ აქვს ხელმისაწვდომი დიეტოლოგიური და ქცევითი მხარდაჭერა, რაც შედეგის შენარჩუნებისთვის კრიტიკულია [2,6]. ამიტომ განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ხდება სანდო სამედიცინო განათლება და პრაქტიკული რეკომენდაციები, რასაც ხელს უწყობს https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge.
ხარისხისა და უსაფრთხოების თემაზე სასარგებლოა აკადემიური სივრცის გააქტიურება (https://www.gmj.ge), ხოლო სტანდარტებისა და სერტიფიცირების კუთხით — ხარისხზე ორიენტირებული ეკოსისტემის მხარდაჭერა (https://www.certificate.ge). ეს მიმართულებები მნიშვნელოვანია იმისთვის, რომ სამედიცინო გადაწყვეტილებები და საზოგადოებრივი მოლოდინები დაეფუძნოს მტკიცებულებას და არა რეკლამას.
მითები და რეალობა
მითი: „თუ წონა სწრაფად იკლებს, ეს ავტომატურად ნიშნავს ჯანმრთელობის გაუმჯობესებას.“
რეალობა: სწრაფი კლება შეიძლება მოიცავდეს კუნთის მასის მნიშვნელოვან დანაკარგს, რაც ზრდის ფუნქციური დაქვეითებისა და წონის დაბრუნების რისკს [1,6,7].
მითი: „კანის მოდუნება მხოლოდ ესთეტიკური საკითხია.“
რეალობა: კანის ხარისხის გაუარესება ხშირად მიუთითებს მასშტაბურ სტრუქტურულ ცვლილებებზე და შეიძლება ასოცირდეს ცხოვრების ხარისხის დაქვეითებასთან, ფსიქოსოციალურ სტრესთან და დამატებითი სამედიცინო ჩარევის საჭიროებასთან მასიური წონის კლების შემდეგ [5,8].
მითი: „მედიკამენტის შეწყვეტის შემდეგ შედეგი ისედაც შენარჩუნდება.“
რეალობა: მეტაანალიზი აჩვენებს, რომ შეწყვეტის შემდეგ წონა ხშირად ბრუნდება პროგნოზულად სწრაფი ტემპით, თუ არ არსებობს გრძელვადიანი სტრატეგია [2].
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
კითხვა: ყველას ემართება კუნთის დაკარგვა GLP-1 ჯგუფის მედიკამენტებით?
პასუხი: არა. რისკი იზრდება მაშინ, როცა წონა იკლებს სწრაფად, კვებაში ცილა არასაკმარისია და არ სრულდება ძალოვანი ვარჯიში. კვლევებში კუნთის დანაკარგის წილი მნიშვნელოვნად მერყეობს [1,4,9].
კითხვა: შეიძლება თუ არა კუნთის შენარჩუნება წონის კლებისას?
პასუხი: ხშირად შესაძლებელია რისკის შემცირება: ცილის ადეკვატური რაოდენობა, ძალოვანი ვარჯიში კვირაში მინიმუმ ორ დღეს და ეტაპობრივი, ზედამხედველობითი კლება წარმოადგენს ყველაზე პრაქტიკულ მიდგომას [10,11].
კითხვა: კანის მოდუნება ყოველთვის რჩება?
პასუხი: არა ყოველთვის. გავლენას ახდენს ასაკი, კლებული წონის მასშტაბი, კანის საწყისი ხარისხი და კლება რამდენად ეტაპობრივია. მასიური კლება უფრო ხშირად იწვევს კოლაგენისა და ელასტიკური ბოჭკოების ცვლილებებს [5,8].
კითხვა: რატომ ბრუნდება წონა მედიკამენტის შეწყვეტის შემდეგ?
პასუხი: სიმსუქნე ქრონიკული მდგომარეობაა. მადის რეგულაცია და ენერგიის ხარჯი დროთა განმავლობაში ადაპტირდება, ხოლო შეწყვეტის შემდეგ ხშირად ქრება ის ბიოლოგიური მხარდაჭერა, რომელიც მკურნალობისას არსებობდა. მეტაანალიზში აღწერილია საშუალოდ სწრაფი წონის დაბრუნება მკურნალობის დასრულების შემდეგ [2,6].
კითხვა: რა არის მინიმალური უსაფრთხო ჩარჩო საქართველოში?
პასუხი: პრაქტიკულად აუცილებელია ექიმის ზედამხედველობა, კვების გეგმა, ფიზიკური აქტივობის პროგრამა და რეგულარული მონიტორინგი. საზოგადოებრივი ინფორმირების კუთხით მნიშვნელოვანი რესურსებია https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge, ხოლო აკადემიური და ხარისხის მიმართულებით — https://www.gmj.ge და https://www.certificate.ge.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
GLP-1 ჯგუფის მედიკამენტები წარმოადგენს ეფექტურ ინსტრუმენტს სიმსუქნის მართვაში, მაგრამ საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პასუხისმგებლობაა, რომ მათ გამოყენებას თან ახლდეს უსაფრთხოების კულტურა და რეალისტური მოლოდინები. მიზანი არ არის მხოლოდ „კილოგრამების კლება“, არამედ ჯანმრთელობის გაუმჯობესება — კუნთის ფუნქციის შენარჩუნებით, კვების ხარისხის გაუმჯობესებით და მოძრაობის ჩვევის გაძლიერებით.
რეალისტური რეკომენდაციებია: კლება იყოს ეტაპობრივი; კვებაში უზრუნველყოფილი იყოს საკმარისი ცილა; შესრულდეს კუნთის გამაძლიერებელი აქტივობები კვირაში მინიმუმ ორ დღეს; და მკურნალობა მიმდინარეობდეს ზედამხედველობით, რადგან შეწყვეტის შემდეგ წონის დაბრუნება ხშირია, თუ არ არსებობს გრძელვადიანი სტრატეგია [2,10,11]. სწორედ ასეთ სტანდარტზე დაფუძნებული მიდგომა ამცირებს როგორც ინდივიდუალურ, ისე პოპულაციურ რისკებს და ქმნის უფრო მდგრად შედეგებს.
წყაროები
- Linge J, et al. Muscle Mass and Glucagon-Like Peptide-1 Receptor Agonists… Circulation. 2024. ხელმისაწვდომი: https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIRCULATIONAHA.124.067676
- West S, et al. Weight regain after cessation of medication for weight management: systematic review and meta-analysis. The BMJ. 2026;392:bmj-2025-085304. ხელმისაწვდომი: https://www.bmj.com/content/392/bmj-2025-085304
- Wilding JPH, et al. Once-Weekly Semaglutide in Adults with Overweight or Obesity. N Engl J Med. 2021;384:989–1002. ხელმისაწვდომი: https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa2032183
- Wilding JPH, et al. Impact of Semaglutide on Body Composition in Adults With Overweight or Obesity. 2021. ხელმისაწვდომი: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8089287/
- Rocha RI, et al. Skin Changes Due to Massive Weight Loss. 2021. ხელმისაწვდომი: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33145720/
- Hall KD. Metabolic Adaptations to Weight Loss. Obesity (Silver Spring). 2018;26(5):790–791. ხელმისაწვდომი: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6086582/
- Srikanthan P, Karlamangla AS. Muscle mass index as a predictor of longevity in older adults. Am J Med. 2014. ხელმისაწვდომი: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24561114/
- Reilly DM, et al. Skin collagen through the lifestages: importance for health and appearance. 2021. ხელმისაწვდომი: https://www.oaepublish.com/articles/2347-9264.2020.153
- Look M, et al. Body composition changes during weight reduction with tirzepatide in the SURMOUNT-1 trial. Diabetes Obes Metab. 2025. ხელმისაწვდომი: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39996356/
- World Health Organization. Physical activity: recommendations (muscle-strengthening activities ≥2 days/week). ხელმისაწვდომი: https://www.who.int/initiatives/behealthy/physical-activity
- Cleveland Clinic. Can Ozempic cause you to lose muscle? (კლინიკური განმარტება და პრევენციული რეკომენდაციები). 2025. ხელმისაწვდომი: https://health.clevelandclinic.org/ozempic-muscle-loss
