ალკოჰოლის მოხმარება ბრიტანეთში ისტორიულ მინიმუმზეა — რას გვეუბნება ეს საზოგადოებრივ ჯანმრთელობაზე?
ბოლო მონაცემები აჩვენებს, რომ დიდ ბრიტანეთში ალკოჰოლის მოხმარება ისტორიულ მინიმუმამდე შემცირდა. ეს არ არის ერთჯერადი მერყეობა, არამედ გრძელვადიანი სოციალური, ეკონომიკური და ჯანმრთელობაზე ორიენტირებული ცვლილებების შედეგი. ტენდენცია განსაკუთრებით თვალსაჩინოა ახალგაზრდებში, თუმცა მას ყველა ასაკობრივი ჯგუფი განსხვავებული მიზეზებით აყალიბებს.
რას აჩვენებს მონაცემები
კვლევითი კომპანიის IWSR-ის მიხედვით, საშუალო ბრიტანელი ზრდასრული ადამიანი წელიწადში მოიხმარს დაახლოებით 10.2 ალკოჰოლურ სასმელს კვირაში, რაც ყველაზე დაბალი მაჩვენებელია 1990 წლიდან მოყოლებული. ეს ნიშნავს 25%-ზე მეტ კლებას იმ პიკთან შედარებით, რომელიც ორი ათწლეულის წინ დაფიქსირდა [1].
მნიშვნელოვანია, რომ ეს შემცირება არ არის ტოტალური სიფხიზლის ზრდის შედეგი. პირიქით, მონაცემები მიუთითებს, რომ ადამიანები უფრო ხშირად სვამენ ნაკლებს, მაგრამ არა ნულს. ეს ცვლილება ასახავს ქცევის გადანაცვლებას უკიდურესობებიდან ზომიერებისკენ.
რატომ სვამენ ნაკლებს
არსებობს რამდენიმე მთავარი ფაქტორი:
1. ჯანმრთელობაზე ორიენტაცია
ბოლო წლებში მნიშვნელოვნად გაიზარდა ცნობიერება ალკოჰოლისა და ქრონიკული დაავადებების კავშირზე, მათ შორის კიბოზე, გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებსა და ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე [2,3]. განსაკუთრებით ახალგაზრდებში ჯანმრთელობა სულ უფრო ხშირად ხდება იდენტობის ნაწილი და სოციალური ნორმა.
2. ეკონომიკური ზეწოლა
ცხოვრების გაძვირება, ინფლაცია და მომსახურების ფასების ზრდა პირდაპირ აისახება ალკოჰოლის მოხმარებაზე, განსაკუთრებით ბარებსა და პაბებში. ალკოჰოლი ხდება ის ხარჯი, რომლის შემცირებაც შედარებით მარტივია [1].
3. დემოგრაფიული ცვლილებები
ბრიტანეთის მოსახლეობა ბერდება. ხანდაზმულ ასაკში ორგანიზმი ფიზიოლოგიურად ნაკლებად იტანს ალკოჰოლს და მოხმარებაც შესაბამისად მცირდება. ეს ფაქტორი მნიშვნელოვან როლს თამაშობს საერთო სტატისტიკაში.
გენერაცია Z: ნაკლები ალკოჰოლი, მაგრამ არა სრულ სიფხიზლეში
ბოლო წლებში გავრცელებული იყო მოსაზრება, თითქოს Gen Z მასობრივად უარს ამბობს ალკოჰოლზე. მონაცემები უფრო ნიუანსურ სურათს გვიჩვენებს.
IWSR-ის მიხედვით, 2025 წლის შემოდგომაზე 18–27 წლის ახალგაზრდების 79%-ს ბოლო ექვს თვეში ერთხელ მაინც ჰქონდა ალკოჰოლი მიღებული, რაც ზრდაა წინა წლებთან შედარებით [1]. ეს მიუთითებს, რომ ახალგაზრდები არ ხდებიან ტოტალურად სიფხიზლის მომხრეები, არამედ უფრო ხშირად ირჩევენ იშვიათ, მაგრამ კონტროლირებულ მოხმარებას.
ამავე დროს, მცირდება პერიოდები, როდესაც ახალგაზრდები სრულად თავს იკავებენ ალკოჰოლისგან. ეს შეიძლება ასახავდეს სოციალური ცხოვრების აღდგენას პანდემიის შემდეგ, თუმცა საერთო მოცულობა მაინც დაბალია წინა თაობებთან შედარებით.
„პრემიუმიზაცია“ — ნაკლები რაოდენობა, მეტი ფასი
ალკოჰოლის ბაზარზე შეინიშნება ე.წ. პრემიუმიზაციის ტენდენცია: მომხმარებლები სვამენ ნაკლებს, მაგრამ არჩევენ უფრო ძვირიან და ხარისხიან სასმელებს. ეს საშუალებას აძლევს ინდუსტრიას ნაწილობრივ შეინარჩუნოს შემოსავლები, მიუხედავად გაყიდვების მოცულობის კლებისა [1].
საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის თვალსაზრისით ეს ორმხრივი პროცესია:
ერთის მხრივ, შემცირებული მოცულობა ამცირებს ზიანს;
მეორეს მხრივ, მაღალი ალკოჰოლური შემცველობის პროდუქტები მაინც რჩება რისკის ფაქტორად.
ბრიტანეთი და აშშ: განსხვავებული გზები
საინტერესოა შედარება შეერთებულ შტატებთან. პანდემიის პერიოდში აშშ-ში ალკოჰოლის მოხმარება გაიზარდა, მაშინ როცა ბრიტანეთში შემცირდა. მიზეზად სახელდება განსხვავებული კულტურული მოდელი: აშშ-ში მოხმარება ხშირად ხდება სახლში, ხოლო ბრიტანეთში — პაბებში, რომლებიც ლოქდაუნის დროს დაიხურა [1].
შედეგად, 2020 წლიდან ბრიტანეთმა პირველად გადაასწრო აშშ-ს ნაკლები ალკოჰოლის მოხმარებით ერთ სულ მოსახლეზე.
საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის პარადოქსი
მიუხედავად საერთო კლებისა, მონაცემები აჩვენებს, რომ საშუალო მოხმარება მაინც აღემატება NHS-ის რეკომენდებულ ზღვარს — 14 ერთეულს კვირაში. მაგალითად, 10.2 საშუალო სასმელი დაახლოებით 17 ერთეულს უტოლდება [1,2].
ეს ნიშნავს, რომ პროგრესი არსებობს, მაგრამ საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის მიზნები ჯერ სრულად მიღწეული არ არის.
რა ნიშნავს ეს საქართველოსთვის
საქართველოში ალკოჰოლი კულტურისა და სოციალური ურთიერთობის ნაწილია, თუმცა ბოლო წლებში აქაც შეინიშნება ახალგაზრდებში ზომიერების ტენდენცია — განსაკუთრებით ურბანულ გარემოში. ბრიტანეთის გამოცდილება გვაჩვენებს, რომ ჯანმრთელობაზე ორიენტირებული კომუნიკაცია, ეკონომიკური ფაქტორები და ცხოვრების სტილის ცვლილება რეალურად ამცირებს მოხმარებას, აკრძალვების გარეშე. საქართველოსთვის ეს არის მნიშვნელოვანი მაგალითი: ეფექტიანი ალკოჰოლპოლიტიკა უნდა ეფუძნებოდეს არა მორალიზებას, არამედ ინფორმირებულ არჩევანს, განათლებას და საზოგადოებრივ დიალოგს.
დასკვნა
დიდ ბრიტანეთში ალკოჰოლის მოხმარების კლება არ არის „სიფხიზლის კრიზისი“ ან „ტრადიციების დასასრული“. ეს არის საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ნელი, მაგრამ სტრუქტურული ტრანსფორმაცია. ადამიანები სვამენ ნაკლებს, უფრო გააზრებულად და უფრო ხშირად კითხულობენ საკუთარ ჯანმრთელობაზე.
ეს ტენდენცია აჩვენებს, რომ ქცევის ცვლილება შესაძლებელია მაშინაც, როცა საზოგადოებას არჩევანის თავისუფლება რჩება.
წყაროები
1. International Wine and Spirits Research (IWSR). UK alcohol consumption trends and generational analysis. 2024–2025. https://www.theiwsr.com
2. World Health Organization. Alcohol and health. https://www.who.int/health-topics/alcohol
3. Rehm J, et al. Alcohol consumption and burden of disease. Lancet. 2023;401:190–201. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(22)02115-2
4. NHS UK. Alcohol units and low-risk drinking guidelines. https://www.nhs.uk/live-well/alcohol-advice/
5. OECD. Preventing harmful alcohol use. https://www.oecd.org/health/preventing-harmful-alcohol-use/
მეტი სანდო, გადამოწმებული და მეცნიერულად დასაბუთებული სამედიცინო ინფორმაცია იხილეთ ოფიციალურ პლატფორმაზე:
www.sheniekimi.ge — შენი ექიმი, შენი სივრცე, შენი ჯანმრთელობა
გადმოწერე აპი „შენი ექიმი“
შემოგვიერთდი Telegram არხზე:
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე (MD, MPH, PhD) — დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის (PHIG) თავმჯდომარე, WHO-ს ექსპერტი.
გადმოწერე აპლიკაცია „შენი ექიმი“ – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
მიიღე სანდო და აქტუალური ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ – საქართველოდან და მთელი მსოფლიოდან.
iPhone: https://apps.apple.com/fr/app/sheni/id6746877342?l=en-GB
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
შენი ექიმი – ცოდნა ჯანმრთელობისთვის.
