დიდხანს ჯდომა ტვინს “აპატარავებს” — და ზრდის ალცჰაიმერის რისკს

პროფესორი გიორგი ფხაკაძე, MD, MPH, PhD — საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე (PHIG):

„ფიზიკური უძრაობა დღეს უკვე ახალ ეპიდემიად იქცა. ჩვენ ყოველდღე ვზივართ საათობით — მანქანაში, ოფისში, ტელეფონთან. შედეგი მხოლოდ წონაში მატება არ არის — ეს პირდაპირ აზიანებს ტვინს.

სამწუხაროდ, საქართველოში ჯდომის კულტურა და ნაკლები მოძრაობა უკვე ბავშვობიდან იწყება. აუცილებელია ყოველდღიური მოძრაობის ჩვევად ქცევა — თუნდაც მცირე, მაგრამ რეგულარული აქტივობა. ტვინის ჯანმრთელობა პირდაპირ არის დამოკიდებული თქვენს მოძრაობაზე.“

კვლევის ახალი შედეგები

აშშ-ის კალიფორნიის უნივერსიტეტის მიერ ჩატარებულმა შვიდწლიანმა კვლევამ აჩვენა, რომ 50 წელზე უფროსი ასაკის ადამიანებში, რომლებიც დღეში ხანგრძლივად სხედან, ტვინის მოცულობა მცირდება — განსაკუთრებით იმ უბნებში, რომლებიც პასუხისმგებელია მეხსიერებასა და აზროვნებაზე.

ეს ცვლილებები უკავშირდება ალცჰაიმერის დაავადების განვითარებას, რადგან სწორედ ამ რეგიონებში (ჰიპოკამპი, ტვინის თეთრი ნივთიერება) პირველ რიგში აღინიშნება დეგენერაციული ცვლილებები.

ყველაზე მოულოდნელი დასკვნა ის იყო, რომ ვარჯიში ვერ ახერხებს ამ უარყოფითი ეფექტის სრულ კომპენსირებას — ანუ, თუნდაც ყოველდღე ივარჯიშოთ, მაგრამ დანარჩენი დრო უმოძრაოდ გაატაროთ, ტვინის სტრუქტურა მაინც ზიანდება.

როგორ ჩატარდა კვლევა

მეცნიერებმა შვიდი წლის განმავლობაში დააკვირდნენ 700 ზრდასრულ ადამიანს, საშუალო ასაკი — 60 წელი.

მონიტორინგის პროცესში მათ რეგულარულად უტარდებოდათ:

• ტვინის MRI სკანირება;

• ფიზიკური აქტივობის გაზომვა სპეციალური სენსორებით;

• გენეტიკური ტესტირება ალცჰაიმერის რისკის მქონე APOE ε4 გენის გამოსავლენად.

შედეგებმა აჩვენა, რომ:

• ადამიანები, რომლებიც დღეში 10 საათზე მეტს სხედან, ტვინის მოცულობას უფრო სწრაფად კარგავენ;

• განსაკუთრებით მაღალ რისკში აღმოჩნდნენ ისინი, ვისაც აქვს ალცჰაიმერისადმი გენეტიკური მიდრეკილება;

• ყველაზე მეტად ზიანდება მეხსიერების და სივრცითი ორიენტაციის ზონები.

რატომ არის ეს პრობლემა აქტუალური საქართველოში

საქართველოში საშუალო ოფისის თანამშრომელი ყოველდღიურად ზის 8-დან 11 საათამდე — რაც მნიშვნელოვნად აღემატება ჯანმრთელობის რეკომენდებულ ზღვარს.

დამატებით, მოსახლეობის დიდი ნაწილი თითქმის არ ახორციელებს „მიკრო-მოძრაობას“ — მცირე გასეირნებას, კიბეზე ასვლას, ან მცირე ფიზიკურ დაძაბვას სამუშაოს განმავლობაში.

შედეგად, იზრდება არამხოლოდ ტვინის დეგენერაციული დაავადებების რისკი, არამედ:

• გულ-სისხლძარღვთა დაავადებები,

• დიაბეტი ტიპი 2,

• დეპრესია და ანქსიოზურობა,

• ქრონიკული დაღლილობა და მეხსიერების გაუარესება.

როგორ დავიცვათ ტვინი ყოველდღიურ ცხოვრებაში

ყოველი საათის შემდეგ — 3–5 წუთი მოძრაობა (მარტივი გასეირნება ან გაჭიმვა საკმარისია);

კიბე, არა ლიფტი — ეს ყოველდღიური ვარჯიშია ტვინისთვისაც;

დაიმონტაჟეთ “მოძრაობის შეხსენება” ტელეფონში ან კომპიუტერზე;

დაიწყეთ შეხვედრები ან ზარები ფეხზე მდგომმა — ეს ტვინის სისხლმომარაგებას ზრდის;

შეამცირეთ ეკრანის წინ გატარებული დრო, განსაკუთრებით საღამოს საათებში.

ხშირად დასმული კითხვები

მართლა შეიძლება ჯდომამ ტვინი “დააპატარავოს”?

დიახ. MRI კვლევებით დადასტურდა, რომ ხანგრძლივი უმოძრაო მდგომარეობა ამცირებს ტვინის იმ უბნების მოცულობას, რომლებიც მეხსიერებასა და აზროვნებას აკონტროლებს.

ვარჯიში არ შველის?

ვარჯიში ძალიან მნიშვნელოვანია, მაგრამ არ არის საკმარისი, თუ დღის დანარჩენი 10 საათი უმოძრაოდ ატარებთ. საჭიროა მოძრაობა მთელი დღის განმავლობაში.

რამდენი წუთი ჯდომაა უკვე საფრთხე?

კვლევის მიხედვით, 8 საათზე მეტი ჯდომა დღეში უკვე ზრდის ტვინისა და გულ-სისხლძარღვთა სისტემის დაავადებების რისკს.

ეს უკავშირდება ასაკს?

რისკი უფრო მაღალია 50 წელს ზემოთ, თუმცა ტვინის ცვლილებები იწყება ბევრად ადრე — უკვე 30-40 წლიდან.

წყაროები

1. Falck RS et al. Sedentary time and brain atrophy in older adults: Longitudinal associations from the UCLA Study. Journal of Alzheimer’s Disease, 2025.

2. National Institute on Aging (NIA). Physical Activity and Brain Health, 2024.

3. World Health Organization. Global action plan on physical activity 2018–2030.

4. Mayo Clinic Proceedings (2024). Sedentary behavior and neurodegenerative risk.

მეტი უახლესი და სანდო სამედიცინო ინფორმაცია იხილეთ ოფიციალურ პლატფორმაზე:

www.sheniekimi.ge — შენი ექიმი, შენი სივრცე, შენი ჯანმრთელობა.

გადმოწერე აპლიკაცია “შენი ექიმი”:

iPhone: https://apps.apple.com/app/sheniekimi/id6746522706

Android: https://play.google.com/store/apps/details…

Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi

ავტორი:

პროფესორი გიორგი ფხაკაძე, MD, MPH, PhD

დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი