პარაზიტი, რომელიც სპერმას ანადგურებს — კიდევ ერთი მიზეზი მამრობითი უნაყოფობის გასავრცელებლად
ავტორი: პროფესორი გიორგი ფხაკაძე, საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის ხელმძღვანელი
sheniekimi.ge | ოფიციალური სამედიცინო საინფორმაციო პლატფორმა
რას გვიმალავს პარაზიტი Toxoplasma gondii?
უკანასკნელი წლების განმავლობაში მთელ მსოფლიოში მზარდად კლებულობს მამრობითი ნაყოფიერება — სპერმის რაოდენობაც და ხარისხიც. ამაზე უკვე საუბრობენ დიდი სამედიცინო ცენტრები აშშ-დან იაპონიამდე.
ხშირად მიზეზებად ასახელებენ კვებას, მოწევას, ჭარბ წონას და დაბინძურებულ გარემოს. მაგრამ სულ უფრო მეტი მტკიცებულება მიუთითებს, რომ ერთ-ერთი მთავარი ბიოლოგიური მიზეზი შეიძლება იყოს პარაზიტი Toxoplasma gondii — გავრცელებული ორგანიზმი, რომელიც ხშირად გადადის კატებისგან, უმი ხორციდან ან დაუბანელი ბოსტნეულიდან.
რა ახსნა აქვს ამას მეცნიერებას?
2025 წელს გამოქვეყნებული ექსპერიმენტული კვლევა აჩვენებს, რომ Toxoplasma gondii სპერმასთან შეხებისას რამდენიმე წუთში იწვევს უჯრედის დაშლას — ე.წ. “დეკაპიტაციას” (თავის მოჭრას).
სპერმა კარგავს მოძრაობას, სტრუქტურას და საბოლოოდ განაყოფიერების უნარს. ეს პარაზიტი ასევე ნაპოვნია ცხოველთა სათესლე ჯირკვლებში, პროსტატაში და ზოგჯერ — თვით სპერმაშიც, რაც მიუთითებს შესაძლო სქესობრივი გადაცემის გზაზეც.
რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი?
ეს აღმოჩენა ცვლის ჩვენს წარმოდგენას პარაზიტზე, რომელიც აქამდე მხოლოდ ორსულების და იმუნოდამახინჯებული პაციენტებისთვის საფრთხედ ითვლებოდა. ახლა უკვე გასაგებია, რომ ის შეიძლება იყოს მიზეზი სპერმის დარღვევების, ანთების, უჯრედული დაზიანების და ნაყოფიერების სერიოზული დარღვევის.
რა უნდა ვიცოდეთ და როგორ დავიცვათ თავი?
საფრთხე რეალურია, მაგრამ მისი თავიდან აცილება — მარტივია:
- ყოველთვის გარეცხეთ ხილი და ბოსტნეული
- მოარიდეთ ბავშვები და ორსულები კატების ექსკრემენტს
- კარგად მოამზადეთ ხორცი, განსაკუთრებით ღორის და ცხვრის
- ორსულობის და უნაყოფობის დიაგნოსტიკის შემთხვევაში გააკეთეთ ტოქსოპლაზმოზის ტესტი
„ტოქსოპლაზმა ჩვენს გარემოში ყველგანაა — ბოსტნეულზე, ხორცზე, კატასთან შეხებისას. თუმცა ინფექციისგან თავის დაცვა რთული არ არის. სჭირდება მხოლოდ ცოდნა და სიფრთხილე. დღეს, როცა ნაყოფიერების პრობლემა გამწვავდა, პრევენცია უნდა იყოს ყოველდღიური ჩვევა — არა მხოლოდ ორსულებისთვის, არამედ ყველა მოზრდილი მამაკაცისთვის, ვისაც შვილის გაჩენა სურს.“
— პროფესორი გიორგი ფხაკაძე
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის ხელმძღვანელი
კითხვები და პასუხები
არის თუ არა ეს პარაზიტი საქართველოს მოსახლეობისთვის აქტუალური?
დიახ. ტოქსოპლაზმოზი ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ინფექციაა მსოფლიოში. სავარაუდოდ, მოსახლეობის 30-60% ცხოვრებაში ერთხელ მაინც დაინფიცირებულია.
ყველა ინფიცირებულს აქვს პრობლემა სპერმის ხარისხზე?
არა. მაგრამ ზოგიერთი კვლევა აჩვენებს, რომ ინფიცირებულ მამაკაცებს უფრო ხშირად აღენიშნებათ სპერმის უჯრედების ფორმის, მოძრაობის ან რაოდენობის დარღვევა.
შეიძლება გადამდები იყოს სქესობრივი გზით?
მეცნიერულად ეს მტკიცდება ცხოველებში. ადამიანში ამის საბოლოო დასტური არ არსებობს, თუმცა სპერმაში პარაზიტის აღმოჩენა ამ ჰიპოთეზას ამყარებს.
რისთვის არის მნიშვნელოვანი პრევენცია?
იმისთვის, რომ დავიცვათ არა მხოლოდ ორსულები, არამედ ნაყოფიერების პრობლემა არ განვითარდეს, განსაკუთრებით იმ პირებში, ვისაც შვილის გაჩენა სურს.
გამოყენებული ლიტერატურა (Vancouver სტილი)
- Wang Z, Liu X, Wu X, et al. Toxoplasma gondii infection affects sperm parameters and increases the risk of male infertility: a systematic review and meta-analysis. Parasitol Res. 2024;123(3):455-463. doi:10.1007/s00436-024-07851-0
- Mohammadpour I, Yeganeh F, Daryani A, et al. Detection of Toxoplasma gondii DNA in semen samples of infertile men: A molecular case-control study. BMC Infect Dis. 2023;23(1):1047. doi:10.1186/s12879-023-08221-3
- Akbari M, Marashi SM, Sharif M, et al. Sexual transmission of Toxoplasma gondii: A neglected route of infection. Trends Parasitol. 2022;38(5):375-382. doi:10.1016/j.pt.2022.02.003
- Dvorakova-Hortova K, Bartosova L, Komrskova K. Reproductive immunology and sperm function: new insights into T. gondii infection. Cell Mol Immunol. 2023;20(3):171–179.
ავტორის შესახებ
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე — დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, დიპლომირებული მედიკოსი (MD), ჯანდაცვის მაგისტრი (MPH) და მედიცინის დოქტორი (PhD) — არის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი, რომელსაც აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება როგორც საქართველოში, ისე საერთაშორისო დონეზე.
მეტი უახლესი და სანდო სამედიცინო ინფორმაცია იხილეთ ოფიციალურ პლატფორმაზე:
www.sheniekimi.ge – შენი ექიმი, შენი სივრცე, შენი ჯანმრთელობა.
გადმოწერე აპლიკაცია “შენი ექიმი”
iPhone: https://apps.apple.com/app/sheniekimi/id6746522706
Android: https://play.google.com/store/apps/details…
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
#drpkhakadze #აქხარისხია #შენიექიმი #accreditationge #გიორგიფხაკაძე #შენიამბები #sheni #sheniambebi @highlight Giorgi Pkhakadze SheniAmbebi.ge • შენი ამბები SheniAcademia DrPkhakadze SheniEkimi.ge • შენი ექიმი
iPhone: https://apps.apple.com/fr/app/sheni/id6746877342?l=en-GB
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
