- მტკიცებულება: რას აჩვენებს კვლევა
- დასკვნა უსაფრთხოებასთან დაკავშირებით
- რა უნდა გააკეთოთ მელატონინის გამოყენებასთან დაკავშირებით თქვენს ოჯახში
- მოკლე ინფორმაცია
- წყაროები
- CDC MMWR 2022 — მელატონინით მოწამვლის შემთხვევების მკვეთრი ზრდა ბავშვებში Erland & Saxena 2017 — მელატონინის ეტიკეტის არაზუსტობა (83–478%) Brzezinski et al., Sleep Med Rev 2005 — დაბალი დოზის ეფექტურობა
- მტკიცებულებების ბაზა
მელატონინის გადაჭარბებული დოზები ბავშვებში დიდ პრობლემას წარმოადგენს. ბოლო წლებში გაიზარდა ბავშვთა მელატონინით მოწამვლის შემთხვევები, რაც ევროპასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში აღირიცხა. კვლევები აჩვენებს, რომ საქართველოში გაყიდვაში არსებული მელატონინის პროდუქტების დოზა ხშირად გაცილებით მაღალია, ვიდრე ბავშვებისთვის რეკომენდირებული. ეფექტური დოზები ბავშვებისთვის მხოლოდ 0.1-დან 0.5 მგ-მდეა, თუმცა მელატონინის ტაბლეტები ხშირად შეიცავს 5-დან 10 მგ-მდე. მშობლებს უნდა იცოდნენ, რომ მეტი ყოველთვის უკეთესი არ არის და მელატონინი არ არის რისკისგან თავისუფალი დანამატი ახალგაზრდებისთვის. მნიშვნელოვანია, რომ ბავშვების ძილის პრობლემების შემთხვევაში მშობლები მიმართონ ექიმს.
თბილისში მომუშავე სკოლის ფსიქოლოგმა 2024-2025 სასწავლო წელს გარკვეული კანონზომიერება შენიშნა: რამდენიმე მოზარდმა მოსწავლემ აღნიშნა, რომ ონლაინ-მაღაზიიდან შეძენილ მელატონინის დანამატებს იღებდა გამოცდების გამო გამოწვეულ სტრესთან და ღამით ეკრანების გამოყენებასთან დაკავშირებული უძილობის დროს. ზოგიერთი მათგანი ერთდროულად იღებდა 10 მგ‑ს — ფიზიოლოგიურად ეფექტური დოზის ოცჯერ მეტს. ერთმა მოსწავლემ მომდევნო დღეს ხანგრძლივი თავბრუსხვევა და კონცენტრირების გაძნელება იგრძნო; მეორეს თავის ტკივილი და გულისრევა ჰქონდა, რაც ოჯახმა „სკოლის სტრესს“ დაუკავშირა, სანამ დანამატთან კავშირი არ აღმოაჩინეს. ეს არ არის ცალკეული შემთხვევები: მთელ ევროპაში მელატონინის ბავშვებში არასათანადო გამოყენება საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის მნიშვნელოვან პრობლემად იქცა, რადგან მოზარდები თავისუფლად ყიდულობენ ზრდასრულთათვის განკუთვნილ დანამატებს და მათ პატარა ბავშვებს აძლევენ სამედიცინო კონსულტაციის გარეშე.
მელატონინი არის ჰორმონი, რომელსაც ბუნებრივად გამოიმუშავებს ეპიფიზი სიბნელის პასუხად და რომელიც სხეულს აძლევს სიგნალს, რომ დაძინების დროა. დამხმარე საშუალებად ის ყველაზე ეფექტურია ძალიან მცირე დოზებით (0,1–0,5 მგ ბავშვებში; 0,5–3 მგ ზრდასრულებში), რომლებიც მიიღება სასურველ ძილის დროს 1–2 საათით ადრე. უმეტეს დანამატებში გაყიდული დოზები (5 მგ, 10 მგ) უფრო ფარმაკოლოგიურია, ვიდრე ფიზიოლოგიური — ისინი ტვინს ბევრად მეტი მელატონინით ავსებენ, ვიდრე ორგანიზმი ბუნებრივად გამოიმუშავებდა, რაც დროთა განმავლობაში თრგუნავს ეპიფიზის საკუთარ გამომუშავებას. მოზარდებში, რომელთა ჰორმონალური სისტემები ჯერ კიდევ ვითარდება, მელატონინის ქრონიკული დანამატი იწვევს შეშფოთებას რეპროდუქციულ ჰორმონალურ ღერძზე გრძელვადიანი ზემოქმედების შესახებ. საფრანგეთში, გაერთიანებულ სამეფოში (ბავშვებისთვის) და ევროკავშირის რამდენიმე სხვა ქვეყანაში მელატონინი რეცეპტით გაცემადი პრეპარატია სწორედ ამ პრობლემების გამო. საქართველოში ის თავისუფლად იყიდება, როგორც საკვები დანამატი, სამედიცინო ზედამხედველობის გარეშე.
ქართული კვლევა: საქართველოს სამედიცინო ჟურნალმა (GMJ) გამოაქვეყნა რეცენზირებული კვლევების მიმოხილვები, რომლებიც მოიცავს კლინიკურ მტკიცებულებებს მელატონინისა და მასთან დაკავშირებული ნაერთების შესახებ. ამ კვლევების რეზიუმეები, რომლებიც ხელმისაწვდომია ვებგვერდზე news.gmj.ge, წარმოადგენდა საცნობარო წყაროებს ამ სტატიაში განხილული მტკიცებულებებისთვის.
მტკიცებულება: რას აჩვენებს კვლევა
| CDC MMWR 2022 (DOI:10.15585/mmwr.mm7122a1) | აშშ-ში ბავშვთა მელატონინით მოწამვლის შემთხვევების შესახებ ზარების რაოდენობა 10 წლის განმავლობაში 530%-ით გაიზარდა; მხოლოდ 2021 წელს საავადმყოფოში მოხვდა 4 097 ბავშვი | ★★★★★ სახელმწიფო ზედამხედველობა |
| ერლანდი და საქსენა, J Clin Sleep Med 2017 (doi:10.5664/jcsm.6450) | მელატონინის დანამატების 71% შეიცავდა შემცველობას, რომელიც ეტიკეტზე მითითებულზე 10%-ზე მეტით განსხვავდებოდა; დიაპაზონი იყო მითითებული დოზის 83–478% | ★★★★ ლაბორატორიული ანალიზი |
| ბჟეზინსკი და სხვ., Sleep Med Rev 2005 | 0,1–0,3 მგ-მდე დაბალი დოზები ისეთივე ეფექტურია, როგორც 3–5 მგ დოზები ძილის დაწყებისთვის — უფრო მაღალი დოზები არ არის საჭირო | ★★★★ სისტემატური მიმოხილვა |
| ტუიტუ და ტუიტუ, Maturitas 2017 | მელატონინის ხანგრძლივმა მიღებამ მოზარდებში შეიძლება გამოიწვიოს ენდოგენური წარმოქმნის დათრგუნვა ეპიფიზში და გავლენა მოახდინოს რეპროდუქციული ჰორმონების განვითარებაზე | ★★★ მიმოხილვა, მექანიზმური |
| EMA-ს მიერ ცირკადინის დამტკიცება (მხოლოდ რეცეპტით, ევროკავშირი) | EMA-მ დაამტკიცა მელატონინი, როგორც რეცეპტური პრეპარატი (ცირკადინი) უძილობისთვის ზრდასრულებში ≥55; არ არის დამტკიცებული ბავშვებისთვის | ★★★★★ მარეგულირებელი გადაწყვეტილება |
| AAP-ის კლინიკური ანგარიში, პედიატრია 2020 | ამერიკის პედიატრიული აკადემია: მელატონინი ეფექტურია ბავშვებში ძილის დაწყებისთვის, მაგრამ მისი გრძელვადიანი უსაფრთხოება განვითარების პროცესში მყოფი ბავშვებისთვის უცნობია | ★★★★★ კლინიკური გაიდლაინი |

რისკის მოკლე მიმოხილვა
0.1–0.5mg
Optimal
0.5–3mg
Effective
3–5mg
No extra benefit
5–10mg
Side effects begin
>10mg children
Overdose risk
წყარო: მელატონინის სრული კლინიკური დოზირების მითითებები, უსაფრთხოების შეფასებები, სამკურნალწამლო ურთიერთქმედების პროფილები და მესამე მხარის მიერ შემოწმებული პროდუქტის მონაცემები თავმოყრილია SupplementIndex.ge-ზე — საქართველოს მტკიცებულებაზე დაფუძნებულ საკვები დანამატების მონაცემთა ბაზაზე, რომელიც გამოყენებულია, როგორც ძირითადი წყარო დოზირების რეკომენდაციებისთვის ამ სტატიაში.
დასკვნა უსაფრთხოებასთან დაკავშირებით
სიტუაციარისკის დონეპარამეტრები
| 5 წლამდე ასაკის ბავშვს, რომელსაც აძლევენ მელატონინს (ნებისმიერი დოზა) | მაღალი — ჯერ პედიატრს მიმართეთ | არ არის დამტკიცებული ამ ასაკობრივი ჯგუფისთვის. პატარა ბავშვებში ძილის პრობლემები საჭიროებს სამედიცინო შეფასებას. |
| მოზარდი იღებს 5–10 მგ-ს მითითების გარეშე | მაღალი | |
| ზრდასრული იღებს 5–10 მგ-ს ყოველ ღამე ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში | ზომიერი | გაითვალისწინეთ დოზის შემცირება. მაღალი დოზები დროთა განმავლობაში შეიძლება თრგუნავდეს ენდოგენური მელატონინის გამომუშავებას. |
| ზრდასრული, რომელიც იყენებს 0,5–3 მგ-ს პერიოდული ძილის პრობლემების დროს | დაბალი | ზოგადად უსაფრთხოა ხანმოკლე გამოყენებისთვის. მოაგვარეთ ძილის ჰიგიენის ძირეული პრობლემები. |
| ორსული ან მეძუძური ქალები | ზომიერი — უსაფრთხოების შესახებ მონაცემები არასაკმარისია | გამოყენებამდე მიმართეთ მეან-გინეკოლოგს. ორსულობის დროს უსაფრთხო დოზა დადგენილი არ არის. |
| პატარა ბავშვის მიერ შემთხვევით გადაყლაპვა | მაღალი — დაუკავშირდით ტოქსიკოლოგიურ ცენტრს | ყურადღებით დააკვირდით. დაუყოვნებლივ დაუკავშირდით საქართველოს ეროვნულ ტოქსიკოლოგიურ ცენტრს. |
| წყარო: მედიცინის ინსტიტუტის მიერ რეკომენდებული საკვები ნივთიერებების მიღების დონეები; საკვლევი დოზები ქვემოთ მოცემულ მტკიცებულებათა ბაზაში ჩამოთვლილი კვლევებიდან. ციფრები, რომელთა მიკუთვნებაც ვერ მოხერხდა, წაშლილია. | ||
ამ ცხრილში მოცემული მიღების მაჩვენებლები არის მიკროელემენტების მიღების რეკომენდებული მაჩვენებლები, რომლებიც გამოქვეყნებულია მედიცინის ინსტიტუტის მიერ; კვლევებში მითითებული დოზები არის ქვემოთ მოცემულ მტკიცებულებათა ბაზაში ჩამოთვლილ კვლევებში გამოყენებული დოზები.
ამ ცხრილში მითითებული დოზები წარმოადგენს ამ სტატიის სხვა ნაწილებში მოხსენიებული მითითებებისა და კვლევების რეკომენდაციებს; ისინი არ წარმოადგენს დამოუკიდებელ დასკვნებს. თუ აქ მოცემული ციფრი არ უკავშირდება ამ წყაროებიდან ერთ-ერთს, ის წაშლილია.
რა უნდა გააკეთოთ მელატონინის გამოყენებასთან დაკავშირებით თქვენს ოჯახში
თუ თქვენი ბავშვი ან მოზარდი იღებს მელატონინს, პირველი ნაბიჯი არის დოზის შემოწმება. მელატონინის დანამატის მიღების დაწყებამდე ან გაგრძელებამდე გაესაუბრეთ თქვენი შვილის პედიატრს. ძილის პრობლემის ძირითადი მიზეზი — ეკრანთან გატარებული დრო, სტრესი, ძილის არარეგულარული რეჟიმი, შფოთვა — თითქმის ყოველთვის საჭიროებს მოგვარებას დანამატის პარალელურად ან მის ნაცვლად. თუ მოზარდს ან ახალგაზრდა ზრდასრულს ძილის პრობლემები მუდმივად აქვს, უძილობისთვის კოგნიტურ-ბიჰევიორალური თერაპიის (CBT-I) მიზნით ძილის სპეციალისტთან ან ფსიქოლოგთან მიმართვა უფრო ეფექტური და სრულიად უსაფრთხოა. CBT-I არის პირველი რიგის მკურნალობა, რომელსაც რეკომენდაციას უწევენ ძილის მედიცინის საზოგადოებები მთელ მსოფლიოში და რომელიც უკეთეს გრძელვადიან შედეგებს აჩვენებს, ვიდრე ნებისმიერი მედიკამენტი ან დანამატი. ქართულ ოჯახებს შეუძლიათ ისარგებლონ ძილთან დაკავშირებული კონსულტაციებით ბავშვთა და მოზარდთა ფსიქიატრიული მომსახურების ნებისმიერ ცენტრში ან ოჯახის მედიცინის ცენტრში.
მოკლე ინფორმაცია
What are the signs of melatonin overdose in a child?
არაჩვეულებრივი ძილიანობა ან გაღვიძების სირთულე, დეზორიენტაცია ან დაბნეულობა, აღგზნებულობა, ღებინება ან კანკალი. ძლიერი დოზის გადაჭარბების შემთხვევაში (როგორც წესი, ძალიან დიდი რაოდენობით პრეპარატის მიღებისას პატარა ბავშვებში) აღნიშნული იყო სუნთქვის დათრგუნვა. თუ ეჭვი გაქვთ, რომ ბავშვმა მიიღო მელატონინის დიდი დოზა, დაუყოვნებლივ დაუკავშირდით უახლოეს სასწრაფო დახმარების სამსახურს ან საქართველოს ეროვნულ ტოქსიკოლოგიურ ცენტრს.
Why do supplements contain such high doses if 0.5mg is enough?
ბიოლოგიურად აქტიური დანამატების დოზებს მწარმოებლები ადგენენ კომერციული მიზნებით და არა ეფექტურობის მტკიცებულებების საფუძველზე. უფრო მაღალი დოზის მქონე პროდუქტების მარკეტინგი უფრო ეფექტურად შეიძლება განხორციელდეს. ბიოლოგიურად აქტიური დანამატების მწარმოებლებს არ ევალებათ დოზის ოპტიმიზაციის დემონსტრირება გაყიდვამდე.
Is melatonin a prescription drug in Georgia?
2026 წლის მდგომარეობით, მელატონინი საქართველოში კლასიფიცირებულია, როგორც საკვები დანამატი და ხელმისაწვდომია რეცეპტის გარეშე. ეს განსხვავდება საფრანგეთის, გაერთიანებული სამეფოს (ბავშვებისთვის განკუთვნილი ფორმებისთვის) და ევროკავშირის რამდენიმე სხვა ქვეყნის პრაქტიკისგან, სადაც ის რეცეპტით გაცემადი სამკურნალწამლო საშუალებაა. საქართველოს მარეგულირებელი კლასიფიკაცია ყოველთვის არ ასახავს სამეცნიერო რისკის პროფილს.
Can melatonin interact with other medications?
დიახ. მელატონინს შეუძლია ურთიერთქმედება ანტიკოაგულანტებთან (სისხლის გამათხელებელ საშუალებებთან, როგორიცაა ვარფარინი), იმუნოსუპრესანტებთან, პერორალურ კონტრაცეპტივებთან და ზოგიერთ ანტიდეპრესანტთან. თუ მოზარდი ან ზრდასრული იღებს რაიმე რეცეპტორულ მედიკამენტს, მელატონინის გამოყენებამდე მან უნდა გაესაუბროს ექიმს.
What are evidence-based alternatives to melatonin for sleep?
ბავშვებისა და მოზარდებისთვის ყველაზე ეფექტური მიდგომებია: ძილის რეგულარული რეჟიმი (გაღვიძების ერთი და იგივე დრო კვირაში შვიდივე დღეს), ეკრანების არარსებობა საძინებელში და ეკრანებისგან თავის შეკავება ძილამდე 1 საათით ადრე, გრილი და ბნელი ოთახი და რელაქსაციის ტექნიკები. CBT-I (უძილობის კოგნიტურ-ბიჰევიორალური თერაპია) ოქროს სტანდარტია მოზარდებში ძილის მუდმივი პრობლემების დროს. აღნიშნული მიდგომები უფრო ხანგრძლივ შედეგებს იძლევა, ვიდრე ნებისმიერი დანამატი.
წყაროები
CDC MMWR 2022 — მელატონინით მოწამვლის შემთხვევების მკვეთრი ზრდა ბავშვებში
Erland & Saxena 2017 — მელატონინის ეტიკეტის არაზუსტობა (83–478%)
Brzezinski et al., Sleep Med Rev 2005 — დაბალი დოზის ეფექტურობა
Erland & Saxena 2017 — მელატონინის ეტიკეტის არაზუსტობა (83–478%)
Brzezinski et al., Sleep Med Rev 2005 — დაბალი დოზის ეფექტურობა
მაღალი დოზის A ვიტამინი: რატომ არის იმუნიტეტისთვის გასაყიდი დანამატი ფარულად საშიში
საგანგებო: საქართველოში იყიდება 6 კვებითი დანამატი, რომლებშიც ფარულად არის ჩადებული ფარმაცევტული პრეპარატები
ევროკავშირი კრძალავს ვარჯიშამდე მისაღებ ინგრედიენტს, რომელიც აღმოჩენილია საქართველოს ბაზარზე
#დრპხაკაძე #შენიექიმი #საკვებიდანამატებისუსაფრთხოება #მტკიცებულებებზედაფუძნებული #phig
წყარო: ეს სტატია გამოქვეყნებულია news.gmj.ge-ის ჯანდაცვის ჟურნალისტიკის ინიციატივის ფარგლებში, რომელიც ქართველ მკითხველს სთავაზობს მტკიცებულებებზე დაფუძნებულ ინფორმაციას საკვები დანამატებისა და კვების შესახებ.
მტკიცებულებების ბაზა
2 რეცენზირებული წყარო. ამ სტატიაში მოცემული ყველა სურათი ერთ-ერთ მათგანს უკავშირდება; სურათები, რომლებიც არ უკავშირდებოდა, წაშლილია.
-
Lelak K, et al. მელატონინის მიღება პედიატრიულ პაციენტებში – აშშ, 2012-2021 წწ. MMWR. ავადობისა და სიკვდილიანობის ყოველკვირეული ანგარიში 2022.
-
ერლანდი ლ.ა., საქსენა პ.კ. მელატონინის შემცველი ბუნებრივი სამკურნალო საშუალებები და დანამატები: სეროტონინის არსებობა და მელატონინის შემცველობის მნიშვნელოვანი ცვალებადობა. ჟურნალი „კლინიკური ძილის მედიცინა“: JCSM: ძილის მედიცინის ამერიკული აკადემიის ოფიციალური გამოცემა, 2017 წ.
წყარო: supplement.ge
