- მტკიცებულება: რას აჩვენებს კვლევა
- მოთვალიერება
- დასკვნა უსაფრთხოებასთან დაკავშირებით
- რა უნდა გააკეთოთ ვარჯიშამდე მისაღებ დანამატთან დაკავშირებით
- მოკლე ინფორმაცია
- წყაროები
- Cohen et al., Clin Toxicol 2019 — DMHA არ გვხვდება ბუნებრივ წყაროებში WADA-ს აკრძალულ ნივთიერებათა სია 2024 წ. — სტიმულატორების სექცია ევროკავშირის RASFF — DMHA-ს შემცველი ბიოლოგიურად აქტიური დანამატების შესახებ გაფრთხილებები 2022–2023 წლებში <br
- მტკიცებულებათა ბაზა
ევროპული რეგულაციები აკრძალავს DMHA-ს და მის მსგავს სტიმულანტებს, რაც გამოწვეულია მათი უსაფრთხოების შეფასებით, რომელიც გულისა და ნერვული სისტემის რისკებს ეხება. მიუხედავად იმისა, რომ DMHA ხშირად მარკეტინგდება როგორც ბუნებრივი ალტერნატივა, ის სინთეზური ნაერთია, რომელიც მსგავს რისკებს შეიცავს, როგორც აკრძალული DMAA. ქართველი მომხმარებლები, რომლებიც იყენებენ ვარჯიშამდე მისაღებ დანამატებს, შესაძლოა, ვერ აცნობიერებდნენ, რომ ისინი იღებენ ნივთიერებებს, რომლებიც საფრთხეს უქმნის მათ ჯანმრთელობას. მნიშვნელოვანია, რომ მომხმარებლები ყურადღებით გაეცნონ პროდუქტის ეტიკეტებს და შეამოწმონ, შეიცავს თუ არა ისინი DMHA-ს.
როდესაც ევროპის მარეგულირებელმა ორგანოებმა 2012 წელს, გარდაცვალებისა და ჰოსპიტალიზაციის შემთხვევების შემდეგ, აკრძალეს DMAA-ს (1,3-დიმეთილამილამინის) გამოყენება საკვებ დანამატებში, საკვები დანამატების ინდუსტრიამ არ მიატოვა ეს კატეგორია. ამის ნაცვლად, ის გადავიდა სტრუქტურულად მსგავს ნაერთებზე, რომლებიც ჯერ კიდევ არ იყო კონკრეტულად დასახელებული რეგულაციებში. DMHA — რომელიც იყიდება ისეთი სახელებით, როგორიცაა „2-ამინო-6-მეთილჰეპტანი“, „ოქტოდრინი“, „Juglans regia-ს ექსტრაქტი“ ან „კაკლის ქერქის ექსტრაქტი“ — გახდა ახალი „ენერგიის მომცემი“ ინგრედიენტი ვარჯიშამდე მისაღებ და ცხიმის წვის დამაჩქარებელ დანამატებში. მარკეტინგული კამპანიის ფარგლებში ის პოზიციონირდებოდა, როგორც ბუნებრივი და უსაფრთხო ნივთიერება. მეცნიერება — და ახლა ევროკავშირის ოფიციალური მარეგულირებელი რეაქცია — სხვა რამეს ამბობს. ქართველი მომხმარებლები, რომლებმაც DMAA-ს შემცველი პროდუქტებიდან ამ „ბუნებრივ“ ალტერნატივებზე მონიშნულ პროდუქტებზე გადაერთეს, შესაძლოა, ვერც კი აცნობიერებდნენ, რომ ისინი იღებენ ნაერთს, რომელსაც თითქმის იდენტური რისკის პროფილი აქვს იმ ნაერთთან შედარებით, რომელიც აკრძალული იყო გულის პათოლოგიების გამოწვევის გამო.
DMHA მოქმედებს იმავე ნევროლოგიური გზებით, როგორც DMAA: ის არის ვაზოკონსტრიქტორი და ცენტრალური ნერვული სისტემის სტიმულატორი, რომელიც ზრდის არტერიულ წნევასა და გულისცემის სიხშირეს. კვლევები მიუთითებს, რომ მისი გავლენა გულ-სისხლძარღვთა სისტემაზე მასშტაბით შედარებადია DMAA-სთან. კოფეინთან ერთად — რომელსაც პრაქტიკულად ყველა ვარჯიშამდე მისაღები დანამატი შეიცავს — გულ-სისხლძარღვთა სისტემაზე დატვირთვა მნიშვნელოვნად იზრდება. ევროკავშირის სურსათის უვნებლობის ორგანოებმა ოფიციალურად შეაფასეს DMHA და მასთან დაკავშირებული ნაერთები და დაადგინეს, რომ ისინი უსაფრთხოდ ვერ გამოიყენება საკვებ დანამატებში იმ დოზებით, რომლებიც გვხვდება კომერციულ პროდუქტებში. 2022–2023 წლებში ევროკავშირის რამდენიმე წევრმა სახელმწიფომ გამოსცა ბაზრიდან ოფიციალური გამოხმობის ბრძანებები. საქართველომ, რომელსაც არ აქვს ანალოგიური სწრაფი რეაგირების მექანიზმი ბიოლოგიურად აქტიური დანამატების ბაზრიდან გაწვევისთვის, არ მიიღო შესაბამისი ზომები და პროდუქტები გაყიდვაში დატოვა.
ქართული კვლევა: საქართველოს სამედიცინო ჟურნალმა (GMJ) გამოაქვეყნა რეცენზირებული კვლევების მიმოხილვები, რომლებიც მოიცავს კლინიკურ მტკიცებულებებს დანამატებისა და მათთან დაკავშირებული ნაერთების შესახებ. ამ კვლევების რეზიუმეები, რომლებიც ხელმისაწვდომია ვებგვერდზე news.gmj.ge, წარმოადგენდა საცნობარო წყაროებს ამ სტატიაში განხილული მტკიცებულებებისთვის.
მტკიცებულება: რას აჩვენებს კვლევა
| აღმოჩენა | ხარისხი | |
|---|---|---|
| Cohen და სხვ., Clin Toxicol 2019 (doi:10.1080/15563650.2018.1497171) | DMHA არ არის აღმოჩენილი მცენარეულ წყაროებში, რომლებიც იყიდება, როგორც ბუნებრივი წარმოშობის; სინთეზური ნაერთი DMAA-ს მსგავსი სტრუქტურით | ★★★★ ანალიტიკური ქიმია |
| ევროკავშირის RASFF-ის შეტყობინებები 2022–2023 წლებში | მრავალი DMHA-ის შემცველი პროდუქტი მონიშნულია და გამოყვანილია ბაზრიდან ევროკავშირის მრავალ წევრ სახელმწიფოში; მითითებულია გულ-სისხლძარღვთა სისტემის დაავადებების რისკი | ★★★★★ მარეგულირებელი მონაცემთა ბაზა |
| ვადას (WADA) მიერ 2024 წლისთვის შედგენილი აკრძალულ საშუალებათა სია | DMHA, ოქტოდრინი და 2-ამინო-6-მეთილჰეპტანი ჩამოთვლილია „სხვა განსაზღვრულ სტიმულატორებში“ — აკრძალულია შეჯიბრების დროს | ★★★★★ მარეგულირებელი ორგანოს მიერ დაკისრებული აკრძალვა |
| რასმუსენი და სხვ., Clin Toxicol 2020 | გულ-სისხლძარღვთა მოვლენების შემთხვევათა სერია, მათ შორის, ჰემორაგიული ინსულტი DMHA-ს შემცველი დანამატების მომხმარებლებში | ★★★ შემთხვევათა სერია |
| USP-ის მიერ საკვები დანამათების შემოწმება 2023 წელს | DMHA აღმოჩენილია ვარჯიშამდე მისაღები დანამატების 15%-ში, მიუხედავად იმისა, რომ ის არ არის მითითებული ეტიკეტზე | ★★★★ სისტემატური ლაბორატორიული ანალიზი |
| EFSA-ს სამეცნიერო დასკვნა, ვარჯიშამდე მისაღები სტიმულატორები, 2023 წ. | ამჟამინდელი მტკიცებულებების საფუძველზე, შეუძლებელია DMHA-ს მიღების უსაფრთხო დოზის დადგენა საკვებ დანამატებში გამოსაყენებლად | ★★★★★ მარეგულირებელი სამეცნიერო დასკვნა |
მოთვალიერება
წყარო: საკვები დანამატების სრული კლინიკური დოზირების მითითებები, უსაფრთხოების შეფასებები, სამკურნალწამლო ურთიერთქმედების პროფილები და მესამე მხარის მიერ შემოწმებული პროდუქტის მონაცემები თავმოყრილია SupplementIndex.ge-ზე — საქართველოს მტკიცებულებებზე დაფუძნებულ საკვები დანამატების მონაცემთა ბაზაზე, რომელიც გამოიყენება, როგორც ძირითადი წყარო დოზირების რეკომენდაციებისთვის ამ სტატიაში.
დასკვნა უსაფრთხოებასთან დაკავშირებით
| რისკის დონე | პარამეტრები | |
|---|---|---|
| ვარჯიშამდე მისაღები პრეპარატების შემადგენლობაში მითითებული „Juglans regia-ს ექსტრაქტი“, „ოქტოდრინი“ ან „2-ამინო-6-მეთილჰეპტანი“ | არ გამოიყენოთ | ეს არის DMHA-ს სინონიმები. პროდუქტი აკრძალულია მთელ ევროკავშირში. დაუყოვნებლივ გადაყარეთ. |
| გულის დაავადება ან ჰიპერტენზია | მნიშვნელოვანია — თავი აარიდეთ ყველა მასტიმულირებელ საშუალებას ვარჯიშამდე | ნებისმიერი დანამატის მიღებამდე გაიარეთ კონსულტაცია კარდიოლოგთან. ამ ჯგუფში არცერთი მასტიმულირებელი დანამატი არ არის უსაფრთხო. |
| ქართველი სპორტსმენი WADA-ს მიერ შემოწმებულ სპორტის სახეობაში | მაღალი — დოპინგის წესების დარღვევის რისკი | გამოიყენეთ მხოლოდ Informed Sport-ის მიერ სერტიფიცირებული პროდუქტები. DMHA-ს გამოყენება შეჯიბრების დროს აკრძალულია. |
| ჯანმრთელი ზრდასრული, რომელსაც არ აქვს ინფორმაცია ვარჯიშამდე მისაღები დანამათის ინგრედიენტების შესახებ | ზომიერი — მაღალი | გამოყენებამდე შეამოწმეთ ყველა ინგრედიენტი ევროკავშირის მიერ აკრძალულ ნივთიერებათა სიაში და WADA-ს მიერ აკრძალულ ნივთიერებათა სიაში. |
| ვარჯიშამდე მისაღები დანამათის შეძენა სერტიფიცირებული ბრენდისგან, რომლის შემადგენლობაც სრულად არის მითითებული | დაბალი (თუ სერტიფიცირებულია) | კვლავ შეამოწმეთ პარტიის სერტიფიკატი. ზოგიერთი პროდუქტის ფორმულა იცვლება სერტიფიცირების შემდეგ, ეტიკეტების განახლების გარეშე. |
| გულ-მკერდის ტკივილის, გულისცემის გახშირებული სიხშირის, ძლიერი თავის ტკივილის შეგრძნება ვარჯიშის დროს | მიმართეთ სასწრაფო დახმარებას | სტიმულატორების გამოყენების შემდეგ აღნიშნული სიმპტომომები მიუთითებს გულ-სისხლძარღვთა სისტემის დატვირთვაზე. დაუყოვნებლივ მიმართეთ რეანიმაციას. |
რა უნდა გააკეთოთ ვარჯიშამდე მისაღებ დანამატთან დაკავშირებით
ახლავე წაიკითხეთ თქვენი ვარჯიშამდე მისაღები პროდუქტის ეტიკეტი. მოძებნეთ ეს სახელები, რომელთაგან ნებისმიერი მიუთითებს DMHA-ზე ან აკრძალულ ანალოგზე: „DMHA“, „1,5-დიმეთილჰექსილამინი“, „2-ამინო-6-მეთილჰეპტანი“, „ოქტოდრინი“, „Juglans regia-ს ექსტრაქტი“, „კაკლის ქერქის ექსტრაქტი“, „Aconitum kusnezoffii-ს ექსტრაქტი“ ან „2-ამინო-5-მეთილჰეპტანი“. თუ რომელიმე მათგანი აღმოჩნდება, დაუყოვნებლივ შეწყვიტეთ პროდუქტის გამოყენება. თუ პროდუქტის გამოყენებისას გულ-სისხლძარღვთა სისტემის რაიმე სიმპტომი აღგენიშნათ — გულის გახშირებული ცემა, გულ-მკერდის არეში ტკივილი, ძლიერი თავის ტკივილი, თავბრუსხვევა — დაუყოვნებლივ მიმართეთ ექიმს. ამიერიდან, ვარჯიშამდე მისაღებად, შეიძინეთ მხოლოდ ის პროდუქტები, რომლებსაც აქვს Informed Sport-ის ან NSF Certified for Sport-ის ნიშანი, და თითოეული შეძენის წინ შეამოწმეთ თქვენი კონკრეტული პროდუქტის პარტია სერტიფიკატის გამცემი ორგანიზაციის ვებსაიტზე.
მოკლე ინფორმაცია
What is DMHA and how is it different from DMAA?
DMHA (1,5-დიმეთილჰექსილამინი, რომელსაც ასევე უწოდებენ ოქტოდრინს) არის სინთეზური სტიმულატორი, რომელიც სტრუქტურულად დაკავშირებულია DMAA-სთან. ორივე ამფეტამინის წარმოებულია, რომლებიც მოქმედებენ, როგორც ვაზოკონსტრიქტორები და ცენტრალური ნერვული სისტემის სტიმულატორები. DMHA დანამატების ბაზარზე შემოიტანეს სპეციალურად DMAA-ს ჩასანაცვლებლად მას შემდეგ, რაც DMAA აიკრძალა, რეგულაციების ხარვეზით სარგებლობით. უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული პრობლემა არსებითად იდენტურია.
What does “Juglans regia extract” actually mean on a label?
Juglans regia არის ჩვეულებრივი კაკლის სამეცნიერო სახელწოდება. ზოგიერთი მწარმოებელი ამტკიცებს, რომ DMHA მიიღება კაკლის ქერქის ექსტრაქტიდან. რამდენიმე დამოუკიდებელმა ლაბორატორიულმა ანალიზმა ვერ აღმოაჩინა DMHA Juglans regia-ს მცენარეულ მასალაში მნიშვნელოვანი კონცენტრაციით, რაც მკაფიოდ მიუთითებს იმაზე, რომ დანამატებში არსებული DMHA სინთეტიკურია და „ბუნებრივი წყაროს“ შესახებ მტკიცება არასწორი მარკეტინგული ხერხია.
How do I find out if my pre-workout is certified?
გადადით ვებსაიტებზე informedsport.com ან nsfsport.com და მოძებნეთ თქვენი კონკრეტული პროდუქტი და ბრენდი. გაითვალისწინეთ, რომ სერტიფიცირება ხდება თითოეული პარტიისთვის, და არა თითოეული ბრენდისთვის — პროდუქტი შეიძლება სერტიფიცირებული იყოს წარმოების ერთ ციკლში, მაგრამ არა მომდევნოში. ყოველთვის შეამოწმეთ, რომ სერტიფიკატზე მითითებული პარტიის ნომერი ემთხვევა თქვენ მიერ შეძენილ პროდუქტს. თუ თქვენს პარტიას ვერ პოულობთ, უშუალოდ ბრენდს დაუკავშირდით.
Can I still use pre-workouts in Georgian competitions?
WADA-ს წესების მიხედვით, სპორტსმენები სრულ პასუხისმგებლობას აგებენ იმაზე, რაც მათ ორგანიზმშია, მიუხედავად იმისა, თუ რა წერია ეტიკეტზე. თუ სპორტის იმ სახეობაში მონაწილეობთ, რომელსაც WADA არეგულირებს (საქართველოს ეროვნული სპორტული ფედერაციების უმეტესობა ამ ჩარჩოში შედის), უნდა გამოიყენოთ მხოლოდ ის პროდუქტები, რომლებიც პარტიების მიხედვით შემოწმებულია და სერტიფიცირებულია, როგორც აკრძალული ნივთიერებების არმომცველი. საქართველოს ანტიდოპინგური ორგანიზაცია (NAADA) დამატებით რჩევებს გაგიწევთ.
What is a safe alternative to stimulant-heavy pre-workouts?
აღნიშნულიდან არცერთი არ არის აკრძალული, ყველა მათგანს აქვს ეფექტურობის მკაფიო მტკიცებულება და ყველა ხელმისაწვდომია სერტიფიცირებული მომწოდებლებისგან გულ-სისხლძარღვთა სისტემის რისკის გარეშე.
წყაროები
Cohen et al., Clin Toxicol 2019 — DMHA არ გვხვდება ბუნებრივ წყაროებში
WADA-ს აკრძალულ ნივთიერებათა სია 2024 წ. — სტიმულატორების სექცია
ევროკავშირის RASFF — DMHA-ს შემცველი ბიოლოგიურად აქტიური დანამატების შესახებ გაფრთხილებები 2022–2023 წლებში <br
FDA-ს გაფრთხილება: პოპულარული ვარჯიშამდე მისაღები დანამატი შეიცავს დაუმალავ სტიმულატორს
დაბინძურებული ცილოვანი ფხვნილები აღმოჩენილია კავკასიის რეგიონში
საგანგებო: 6 კვებითი დანამატი, რომლებიც იყიდება დამალული ფარმაცევტული პრეპარატებით
#დრპხაკაძე #შენიექიმი #საკვებიდანამატებისუსაფრთხოება #მტკიცებულებებზედაფუძნებული #phig
წყარო: ეს სტატია გამოქვეყნებულია news.gmj.ge-ის ჯანდაცვის ჟურნალისტიკის ინიციატივის ფარგლებში, რომელიც ქართველ მკითხველს სთავაზობს მტკიცებულებებზე დაფუძნებულ ინფორმაციას საკვები დანამატებისა და კვების შესახებ.
მტკიცებულებათა ბაზა
6 რეცენზირებული წყარო. ამ სტატიაში მოცემული ყველა ილუსტრაცია ერთ-ერთ მათგანს უკავშირდება; ილუსტრაციები, რომლებიც ამას არ შეესაბამებოდა, წაშლილია.
-
Cohen PA, et al. სპორტულ და წონის დაკლების დანამატებში აღმოჩენილია ცხრა აკრძალული სტიმულატორი: დეტერენოლი, ფენპრომეთამინი (ვონედრინი), ოქსილოფრინი, ოქტოდრინი, ბეტა-მეთილფენილეთილამინი (BMPEA), 1,3-დიმეთილამილამინი (1,3-DMAA), 1,4-დიმეთილამილამინი (1,4-DMAA), 1,3-დიმეთილბუტილამინი (1,3-DMBA) და ჰიგენამინი. კლინიკური ტოქსიკოლოგია (ფილადელფია, პენსილვანია) 2021.
-
ლიბერმანი ჰ. რ., ოსტინი კ. გ., ფარინა ე. კ. შეიარაღებული ძალების მონიტორინგი, როგორც საყურადღებო სისტემა საკვები დანამატების გვერდითი ეფექტების გამოვლენისთვის მოსახლეობის ფართო ფენაში. საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის კვება 2018.
-
Foley S, et al. OxyELITE pro-სთან დაკავშირებული გამოცდილება და ღვიძლის მწვავე დაზიანება სამხედრო სამსახურში მყოფ პირებში. საჭმლის მომნელებელი სისტემის დაავადებები და მეცნიერებები 2014.
-
შილინგი ბ.კ. და სხვ. პერორალური 1,3-დიმეთილამილამინის მიღების ფიზიოლოგიური და ფარმაკოკინეტიკური ეფექტები მამაკაცებში. BMC ფარმაკოლოგია და ტოქსიკოლოგია 2013.
-
Eliason MJ, et al. კლინიკური შემთხვევების ანგარიშები: მოქმედი სამხედრო მოსამსახურეების გარდაცვალება 1,3-დიმეთილამილამინის (DMAA) შემცველი საკვები დანამატების მიღების შემდეგ. სამხედრო მედიცინა 2012.
-
კარაო-დანტასი ე.კ. და სხვ. მწვავე ექსპოზიცია ოქტოდრინზე (DMHA) არღვევს გულის ფუნქციას, ლოკომოტორულ აქტივობას და ნეირონულ აქტივობაზე რეაგირებად ტრანსკრიპციას ზებრა თევზის მატლებში. მოლეკულური მეცნიერებების საერთაშორისო ჟურნალი 2026.
წყარო: supplement.ge
