- რას ზომავს TrACSS და რას — არა
- ზედამხედველობა ოთხ სექტორში: „ერთიანი ჯანმრთელობის“ ხარვეზი ერთ ცხრილში
- საავადმყოფოები, პირველადი ჯანდაცვა და ფერმები: სად არის მართვა
- ლაბორატორიები, რომელთა დათვლაც შეუძლებელია
- გეგმები და ქვეყნები, რომლებიც მათ მიღმა დარჩნენ
- რას ნიშნავს ეს რეგიონისთვის
- შეუძლია თუ არა ქვეყანას ინფექციების პრევენციასა და კონტროლში ერთ წელიწადში A-დან D-ზე გადასვლა?
- რატომ არის პირველადი ჯანდაცვა ანტიბიოტიკორეზისტენტობისთვის საავადმყოფოებზე მნიშვნელოვანი?
- რა უნდა წარადგინოს თერთმეტმა ქვეყანამ 2027 წლის რაუნდში?
- წყაროები
ანტიმიკრობული რეზისტენტობის კვირეული იწყება ლოზუნგით „ერთიანი ჯანმრთელობა, ერთი ქმედება: აღვკვეთოთ რეზისტენტობა ახლავე“. თერთმეტი ქვეყანა, მათ შორის საქართველო, 2026 წლის TrACSS – ის კვლევაში მონაწილეობს, სადაც საავადმყოფოების გაუმჯობესება და პირველადი ჯანდაცვის პრობლემები იკვეთება. კვლევის შედეგები აჩვენებს, რომ რეგიონში საავადმყოფოების მართვის პროგრამები უფრო სწრაფად ვითარდება, ვიდრე პირველადი ჯანდაცვა. მიუხედავად ამისა, ლაბორატორიების რაოდენობა და მათი ფუნქციონირება პრობლემურია. პრაქტიკული takeaway: მნიშვნელოვანია, რომ ქვეყნების მთავრობებმა გააძლიერონ პირველადი ჯანდაცვის ანტიბიოტიკოთერაპიის გაიდლაინები, რათა ეფექტურად გაუმკლავდნენ ანტიმიკრობულ რეზისტენტობას.
ანტიმიკრობული რეზისტენტობის ცნობიერების ამაღლების მსოფლიო კვირეული ხვალ, 18 ნოემბერს იწყება ლოზუნგით „ერთიანი ჯანმრთელობა, ერთი ქმედება: აღვკვეთოთ რეზისტენტობა ახლავე“ [1]. ეს პირველი კვირეულია მას შემდეგ, რაც ჯანმრთელობის მსოფლიო ასამბლეამ 2026 წლის 23 მაისს ანტიმიკრობული რეზისტენტობის გლობალური სამოქმედო გეგმა 2026–2036 მიიღო — ორი დღით ადრე იგივე გეგმა WOAH-ის 183-მა წევრმა დაამტკიცა [2,3] — და პირველი მას შემდეგ, რაც კავკასიის, ცენტრალური აზიის, თურქეთის, უკრაინისა და მოლდოვის თერთმეტმა ქვეყანამ 2026 წლის პასუხები შეიტანა TrACSS-ში, ოთხმხრივი (FAO, UNEP, ჯანმო, WOAH) ყოველწლიურ თვითშეფასების კვლევაში, რომლის 2026 წლის მონაცემთა ბაზა 183 ქვეყანას მოიცავს [4].
ეს მიმოხილვა 2026 წლის პასუხებს 2025 წლის პასუხებს ადარებს, კითხვა-კითხვა, კვლევის იმ ნაწილებში, რომლებიც საავადმყოფოს, ამბულატორიას, ფერმასა და ლაბორატორიას აღწერს: ზედამხედველობა ოთხ სექტორში, ინფექციების პრევენცია და კონტროლი, ანტიმიკრობული პრეპარატების მართვა (stewardship) და იმ ლაბორატორიების რაოდენობა, რომლებსაც ბაქტერიის გამოყვანა და ანტიბიოტიკზე მისი გამოცდა შეუძლიათ. სურათი ასეთია: რეგიონი საავადმყოფოებს უფრო სწრაფად აუმჯობესებს, ვიდრე პირველად ჯანდაცვას, ცხოველთა სექტორსა და ლაბორატორიებს — და ინსტრუმენტის ციფრები ზოგან ერთმანეთს არ ემთხვევა.
მთავარი დასკვნები
- TrACSS 2026-ში რეგიონის ათი მოპასუხე ქვეყნიდან არცერთი არ აფასებს პირველადი ჯანდაცვის ანტიბიოტიკოთერაპიის გაიდლაინებს ორ უმაღლეს დონეზე (D/E); საავადმყოფოს მართვის პროგრამებს ასე ორი აფასებს (ყაზახეთი, თურქმენეთი); ინფექციების პრევენციასა და კონტროლს — ათიდან ექვსი.
- საავადმყოფოს ინდიკატორები ერთ წელიწადში გაიზარდა: ხუთმა ქვეყანამ ინფექციების კონტროლის შეფასება აიმაღლა, ხუთმა — საავადმყოფოს მართვისა, სამმა — ეროვნული მოხმარების მონიტორინგისა. თურქმენეთმა ინფექციების კონტროლის პასუხი ერთ რაუნდში A-დან D-ზე გადაიტანა.
- „ერთიანი ჯანმრთელობის“ ხარვეზი რჩება: ათიდან ხუთი ქვეყანა ადამიანებში რეზისტენტობის სტანდარტიზებულ ზედამხედველობას იუწყება, ხუთი — ცხოველებში, ცხრიდან ხუთი — საკვებში, მაგრამ გარემოში — მხოლოდ საქართველო, და მხოლოდ საქართველო იუწყება ცხოველთა სექტორის მართვის პროგრამას D დონეზე.
- ლაბორატორიების რაოდენობრივი მონაცემები, როგორც შეტყობინებულია, გამოუსადეგარია: საქართველო სულ 50 ლაბორატორიას უთითებს, მაგრამ საჯარო სექტორში — 200-ს; ყაზახეთის რიცხვი ერთ წელიწადში 31-დან 370-მდე გაიზარდა; ტაჯიკეთი სულ 5 ლაბორატორიას უთითებს და 11-ს, რომელიც მგრძნობელობის ტესტირებას ასრულებს.
- ყირგიზეთის 2026 წლის ანკეტა არასრულია, ყირგიზეთიც და თურქმენეთიც კი ეროვნულ სამოქმედო გეგმებს ახლა „დაუმტკიცებლად და შეუსრულებლად“ აღწერენ.
რას ზომავს TrACSS და რას — არა
TrACSS კითხვარია, რომელსაც ჯანმო FAO-ს, UNEP-ის, ჯანმო-სა და WOAH-ის სახელით ატარებს: თითოეული მთავრობა საკუთარ პროგრესს A-დან (არაფერია) E-მდე (სრულად დანერგილი, მონიტორინგული და გამოყენებული) სკალაზე აფასებს ანტიმიკრობული რეზისტენტობის ეროვნული სამოქმედო გეგმის ყოველი კომპონენტისთვის [4]. სწორედ ეს ინსტრუმენტი დგას გაეროს 2024 წლის პოლიტიკური დეკლარაციის მიზნების უკან და ახლა — 2026–2036 წლების გლობალური სამოქმედო გეგმის მონიტორინგის უკან, რომლის ექვს ამოცანას შორისაა ზედამხედველობა და ლაბორატორიული ქსელები, ინფექციების პრევენცია და კონტროლი და მიზანშეწონილი გამოყენება [3]. ამასთანავე, ეს თვითშეფასებაა გარე ვერიფიკაციის გარეშე: ქვეყანას ერთ წელიწადში სამი ასოთი გადაადგილება შეუძლია იმიტომ, რომ მდგომარეობა შეიცვალა, ან იმიტომ, რომ ანკეტის შემვსები თანამდებობის პირი შეიცვალა.
ამიტომ ეს მიმოხილვა ერთდროულად უყურებს თერთმეტი ქვეყნის შეტყობინებულ დონეებს და ამ შეტყობინებების თანმიმდევრულობას წლებსა და კითხვებს შორის. 2025 წლის მაჩვენებლები მონაცემთა ბაზის 2025 წლის ნაკრებიდანაა; 2026 წლისა 2026 წლის 17 ნოემბერს იქნა წაკითხული [4]. ყირგიზეთმა და თურქმენეთმა 2026 წლის რამდენიმე კითხვა უპასუხოდ დატოვეს — ისინი „–“-ით არის აღნიშნული.
ზედამხედველობა ოთხ სექტორში: „ერთიანი ჯანმრთელობის“ ხარვეზი ერთ ცხრილში
TrACSS თითოეული სექტორისთვის პარალელურ კითხვას სვამს: არსებობს თუ არა რეზისტენტობის სტანდარტიზებული ეროვნული ზედამხედველობის სისტემა ადამიანებში (კითხვა 3.5), ცოცხალ ხმელეთის ცხოველებში (4.7), საკვებში (5.3) და გარემოში (6.2), და გაერთიანებულია თუ არა სექტორები ინტეგრირებულ სისტემაში (2.29) [4].
| ქვეყანა | ადამიანები (3.5) | ცხოველები (4.7) | საკვები (5.3) | გარემო (6.2) | ინტეგრირებული სისტემა (2.29) |
|---|---|---|---|---|---|
| საქართველო | D | C | B (C) | D (B) | დიახ |
| სომხეთი | B | A | A | A | არა |
| აზერბაიჯანი | B (C) | D (C) | D (C) | A (–) | არა |
| თურქეთი | D | D | D | B | არა |
| უკრაინა | B (C) | D | D | A | არა |
| მოლდოვა | D | D | C | C | დიახ |
| ყაზახეთი | D | E (B) | E (B) | A | დიახ |
| ყირგიზეთი | – (A) | – (C) | – (D) | – (B) | – (არა) |
| ტაჯიკეთი | B | C | D (C) | A (B) | დიახ |
| თურქმენეთი | C | C | – (A) | A | – (არა) |
| უზბეკეთი | D (B) | A | C (A) | A | დიახ |
| 183 ქვეყნიდან D/E დონეზე | 109 / 182 | 90 / 179 | 77 / 178 | 11 / 180 | — |
ჰორიზონტალურად წაკითხვისას ცხრილი აჩვენებს, რამდენად არათანაბრად არის „ერთიანი ჯანმრთელობა“ დანერგილი. ხუთი ქვეყანა — საქართველო, თურქეთი, მოლდოვა, ყაზახეთი და უზბეკეთი — ადამიანებში სტანდარტიზებულ ეროვნულ ზედამხედველობას იუწყება; ხუთი — ცოცხალ ცხოველებში; ცხრიდან ხუთი — საკვებში. გარემოში ეროვნულ სისტემას მხოლოდ საქართველო იუწყება (D, B-დან) — პოზიცია, რომელსაც მსოფლიოში მხოლოდ ათ სხვა ქვეყანასთან იზიარებს: ეს ის სექტორია, რომელსაც თითქმის არავინ ზომავს, როგორც ამ სერიამ სექტემბერში დაადგინა. სომხეთი ოთხივე სექტორში A ან B დონეს იუწყება; უზბეკეთი — D-ს ადამიანებში და A-ს ცხოველებსა და გარემოში.
ვერტიკალურად წაკითხვისას წლიდან წლამდე ცვლილებები პროგრამული ინდიკატორისთვის დიდია. ყაზახეთმა ცხოველთა და საკვების ზედამხედველობა ერთ რაუნდში B-დან („გეგმა არსებობს, შესაძლებლობები არასაკმარისია“) E-ზე („სამთავრობათაშორისო სტანდარტების შესაბამისი“) გადაიტანა. აზერბაიჯანმა ცხოველები და საკვები აიმაღლა, ადამიანები კი დასწია; უკრაინამ ადამიანები C-დან B-ზე დასწია; საქართველომ საკვები დასწია, გარემო კი აიმაღლა. ზოგი ამ ცვლილებათაგან რეალურია — ეროვნული სისტემის ამოქმედება ერთ წელიწადში შესაძლებელია. ზოგი სხვადასხვა თანამდებობის პირის მიერ ერთი და იმავე სკალის სხვადასხვაგვარი წაკითხვაა. TrACSS ვერ გვეუბნება, რომელია რომელი.
საავადმყოფოები, პირველადი ჯანდაცვა და ფერმები: სად არის მართვა
კითხვების მეორე ჯგუფი აღწერს, რა კეთდება მონაცემებით: ინფექციების პრევენცია და კონტროლი (3.14), ანტიმიკრობული პრეპარატების მართვა საავადმყოფოებში (3.15) და პირველად ჯანდაცვაში (3.16), ანტიმიკრობული მოხმარების ეროვნული მონიტორინგი (3.2) და მართვა ცხოველთა ჯანმრთელობის სექტორში (4.15) [4].
| ქვეყანა | ინფექციების კონტროლი ჯანდაცვაში (3.14) | მართვა საავადმყოფოებში (3.15) | პირველადი ჯანდაცვის გაიდლაინები (3.16) | მოხმარების ეროვნული მონიტორინგი (3.2) | მართვა ცხოველთა სექტორში (4.15) |
|---|---|---|---|---|---|
| საქართველო | D (C) | C | C (A) | E (D) | D (C) |
| სომხეთი | D | C (B) | C (A) | D (B) | A |
| აზერბაიჯანი | C | B (C) | B | B | C |
| თურქეთი | E (D) | B | B | D | C (B) |
| უკრაინა | C | C | B | E | B |
| მოლდოვა | A | B | C | D | A |
| ყაზახეთი | E (D) | D (C) | C | C | C |
| ყირგიზეთი | – (B) | – (B) | – (D) | – (B) | – (B) |
| ტაჯიკეთი | C (A) | B (A) | B | D | A |
| თურქმენეთი | D (A) | D (C) | B | B | A |
| უზბეკეთი | D | C (B) | B | B (A) | A (B) |
| 183 ქვეყნიდან D/E დონეზე | 69 / 179 | 55 / 181 | 56 / 176 | 90 / 181 | 25 / 178 |
| ჯანმო-ს ევროპის რეგიონი, D/E დონეზე | 29 / 50 | 24 / 51 | 19 / 50 | 40 / 50 | 17 / 50 |
სამი რამ იქცევს ყურადღებას. პირველი: საავადმყოფოა ის ადგილი, სადაც რეგიონმა პროგრესი განიცადა. ხუთმა ქვეყანამ ინფექციების კონტროლის პასუხი აიმაღლა (საქართველო, თურქეთი, ყაზახეთი, ტაჯიკეთი, თურქმენეთი), ხუთმა — საავადმყოფოს მართვისა (სომხეთი, ყაზახეთი, ტაჯიკეთი, თურქმენეთი, უზბეკეთი), სამმა — მოხმარების ეროვნული მონიტორინგისა; ინფექციების კონტროლში დაქვეითება არცერთს შეუტყობინებია. ათიდან ექვსი ინფექციების კონტროლს ახლა D ან E დონეზე აყენებს — უფრო მაღალი წილი, ვიდრე ევროპის რეგიონში მთლიანად (29 ორმოცდაათიდან). საქართველოს E დონე მოხმარების მონიტორინგში — AWaRe კატეგორიების მონაცემები გროვდება, GLASS-AMU-ს მეშვეობით ქვეყნდება და ინტერვენციებისთვის გამოიყენება — თანხვედრაშია მოხმარების იმ მონაცემებთან, რომლებიც AWaRe-ს მიმოხილვაში განვიხილეთ.
მეორე: პირველადი ჯანდაცვა ის ადგილია, სადაც პროგრესი არ მომხდარა. ათი მოპასუხე ქვეყნიდან არცერთი არ აყენებს პირველადი ჯანდაცვის გაიდლაინებს D ან E დონეზე; ექვსი B დონეზეა — საბაზისო პოლიტიკა ან გაიდლაინები „მუშავდება, მაგრამ ჯერ არ არის დანერგილი და/ან გავრცელებული“ — და ოთხი (საქართველო, სომხეთი, მოლდოვა, ყაზახეთი) C დონეზე. ერთადერთმა ქვეყანამ, რომელმაც 2025 წელს D შეატყობინა — ყირგიზეთმა — 2026 წელს პასუხი არ გასცა. ეს იმიტომ არის მნიშვნელოვანი, რომ ანტიბიოტიკების კურსების უმეტესობა საავადმყოფოს გარეთ ინიშნება, და AWaRe-ს 70%-იანი Access-მიზანი ამბულატორიასა და აფთიაქში მოიგება ან წაიგება. ჯანმო-ს სახელმძღვანელო პირველად ჯანდაცვაზე ორიენტირებულ სისტემებზე რეზისტენტობის წინააღმდეგ, GMJ-ის გაიდლაინების ბიბლიოთეკაში, აღწერს, რას მოითხოვს D დონის პასუხი [5].
მესამე: ცხოველთა სექტორში მართვა თითქმის არ არსებობს. მხოლოდ საქართველო იუწყება ქვეყნის მასშტაბის პროგრამას გამოქვეყნებული სახელმძღვანელოთი (D, C-დან); სომხეთი, მოლდოვა, ტაჯიკეთი, თურქმენეთი და ახლა უზბეკეთიც იუწყებიან, რომ ასეთი პროგრამა არ არსებობს. მსოფლიოში 178 ქვეყნიდან მხოლოდ 25 აღწევს აქ D ან E დონეს — ხუთი ინდიკატორიდან ყველაზე დაბალი — რაც ემთხვევა იმას, რაც WOAH-ის მოხმარების ანგარიშგებამ მეცხოველეობის მიმოხილვაში აჩვენა.
ლაბორატორიები, რომელთა დათვლაც შეუძლებელია
2025 წლიდან TrACSS ოთხ მარტივ რაოდენობრივ კითხვას სვამს: კლინიკური ლაბორატორიების საერთო რაოდენობა, რამდენი მათგანი ასრულებს კულტივირებასა და ანტიმიკრობული მგრძნობელობის ტესტირებას (AST), რამდენია საჯარო სექტორში და რამდენი საჯარო ლაბორატორია ასრულებს კულტივირებასა და AST-ს (3.6.1–3.6.4) [4]. რეზისტენტობა, რომელიც არ კულტივირდება, არ ჩანს — ამიტომ სწორედ ამ ციფრებით შეფასდება გლობალური სამოქმედო გეგმის ამოცანა ლაბორატორიულ ქსელებზე.
როგორც შეტყობინებულია, პასუხების გამოყენება შეუძლებელია. საქართველო სულ 50 კლინიკურ ლაბორატორიას უთითებს, ყველა 50 კულტივირებასა და AST-ს ასრულებს, მაგრამ საჯარო სექტორში 200 ლაბორატორიას უთითებს, რომელთაგან 12 ასრულებს AST-ს — საჯარო ქვესიმრავლე მთელზე ოთხჯერ მეტია. ტაჯიკეთი სულ 5 ლაბორატორიას უთითებს, 11-ს, რომელიც AST-ს ასრულებს, და 17 საჯაროს. ყაზახეთმა 2025 წელს სულ 31 ლაბორატორია შეატყობინა, 2026 წელს — 370, მათგან 281 საჯარო. თურქმენეთმა 2025 წელს სულ 320 და AST-ის 43 შეატყობინა, 2026 წელს — 112 და 112. უკრაინა 1 922 ლაბორატორიას იუწყება, მათგან 1 557 საჯაროს, 700-ს, რომელიც კულტივირებასა და AST-ს ასრულებს, და 102 საჯაროს, რომელიც ამას აკეთებს — რეგიონში ერთადერთი შინაგანად თანმიმდევრული ნაკრები. უზბეკეთი ყველა უჯრაში 71-ს უთითებს. სომხეთი და თურქეთი რიცხვებს საერთოდ არ იძლევიან; აზერბაიჯანი მხოლოდ 7 საჯარო AST-ლაბორატორიას უთითებს; ყირგიზეთის 2026 წლის პასუხები ცარიელია.
ლაბორატორიული ხარისხობრივი კითხვები უფრო თანმიმდევრულია. ხუთი ქვეყანა — საქართველო, აზერბაიჯანი, თურქეთი, ტაჯიკეთი და უზბეკეთი — იუწყება ეროვნულ რეფერენს-ლაბორატორიას, რომელსაც კვლევაში ჩამოთვლილი თორმეტივე ბაქტერიის ტესტირება შეუძლია; დანარჩენი ხუთი — „ზოგიერთისა“ (3.7). მხოლოდ აზერბაიჯანი იუწყება, რომ ყველა ბაქტერიოლოგიური ლაბორატორია რეაგენტების მარაგის მდგომარეობას ეროვნულ დონეზე ატყობინებს; მოლდოვა და თურქმენეთი — რომ ზოგიერთი; შვიდი — რომ სავალდებულო ანგარიშგება არ არსებობს (3.10). ლაბორატორია, რომელსაც საკვები არე ეწურება, რეზისტენტობის მონაცემების წარმოებას წყვეტს — და ათი ქვეყნიდან შვიდი ამბობს, რომ ამას ვერ გაიგებდა.
გეგმები და ქვეყნები, რომლებიც მათ მიღმა დარჩნენ
სექტორული ცხრილების უკან სამოქმედო გეგმის კითხვა დგას (2.3A). საქართველო E-ს იუწყება — გეგმა, რომლის შესრულება პერიოდულად ფასდება და პოლიტიკაში ბრუნდება; თურქეთი A-დან D-ზე გადავიდა; ექვსი ქვეყანა C-ს იუწყება — ნაწილობრივი შესრულება შეზღუდული რესურსებით. ყირგიზეთიც და თურქმენეთიც C-დან A-ზე გადავიდნენ — „გეგმა არსებობს, მაგრამ მთავრობის მიერ დამტკიცებული არ არის და არ სრულდება“ — რაც, სავარაუდოდ, ნიშნავს, რომ პირველ გეგმას ვადა გაუვიდა და მეორე არ მიღებულა [4]. მსოფლიოში 173 ქვეყნიდან 42 იუწყება D ან E დონეს; გაეროს 2024 წლის დეკლარაციამ 2030 წლისთვის ყველგან დაფინანსებული, შესრულებული გეგმები მოითხოვა — მიზანი, რომელიც ამ სერიამ სექტემბერში გაზომა.
რას ნიშნავს ეს რეგიონისთვის
TrACSS 2026 აღწერს რეგიონს, რომელმაც რეზისტენტობის დღის წესრიგის საავადმყოფოს ნახევარი სერიოზულად მიიღო: ინფექციების კონტროლი, საავადმყოფოს მართვა და მოხმარების მონიტორინგი — სამივე გაიზარდა, და ინფექციების კონტროლში თერთმეტი ქვეყანა ახლა ევროპის რეგიონს კარგად ედრება. ის ასევე აჩვენებს სამ ადგილს, სადაც „ერთიანი ჯანმრთელობის“ დაპირება არ შესრულებულა — პირველადი ჯანდაცვა, სადაც არცერთი ქვეყანა ზედა დონეებს არ აღწევს; ცხოველთა სექტორი, სადაც მართვა ერთ ქვეყანაში არსებობს; და გარემო, სადაც ზედამხედველობა ერთშია. სწორედ ეს სამი ხარვეზია ის, რაზეც 2026–2036 წლების გლობალური სამოქმედო გეგმა და წლევანდელი ლოზუნგია.
არის მეოთხე ხარვეზიც — თავად ინსტრუმენტში. როდესაც ლაბორატორიების რიცხვები ერთ ანკეტაში ერთმანეთს ეწინააღმდეგება, და ზედამხედველობის შეფასება თორმეტ თვეში სამი ასოთი გადაადგილდება, კვლევა ანკეტის შევსების ხარისხსაც იმდენადვე აფიქსირებს, რამდენადაც სისტემისას. ეს არგუმენტი TrACSS-ის წინააღმდეგ არ არის — ის 183 ქვეყნის ერთადერთი შედარებადი ჩანაწერია; ეს არგუმენტია იმის სასარგებლოდ, რომ თვითშეფასებები გადამოწმებად ჩანაწერს დაუდგეს გვერდით — GLASS-ის იზოლატებს, WOAH-ის მოხმარების ანგარიშებს, დათარიღებულ გაიდლაინებს, ლაბორატორიების რეესტრებს — ქვეყანა-ქვეყანა. PHIG-ის რეგიონული „ერთიანი ჯანმრთელობის“ ინიციატივის ანტიმიკრობული რეზისტენტობის თემატური გვერდი თერთმეტივე ქვეყნის TrACSS 2026 დონეებს ატარებს, ქვეყნების პროფილები მათ GLASS-ისა და WOAH-ის მონაცემების გვერდით ათავსებს, ინიციატივის წყაროების სია კი თითოეულ კითხვას ოთხმხრივ წყაროს უკავშირებს. საქართველოს ლაბორატორიების შეჯერებული აღრიცხვა — საჯარო, კერძო, კულტივირების უნარის მქონე, AST-ის უნარის მქონე — ის ამოცანაა, რომელსაც PHIG 2027 წლის რაუნდამდე ეროვნულ რეფერენს-ლაბორატორიასთან ერთად აიღებს.
შეუძლია თუ არა ქვეყანას ინფექციების პრევენციასა და კონტროლში ერთ წელიწადში A-დან D-ზე გადასვლა?
A დონე ნიშნავს ინფექციების კონტროლის ეროვნული პროგრამის არარსებობას; D დონე — ჯანმო-ს ძირითად კომპონენტებზე აგებულ პროგრამას, რომელიც ქვეყნის მასშტაბით არის დანერგილი და ყველა დაწესებულებაში ფუნქციური წყალმომარაგება და სანიტარია აქვს. ქვეყანას ერთ წელიწადში პროგრამისა და გაიდლაინების მიღება შეუძლია, რაც B ან C დონეზე გადასვლას ამართლებს. თორმეტ თვეში D-ზე გადასვლა, როგორც თურქმენეთმა შეატყობინა, უფრო სავარაუდოდ სკალის სხვაგვარ წაკითხვას ასახავს, ვიდრე ყველა დაწესებულების გარდაქმნას. TrACSS-ს გარე შემოწმება არ აქვს, ამიტომ მკითხველმა ერთწლიანი დიდი ნახტომები შესაბამისად უნდა შეაფასოს.
რატომ არის პირველადი ჯანდაცვა ანტიბიოტიკორეზისტენტობისთვის საავადმყოფოებზე მნიშვნელოვანი?
იმიტომ, რომ ანტიბიოტიკების კურსების უმეტესობა ამბულატორიაში ინიშნება და აფთიაქში იყიდება და არა პალატაში მიეწოდება. საავადმყოფოს მართვა ყველაზე მძიმე პაციენტებისთვის განკუთვნილ ბოლო რიგის პრეპარატებს იცავს; პირველადი ჯანდაცვის გაიდლაინები კი წყვეტს, რესპირატორული და საშარდე გზების გავრცელებული ინფექციები Access-ანტიბიოტიკებით მკურნალობენ, Watch-ანტიბიოტიკებით თუ საერთოდ არა. ქვეყანას შეიძლება შესანიშნავი საავადმყოფოს მართვა ჰქონდეს და მაინც ამბულატორიებით ახდენდეს რეზისტენტობის გაძლიერებას — ამიტომაც რეგიონის ათი ქვეყნიდან ექვსის B დონეზე ყოფნა პირველად ჯანდაცვაში ამ მიმოხილვის ყველაზე მნიშვნელოვანი დასკვნაა.
რა უნდა წარადგინოს თერთმეტმა ქვეყანამ 2027 წლის რაუნდში?
შინაგანად თანმიმდევრული ლაბორატორიული რიცხვები — საჯარო ქვესიმრავლე მთელს ვერ გადააჭარბებს — ლაბორატორიების ეროვნული რეესტრიდან აღებული; პირველადი ჯანდაცვის პასუხი, რომელსაც დათარიღებული, გამოქვეყნებული, AWaRe-ს ინტეგრირებული გაიდლაინი ამყარებს; და, ყირგიზეთისა და თურქმენეთისთვის, სრული ანკეტა დამტკიცებული მეორე თაობის სამოქმედო გეგმით, რადგან ცარიელი უჯრა ან A დონე გეგმის კითხვაზე ქვეყანას ყველა შემდგომი რეგიონული შედარებიდან ამოაგდებს.
წყაროები
- World Health Organization. World AMR Awareness Week 2026: One Health, one action: Prevent AMR now. 18–24 November 2026. Geneva: WHO; 2026. Available from: https://www.who.int/campaigns/world-amr-awareness-week/world-amr-awareness-week-2026
- World Health Organization. The World Health Assembly adopts updated Global Action Plan on Antimicrobial Resistance (2026–2036). News release, 25 May 2026. Geneva: WHO; 2026. Available from: https://www.who.int/news/item/25-05-2026-the-world-health-assembly-adopts-updated-global-action-plan-on-antimicrobial-resistance-(2026-2036)
- World Organisation for Animal Health. WOAH Members adopt the updated Global Action Plan on Antimicrobial Resistance. 93rd General Session, Resolution No. 18, 21 May 2026. Paris: WOAH; 2026. Available from: https://www.woah.org/en/woah-members-adopt-the-updated-global-action-plan-on-antimicrobial-resistance/
- Food and Agriculture Organization of the United Nations, United Nations Environment Programme, World Health Organization, World Organisation for Animal Health. Global Database for Tracking Antimicrobial Resistance (AMR) Country Self-Assessment Survey (TrACSS): 2026 and 2025 datasets, questions 2.3A, 2.29, 3.2, 3.5, 3.6.1–3.6.4, 3.7, 3.10, 3.14, 3.15, 3.16, 4.7, 4.15, 5.3, 6.2. Geneva: WHO; accessed 17 November 2026. Available from: https://new.amrcountryprogress.org/
- World Health Organization. Strengthening primary health care-oriented health systems to address antimicrobial resistance. Geneva: WHO. GMJ Guidelines Library record available from: https://news.gmj.ge/guideline/strengthening-primary-health-care-oriented-health-systems-to-address-antimicrobial-resistance/
- World Health Organization. The selection and use of essential medicines, 2025: AWaRe (Access, Watch, Reserve) classification of antibiotics for evaluation and monitoring of use. Geneva: WHO; 2025. GMJ Guidelines Library record available from: https://news.gmj.ge/guideline/the-selection-and-use-of-essential-medicines-2025-aware-access-watch-reserve-classification-of-antibiotics-for-evaluation-and-monitoring-of-use/
გამოქვეყნებულია PHIG-ის რეგიონული „ერთიანი ჯანმრთელობის“ ინიციატივის მოსამზადებელ ფაზაში (2025 წლის ნოემბერი – 2026 წლის ნოემბერი). ეს სტატია PHIG-ის რეგიონული „ერთიანი ჯანმრთელობის“ ინიციატივის სერიის ნაწილია — საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინსტიტუტი Accréditation Sans Frontières-თან და GMJ News-თან ერთად. დაკავშირებული: PHIG-ის თემატური გვერდი ანტიმიკრობულ რეზისტენტობაზე · საქართველოს ქვეყნის პროფილი.
ეს სტატია ინგლისურად გამოქვეყნებულია GMJ News-ზე. ინგლისური ტექსტი მმართველი ვერსიაა.
#OneHealth #WAAW2026 #AMR #drpkhakadze #sheniekimi
