ფრინველის გრიპი შემოდგომის საფრენ გზებზე: რა შეატყობინა — და რა არა — თერთმეტმა ქვეყანამ WOAH-ს 2021 წლის შემდეგ

ავტორი: პროფ. გიორგი ფხაკაძე · საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინსტიტუტი (PHIG) · რეგიონული ინიციატივა „ერთიანი ჯანმრთელობა“

ყოველ ნოემბერს ათეულობით მილიონი იხვი, ბატი, გედი, წერო და თოლია სამხრეთისა და დასავლეთისკენ მიფრინავს კავკასიის, კასპიის აუზისა და შავი ზღვის გავლით, გამოსაზამთრებელი ადგილებისკენ. ბოლო ხუთი წელია მათ თან მოჰყვებათ 2.3.4.4b კლადის მაღალპათოგენური ფრინველის გრიპის ვირუსი, რომლის მიერ გამოწვეულ დანაკარგს WOAH უკვე ასობით მილიონი შინაური ფრინველით ზომავს. გასულ შემოდგომას ევროპამ 2016 წლის შემდეგ ყველაზე დიდი საშემოდგომო ტალღა დააფიქსირა გარეულ ფრინველებში; ამ შემოდგომას იგივე ფრინველები კვლავ გზაში არიან. ეს მიმოხილვა იკვლევს, რას აჩვენებს ცხოველთა ჯანმრთელობის ოფიციალური ჩანაწერი — WOAH-ის ცხოველთა ჯანმრთელობის მსოფლიო საინფორმაციო სისტემა (WAHIS) და EFSA/ECDC-ის კვარტალური მიმოხილვები — კავკასიის, ცენტრალური აზიის, თურქეთის, უკრაინისა და მოლდოვის თერთმეტი ქვეყნისთვის, და რას ტოვებს ცარიელს.

მოკლე პასუხი ასეთია: 2021 წლის ოქტომბრის შემდეგ თერთმეტიდან ოთხმა ქვეყანამ შეატყობინა მაღალპათოგენური ფრინველის გრიპის მოვლენები, და ეს ოთხი ერთმანეთისგან ძალიან განსხვავებულად მოიქცა. თურქეთმა ფერმებზე კონცენტრირებულ ორ ეპიზოდში დაახლოებით 16,9 მილიონი შინაური ფრინველი დაკარგა. მოლდოვამ და უკრაინამ 140-ზე მეტი, ძირითადად საკარმიდამო, აფეთქება და ასობით მკვდარი გედი შეატყობინეს. ყაზახეთმა გარეული ფრინველების ხოცვა კასპიის სანაპიროზე და ჩრდილოეთის ტბებზე დააფიქსირა. შვიდი ქვეყანა — საქართველო, სომხეთი, აზერბაიჯანი, ყირგიზეთი, ტაჯიკეთი, თურქმენეთი და უზბეკეთი — ამ პერიოდის WAHIS-ის მოვლენათა სიაში არსად ჩანს, მიუხედავად იმისა, რომ ევროპულმა რეფერენს-ლაბორატორიებმა 2025–2026 წლების დომინანტური ვირუსის გენოტიპი საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროზე მიაკვლიეს. რეგიონში H5N1-ით ადამიანთა ოცი შემთხვევა — ყველა 2006 წელს — გვახსენებს, რა არის სასწორზე, როცა ფრინველები და ადამიანები ერთ ეზოს იყოფენ.

პანზოოტია, რომელიც შემოდგომასთან ერთად მოდის

2.3.4.4b კლადის H5N1 ვირუსები გარეულ ფრინველებში 2020 წლიდან უწყვეტად ცირკულირებენ და ყოველ ზაფხულს არ ქრებიან, როგორც ეს ადრინდელ H5 ხაზებს ახასიათებდა. WOAH-ის მონაცემებით, 2005–2024 წლებში მსოფლიოში 633 მილიონზე მეტი შინაური ფრინველი დაიხოცა ან განადგურდა, პიკი — 146 მილიონი — 2022 წელს იყო; მიმდინარე სეზონმა — 2025 წლის ოქტომბრიდან 2026 წლის სექტემბრამდე — აგვისტოს ბოლოსთვის 46 ქვეყანაში ფრინველსაშენებში 1 619 აფეთქება და 59 ქვეყანაში გარეულ და სხვა არასასოფლო ფრინველებში 7 444 აფეთქება მოიტანა, წინა სეზონის 1 926-ის წინააღმდეგ [1].

ევროპის 2025 წლის შემოდგომა ამ ჩანაწერში ყველაზე მკვეთრი ტალღა იყო. 2025 წლის 6 სექტემბრიდან 28 ნოემბრამდე EFSA/ECDC/EURL-ის მიმოხილვამ 29 ქვეყანაში მაღალპათოგენური A(H5)-ის 2 896 დადასტურება დათვალა: 2 454 გარეულ ფრინველებში, 368 ფრინველსაშენებში და 74 ტყვეობაში მყოფ ფრინველებში. გარეულ ფრინველებში დადასტურებები 2024 წლის იმავე კვირების მაჩვენებელს დაახლოებით ექვსჯერ, 2023 წლისას კი თორმეტჯერ აღემატებოდა — დონე, რომელსაც მიმოხილვა წლის ამ დროისთვის სულ მცირე 2016 წლის შემდეგ უპრეცედენტოდ მიიჩნევს. ახალმა ქვეხაზმა, გენოტიპმა EA-2024-DI.2.1, რომელიც პირველად სექტემბრის შუა რიცხვებში პოლონეთში გამოვლინდა, სექვენირებული ვირუსების დაახლოებით 85% შეადგინა და მთელ დასავლურ საფრენ გზაზე რუხი წეროების ხოცვა გამოიწვია — სულ მცირე 13 000 მკვდარი. 19 ქვეყანაში ფრინველსაშენებში 368 აფეთქებამ დაახლოებით 11 მილიონი ფრინველი დააზარალა, ხოლო მონაცემების მქონე პირველადი აფეთქებების უმეტესობაში ყველაზე სავარაუდო წყარო გარეულ ფრინველებთან არაპირდაპირი კონტაქტი იყო [2].

ვირუსი ევროკავშირის აღმოსავლეთ საზღვარზე არ გაჩერდა. დეკემბერი–თებერვლის მიმოხილვა, 2026 წლის 3 მარტამდე არსებული გენეტიკური მონაცემებით, EA-2024-DI.2.1-ს ასე აღწერს: კონტინენტს „ისლანდიიდან ფინეთამდე და პორტუგალიიდან ბულგარეთამდე“ ფარავს და „საქართველოს რესპუბლიკამდე აღწევს, სადაც შავი ზღვის სანაპიროზე დიდი კოკონების მასობრივ სიკვდილიანობასთან არის დაკავშირებული“; იმავე გენოტიპს 2025 წლის ოქტომბერში ყაზახეთში გარეულ იხვებსა და ბატებშიც აფიქსირებს [3]. 2026 წლის ზაფხულისთვის ცირკულაცია თორმეტ ქვეყანაში 110 დადასტურებამდე დაეცა — გარეულ ფრინველებში წინა ზაფხულთან შედარებით 45%-ით ნაკლები [4]. ზაფხულის სიმშვიდე, თუმცა, ამ პანზოოტიის ყოველ საშემოდგომო აღმავლობას წინ უძღოდა; გაერთიანებული სამეფოს ვეტერინარულმა სააგენტომ 2026 წლის 30 სექტემბერს, პირველი საშემოდგომო შემთხვევების გამოჩენასთან ერთად, გარეული ფრინველების რისკის დონე დაბლიდან საშუალოზე აწია [5].

რა შეატყობინეს თერთმეტმა ქვეყანამ WOAH-ს

WOAH-ის პლატფორმა WAHIS აქვეყნებს ყოველ დაუყოვნებელ შეტყობინებასა და შემდგომ ანგარიშს, რომელსაც ვეტერინარული სამსახური წარადგენს. PHIG-მა ამოიღო მაღალპათოგენური ფრინველის გრიპის ყველა მოვლენა თერთმეტი ქვეყნისთვის, რომელთა დაწყების თარიღი 2021 წლის 1 ოქტომბერია ან უფრო გვიანი — პირველი სრული პანზოოტიური სეზონის დასაწყისი — და თითოეული მოვლენის უკანასკნელ ანგარიშში მოცემული აფეთქების დონის ციფრები შეაჯამა [6].

თურქეთის ჩანაწერი ინდუსტრიული მასშტაბისა და სწრაფი დახურვის ისტორიაა. 2023 წლის იანვარ-თებერვალში აფიონქარაჰისარსა და დენიზლიში ორი კომერციული ფრინველსაშენი დაინფიცირდა; დაზარალებულ მეურნეობებში 4,36 მილიონი ფრინველი იყო, 99 000 დაიხოცა და 4,26 მილიონი განადგურდა. 2024 წლის ოქტომბერში ვირუსი კონიის პროვინციის სოფელ ჰარმანჯიქის კომერციულ ფერმაში დაბრუნდა, 2025 წლის აპრილისთვის კონიაში, აფიონქარაჰისარსა და კაისერიში კიდევ ექვს ფერმაში გავრცელდა და 12,5 მილიონი ფრინველის განადგურება გამოიწვია ინფიცირებულად ან რისკის ქვეშ მყოფად შეფასებულ 66 ფერმაში და, პრევენციულად, კაისერის აფეთქების გარშემო კიდევ 26 კომერციულ ფერმაში; ვეტერინარულმა სამსახურმა შემოტანა გარეულ ფრინველებს მიაწერა, „რადგან რეგიონი გარეული ფრინველების მიგრაციის გზაზე მდებარეობს“, 2025 წლის სექტემბერში აქტიური ზედამხედველობა უარყოფითი შედეგებით დაასრულა და თავისუფლების თვითდეკლარაციის მომზადება დაიწყო [6].

მოლდოვა და უკრაინა დაავადების მეორე სახეს აჩვენებენ: ათეულობით სოფლისა და საკარმიდამო გუნდი რამდენიმე ათეულიდან რამდენიმე ასეულ ფრინველამდე, და მკვდარი ყელმოხრილი გედები წყალსაცავებსა და მდინარეებზე. მოლდოვის 2023–2024 წლების ზამთარმა 31 მოვლენა და 65 აფეთქება მოიტანა, 419 გარეული ფრინველი შეტყობინებულია მკვდრად, მათგან 261 ყელმოხრილი გედი მხოლოდ ბრიჩენის რაიონში; 2024 წლის შემოდგომის მოვლენა ცხრა რაიონში 37 აფეთქებამდე გაიზარდა; ახალი მოვლენა კი 2026 წლის 14 იანვარს გაიხსნა ხუთი რაიონის წყლებზე მკვდარი გედებითა და ჩვამებით და წერის მომენტისთვის ჯერ კიდევ ღიაა [6]. უკრაინამ, ომის მიუხედავად, შეტყობინება არ შეწყვიტა: 2021 წლის ოქტომბრის შემდეგ 21 მოვლენა, უკანასკნელი — 2026 წლის აპრილში. ყაზახეთის ოთხივე მოვლენა გარეულ ფრინველებშია — ორი მკვდარი გარეული ფრინველი ატირაუში 2022 წლის ივნისში, ორი მკვდარი ბატი ან გედი აქტაუში 2022 წლის დეკემბერში და 227 ყელმოხრილი გედი კასპიის იმავე ადგილზე 2023 წლის დეკემბერში, და რუხი ბატი აკმოლის ოლქის ბუნების პარკში 2025 წლის სექტემბერში — კასპიის სანაპირო და ჩრდილოეთის ტბები, რომლებსაც ქვეყნის საკუთარი მიმოხილვა უმაღლესი რისკის ზონებად ასახელებს [6,7].

საქართველო და შვიდი მდუმარე ქვეყანა

WAHIS-ის მოვლენათა სიაში საქართველოს უკანასკნელი ჩანაწერი 2006 წლის 23 თებერვლით თარიღდება: ათი მკვდარი გარეული ფრინველი ადლიაში, აჭარის სანაპიროზე, ბათუმის სამხრეთით — ცხრა დახოცილი და ერთი განადგურებული [6]. მას შემდეგ არაფერი შეტყობინებულა — არც 2020–2021 წლების H5N8-ის ტალღის დროს, არც 2021–2026 წლების პანზოოტიაში. ეს ძნელად თავსდება EFSA/ECDC-ის განცხადებასთან, რომ 2025–2026 წლების დომინანტური გენოტიპი საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროზე დიდი კოკონების მასობრივ სიკვდილიანობასთან არის დაკავშირებული [3]. ორივე ჩანაწერი მხოლოდ მაშინ შეიძლება იყოს სწორი, თუ კოკონების სიკვდილიანობის ნიმუშები აიღეს და სექვენირდა WOAH-ისთვის დაუყოვნებელი შეტყობინების გარეშე, ან შეტყობინება ისეთი არხით მოხდა, რომელიც საჯარო მოვლენათა სიაში არ ჩანს. სურსათის ეროვნული სააგენტოს საჯარო პოზიცია, რომელიც 2026 წლის 24 სექტემბერს კვლავ გაიმეორეს, ასეთია: საქართველოში ფრინველის გრიპის დადასტურებული შემთხვევა არ ფიქსირდება და ლაბორატორიული მონიტორინგი ცხოველთა ჯანმრთელობის პროგრამის ფარგლებში გრძელდება [8].

სომხეთს მაღალპათოგენური ფრინველის გრიპის მოვლენა არასდროს შეუტყობინებია; აზერბაიჯანის უკანასკნელი შეტყობინებები 2006 წლით თარიღდება, როცა 296 000 შინაური ფრინველი განადგურდა და სალიანის ადამიანური კლასტერი მოხდა; ყირგიზეთს, ტაჯიკეთს, თურქმენეთსა და უზბეკეთს ამ პერიოდის მოვლენათა სიაში არც ერთი ჩანაწერი არ აქვთ [6]. ცენტრალური აზიის საფრენი გზა და აღმოსავლეთ აფრიკა–დასავლეთ აზიის საფრენი გზა ყველა მათგანს კვეთს. ყაზახეთის ვეტერინარების შეფასებით, მათ ქვეყანაში წელიწადში 50 მილიონამდე ფრინველი გაივლის, და მათი 2025 წლის მიმოხილვა H5N1-ს კასპიის ფლამინგოებში 2015 წელს, 5 000-ზე მეტ მკვდარ თოლიასა და ზღვის მერცხალს ატირაუში 2022 წელს და გედების მასობრივ სიკვდილს მანგისტაუში 2023–2024 წლების ზამთარში აფიქსირებს [7]. დაუჯერებელია, რომ იგივე საფრენი გზები ვირუსს ყაზახეთსა და მოლდოვას მიაწვდიან და მათ შორის მდებარე ქვეყნებს აარიდებენ. უფრო სავარაუდო ახსნა ის არის, რომ მკვდარი გარეული ფრინველები არ იკრიბება, არ იკვლევა და არ ტყობინდება — იგივე სისუსტე, რომელსაც EFSA-ს მიმოხილვები ევროკავშირის შიგნითაც აღნიშნავენ, სადაც ნაპოვნი მკვდარი ფრინველების მხოლოდ მცირე წილი იკვლევა [3,4].

ადამიანური ჩანაწერი: 2006 წელი და მისი გაკვეთილი

ამ რეგიონმა ევროპაში H5N1-ით ადამიანთა პირველი შემთხვევები მოგვცა. 2006 წლის იანვარში აღრის პროვინციის დოღუბაიაზითის რაიონსა და აღმოსავლეთ თურქეთის მეზობელ ადგილებში დაავადდნენ ბავშვები, რომლებმაც ავადმყოფი საკარმიდამო იხვები და ქათმები დაკლეს ან ხელით შეეხნენ; ჯანმო-ს 16 იანვრის განახლება გადამოწმების პროცესში 20 შემთხვევას ითვლიდა, მათგან 18 — 4-დან 18 წლამდე ბავშვი, და ოთხ სიკვდილს. ჯანმო-ს საბოლოო ჯამი თურქეთისთვის 12 დადასტურებული შემთხვევა და 4 სიკვდილია [9,10]. ექვსი კვირის შემდეგ აზერბაიჯანში, სალიანის რაიონის დასახლება დაიქიანდში, შემთხვევათა კლასტერი — უმეტესობა მოზარდი გოგონები და ახალგაზრდა ქალები — ჯანმო-მ და ჯანდაცვის სამინისტრომ, როგორც ყველაზე სავარაუდო ექსპოზიცია, დასახლების მახლობლად დაუმარხავად დატოვებული მკვდარი გარეული გედების გაპუტვას დაუკავშირა; თერთერის რაიონის მეორე კლასტერთან ერთად აზერბაიჯანმა 8 დადასტურებული შემთხვევა და 5 სიკვდილი დააფიქსირა — პირველი აფეთქება მსოფლიოში, რომელშიც ადამიანის ინფექციის ყველაზე სავარაუდო წყარო გარეული ფრინველები იყო [10–12]. მას შემდეგ თერთმეტი ქვეყნიდან ადამიანის არც ერთი შემთხვევა არ შეტყობინებულა.

მსოფლიოში 2003 წლიდან 2026 წლის 31 მარტამდე ჯანმო-ს H5N1-ით ადამიანთა 997 დადასტურებული შემთხვევა და 478 სიკვდილი ჰქონდა შეტყობინებული [10]. ახლა ცირკულირებულმა კლადმა ევროპასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში შედარებით ცოტა, უმეტესად მსუბუქი, ადამიანური ინფექცია გამოიწვია, მაგრამ აშშ-ის 19 შტატში რძის პირუტყვი და გარეული და შინაური ძუძუმწოვრების მზარდი წრე დააინფიცირა, ხოლო ევროპაში ამ სეზონზე სექვენირებული ძუძუმწოვართა ვირუსების 86%-ს ძუძუმწოვრებთან ადაპტაციის სულ მცირე ერთი მარკერი ჰქონდა [4]. FAO/ჯანმო/WOAH-ის 2026 წლის 18 მაისის ერთობლივი შეფასება საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის რისკს ზოგადი მოსახლეობისთვის დაბლად, ექსპოზიციის ქვეშ მყოფთათვის კი დაბლიდან საშუალომდე ინარჩუნებს და ქვეყნებს სთხოვს, გამოიკვლიონ ექსპოზიციის მქონე ადამიანები, უზრუნველყონ ფრინველის გამანადგურებელი პერსონალი თვალებისა და სასუნთქი გზების დამცავი საშუალებებით, ადამიანის ინფექცია ჯანმო-ს 24 საათში შეატყობინონ, ხოლო ფრინველის გრიპი ნებისმიერი სახეობის ცხოველში — WOAH-ს [13]. ჯანმო-ს საკუთარი სახელმძღვანელო A(H5)-ით ადამიანთა ინფექციის ზედამხედველობაზე, შემთხვევის განმარტებებითა და ტესტირების ალგორითმებით, GMJ-ის სახელმძღვანელოების ბიბლიოთეკაშია [14].

რას ნიშნავს ეს რეგიონისთვის

2006 წლის გაკვეთილი ის იყო, რომ H5N1 ადამიანებს იქ კლავს, სადაც საკარმიდამო ფრინველი და გარეული წყლის ფრინველები სიღარიბეში ხვდებიან ერთმანეთს და სადაც პრობლემის პირველ ნიშანს — მკვდარ ფრინველებს — შეტყობინების ნაცვლად ხელით ეპყრობიან. ოცი წლის შემდეგ რეგიონის დაცვა იქ არის უფრო ძლიერი, სადაც ის ჩანს: თურქეთის ვეტერინარულმა სამსახურებმა 12,5 მილიონი ფრინველის ეპიდემია ათ თვეში დახურეს და ყოველი ნაბიჯი WAHIS-ში დააფიქსირეს; მოლდოვამ ყოველი მკვდარი გედი შეატყობინა. მაგრამ თერთმეტიდან შვიდმა ქვეყანამ ისტორიაში ყველაზე დიდი ფრინველის გრიპის პანზოოტიის მანძილზე საჯარო ჩანაწერი ცარიელი დატოვა, ხოლო ერთადერთ შემთხვევაში, სადაც ევროპული გენეტიკური მონაცემები კონკრეტულ სანაპიროზე — საქართველოსაზე — მიუთითებენ, შესაბამისი შეტყობინება არ არსებობს. „ერთიანი ჯანმრთელობის“ რეგიონისთვის ეს ცენტრალური ხარვეზია: A(H5)-ის ადამიანური ზედამხედველობა მხოლოდ იქ შეიძლება მიზანმიმართულად წარიმართოს, სადაც ცხოველებში შემთხვევები ცნობილია, ხოლო კომპენსაცია, განადგურება და ბიოუსაფრთხოება მხოლოდ იმ აფეთქებებისთვის დაფინანსდება, რომლებიც ოფიციალურად არსებობენ.

ამიტომ PHIG-ის რეგიონული „ერთიანი ჯანმრთელობის“ ინიციატივა 2026–2027 წლების სეზონისთვის სამ გაზომვად ნაბიჯს სთავაზობს. პირველი — ყოველმა ქვეყანამ ოქტომბრიდან მარტამდე ყოველთვიურად გამოაქვეყნოს გარეულ ფრინველებში ფრინველის გრიპზე ტესტირების ციფრები — შეგროვებული ლეშები, გამოკვლეული ნიმუშები, დადებითი შედეგები — მიუხედავად იმისა, შეტყობინებულია თუ არა მოვლენა. მეორე — შავი ზღვისა და კასპიის სანაპიროების ვეტერინარულმა და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ლაბორატორიებმა სექვენსები OFFLU ქსელს გაუზიარონ, რათა ამ რეგიონზე შემდეგი განცხადება გენოტიპზე თავად რეგიონიდან მოდიოდეს. მესამე — ყოველმა ქვეყანამ წინასწარ ჩამოთვალოს რაიონული საავადმყოფოები, რომლებიც გრიპისმაგვარი დაავადებისა და ფრინველთან ან გარეულ ფრინველთან ექსპოზიციის მქონე ყველა პაციენტს გამოიკვლევენ. ინიციატივის ცხოველთა ჯანმრთელობის თემატური გვერდი და ზოონოზების გვერდი ზემოთ მოცემულ WAHIS-ის ცხრილს განათავსებენ და შეტყობინებების მოსვლასთან ერთად განაახლებენ; თურქეთის, მოლდოვისა და საქართველოს ქვეყნის პროფილები აქ აღწერილ მოვლენებს აფიქსირებენ, ხოლო დაგეგმილი აფეთქებათა ერთობლივი შემთხვევების სერია ვეტერინარულ და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის გუნდებს სთავაზობს, გარეული ფრინველების ხოცვა ერთად აღწერონ — პირველი ლეშიდან უკანასკნელ უარყოფით სენტინელ ფრინველამდე.

წყაროები

1. World Organisation for Animal Health. High pathogenicity avian influenza (HPAI) – situation report 86, situation as of 31 August 2026. Paris: WOAH; September 2026. Available from: https://www.woah.org/app/uploads/2026/09/hpai-situation-report-86.pdf
2. European Food Safety Authority, European Centre for Disease Prevention and Control, European Union Reference Laboratory for Avian Influenza; Buczkowski H, Ducatez M, Fusaro A, et al. Avian influenza overview September–November 2025. EFSA J. 2025;23(12):e9834. doi:10.2903/j.efsa.2025.9834
3. European Food Safety Authority, European Centre for Disease Prevention and Control, European Union Reference Laboratory for Avian Influenza; Barbezange C, et al. Avian influenza overview December 2025–February 2026. EFSA J. 2026;24(3):e10015. doi:10.2903/j.efsa.2026.10015
4. European Food Safety Authority, European Centre for Disease Prevention and Control, European Union Reference Laboratory for Avian Influenza. Avian influenza overview June–August 2026. EFSA J. 2026;24(9):e10369. doi:10.2903/j.efsa.2026.10369
5. Department for Environment, Food and Rural Affairs; Animal and Plant Health Agency. Highly pathogenic avian influenza (HPAI) in Europe: updated outbreak assessment #10, 30 September 2026. London: Defra/APHA; 2026. Available from: https://assets.publishing.service.gov.uk/media/6ac39e7b11ed58342ad8e491/HPAI_Europe__10_September_2026.pdf
6. World Organisation for Animal Health. World Animal Health Information System (WAHIS): event reports, infection with high pathogenicity avian influenza viruses (poultry; non-poultry including wild birds), Armenia, Azerbaijan, Georgia, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Moldova, Tajikistan, Türkiye, Turkmenistan, Ukraine, Uzbekistan, events starting 1 October 2021 – 10 November 2026. Paris: WOAH; accessed 10 November 2026. Available from: https://wahis.woah.org/#/event-management
7. Bekshin Z, Temirbekova A, Nurbekova Z, Amirkhanova N, Satenova A, Askarov A, et al. Epidemiology, virology, and control of highly pathogenic avian influenza in Kazakhstan. Pathogens. 2025;14(11):1084. doi:10.3390/pathogens14111084
8. ინტერპრესნიუსი. სურსათის ეროვნული სააგენტო: საქართველოში ფრინველის გრიპის დადასტურებული შემთხვევა არ ფიქსირდება. თბილისი; 2026 წლის 24 სექტემბერი. ხელმისაწვდომია: https://www.interpressnews.ge/ka/article/880437
9. World Health Organization. Avian influenza – situation in Turkey – update 4. Disease Outbreak News, 16 January 2006. Geneva: WHO; 2006. Available from: https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2006_01_16-en
10. World Health Organization. Cumulative number of confirmed human cases for avian influenza A(H5N1) reported to WHO, 2003–2026, as of 31 March 2026. Geneva: WHO; 2026. Available from: https://cdn.who.int/media/docs/default-source/influenza/h5n1-human-case-cumulative-table/2026_table_h5n1_march.pdf
11. World Health Organization. Avian influenza – situation in Azerbaijan – update 2. Disease Outbreak News, 21 March 2006. Geneva: WHO; 2006. Available from: https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2006_03_21a-en
12. Gilsdorf A, Boxall N, Gasimov V, Agayev I, Mammadzade F, Ursu P, et al. Two clusters of human infection with influenza A/H5N1 virus in the Republic of Azerbaijan, February–March 2006. Euro Surveill. 2006;11(5):620. doi:10.2807/esm.11.05.00620-en
13. Food and Agriculture Organization of the United Nations, World Health Organization, World Organisation for Animal Health. Updated joint FAO/WHO/WOAH public health assessment of recent high pathogenicity avian influenza A(H5) virus events in animals and people, based on data as of 1 March 2026. Rome, Geneva, Paris; 18 May 2026. Available from: https://www.woah.org/app/uploads/2026/05/2026-05-18-fao-woah-who-h5-assessment.pdf
14. World Health Organization. Surveillance for human infections with avian influenza A(H5) viruses: objectives, case definitions, testing and reporting. Geneva: WHO. ჩანაწერი GMJ-ის სახელმძღვანელოების ბიბლიოთეკაში: https://news.gmj.ge/guideline/surveillance-for-human-infections-with-avian-influenza-ah5-viruses-objectives-case-definitions-testing-and-reporting/

გამოქვეყნებულია PHIG-ის რეგიონული „ერთიანი ჯანმრთელობის“ ინიციატივის მოსამზადებელ ფაზაში (2025 წლის ნოემბერი – 2026 წლის ნოემბერი). სტატია PHIG-ის რეგიონული „ერთიანი ჯანმრთელობის“ ინიციატივის სერიის ნაწილია — საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინსტიტუტი, Accréditation Sans Frontières და GMJ News. დაკავშირებული: PHIG-ის თემატური გვერდი ცხოველთა ჯანმრთელობის შესახებ · საქართველოს ქვეყნის პროფილი.

ეს სტატია ინგლისურ ენაზე გამოქვეყნებულია GMJ News-ზე: Avian influenza on the autumn flyways: what eleven countries have — and have not — reported to WOAH since 2021. ინგლისური ტექსტი მმართველი ვერსიაა.

#ერთიანიჯანმრთელობა #ფრინველისგრიპი #H5N1 #drpkhakadze #sheniekimi