1962 წლის „სიცილის ეპიდემია“ ტანგანიიკაში, რაც სულაც არ იყო სასაცილო – „მათ სიცილი მოულოდნელად დაიწყეს და 18 თვე ვეღარ შეწყვიტეს…“ – ეპიდემია, რომელსაც, დღემდე, ვერ ხსნიან

შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი

ადამიანის ფსიქიკური მდგომარეობა, ემოციური დაძაბულობა და სოციალური გარემო ზოგჯერ ისეთ ფიზიკურ და ქცევით სიმპტომებს უკავშირდება, რომლებიც ერთდროულად რამდენიმე ადამიანში ვითარდება. მსგავსი შემთხვევები განსაკუთრებით რთულია მაშინ, როდესაც სიმპტომები სწრაფად ვრცელდება სასკოლო ან სხვა დახურულ საზოგადოებაში და ყოველდღიურ საქმიანობას აფერხებს.

1962 წელს ტანგანიკაში, დღევანდელი ტანზანიის ტერიტორიაზე, აღწერილი ე.წ. სიცილის ეპიდემია მედიცინის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე უჩვეულო შემთხვევაა. გოგონათა პანსიონში დაწყებული სიცილისა და ტირილის შეტევები სხვა მოსწავლეებსა და ახლომდებარე დასახლებებში მცხოვრებ ადამიანებზეც გავრცელდა. შემთხვევა იმდენად მასშტაბური გახდა, რომ სასწავლო დაწესებულებების დროებით დახურვა გახდა საჭირო [1].

მიუხედავად იმისა, რომ მოვლენას ხშირად „სიცილის ეპიდემიას“ უწოდებენ, ეს არ ყოფილა ჩვეულებრივი სიცილის გადამდები შემთხვევა. თავდაპირველმა სამედიცინო ანგარიშმა აღწერა განმეორებადი შეტევები, მოუსვენრობა და ზოგჯერ სხვა ფიზიკური ჩივილებიც. გამოკვლევებმა საერთო ინფექციური ან საკვებით მოწამვლის მიზეზი ვერ გამოავლინა. მოგვიანებით, მკვლევრებმა ყველაზე სარწმუნო ახსნად მასობრივი ფსიქოგენური დაავადება მიიჩნიეს — მდგომარეობა, რომლის დროსაც სიმპტომები ადამიანთა ჯგუფში ფსიქოლოგიური და სოციალური გავლენების ფონზე ვრცელდება [1, 2].

ეს შემთხვევა დღესაც მნიშვნელოვანია, რადგან აჩვენებს, რომ სიმპტომების ერთდროული გამოვლენა ყოველთვის ინფექციას არ ნიშნავს. ამავე დროს, ფსიქოლოგიური ახსნა არ უნდა იქცეს მიზეზად, რომ პაციენტის ჩივილები უგულებელვყოთ ან ფიზიკური დაავადება სათანადო გამოკვლევის გარეშე გამოვრიცხოთ.

პრობლემის აღწერა

1962 წლის 30 იანვარს კაშაშას სოფელში მდებარე გოგონათა პანსიონში სამ მოსწავლეს უჩვეულო ქცევა დაეწყო. მომდევნო კვირების განმავლობაში მსგავსი ეპიზოდები სხვა მოსწავლეებშიც გამოვლინდა. თავდაპირველი სამედიცინო ანგარიშის მიხედვით, სკოლის 159 მოსწავლიდან 95-ს ჰქონდა შეტევები იმ პერიოდში, როდესაც სასწავლებელი პირველად დაიხურა. მაისში სკოლის ხელახლა გახსნის შემდეგ შემთხვევები კვლავ დაფიქსირდა და დაწესებულება ისევ დაიხურა [1].

შეტევები მხოლოდ სიცილით არ შემოიფარგლებოდა. აღწერილი იყო ტირილი, მოუსვენრობა, შიშის განცდა და ზოგიერთ შემთხვევაში სხვა ფიზიკური ჩივილებიც. ეპიზოდები განსხვავებული ხანგრძლივობის იყო: ზოგჯერ რამდენიმე წუთს ან საათს გრძელდებოდა, ზოგჯერ კი სიმპტომები მეორდებოდა და ყოველდღიურ ცხოვრებას მნიშვნელოვნად ართულებდა.

სკოლის დახურვის შემდეგ შემთხვევები სხვა დასახლებებსა და სასწავლო დაწესებულებებშიც აღწერეს. მოგვიანებით გამოქვეყნებულ მიმოხილვებში აღნიშნულია, რომ მოვლენამ ათასზე მეტ ადამიანზე მოახდინა გავლენა, თუმცა ზუსტი საერთო რაოდენობა და სხვადასხვა წყაროში მოყვანილი რიცხვები ერთნაირი სიზუსტით დადგენილი არ არის [2, 3].

სიტყვა „ეპიდემია“ ამ შემთხვევაში არ უნდა გავიგოთ მხოლოდ ინფექციური დაავადების მნიშვნელობით. ეპიდემიოლოგიაში იგი შეიძლება აღნიშნავდეს კონკრეტულ საზოგადოებაში სიმპტომების ან მოვლენების უჩვეულო ზრდას. ამასთან, სიცილის ეპიზოდების გავრცელება არ ნიშნავს, რომ სიცილი ვირუსივით გადაეცემოდა ერთი ადამიანიდან მეორეს.

სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი

რა არის მასობრივი ფსიქოგენური დაავადება

მასობრივი ფსიქოგენური დაავადება არის მდგომარეობა, როდესაც ადამიანთა ჯგუფში ერთდროულად ან მოკლე პერიოდში ვითარდება მსგავსი სიმპტომები, რომელთა გავრცელებაშიც მნიშვნელოვანი როლი შეიძლება შეასრულოს სტრესმა, მოლოდინმა, შიშმა და სოციალურ გარემოში მიმდინარე ურთიერთქმედებამ. ასეთი სიმპტომები შეიძლება მოიცავდეს თავბრუსხვევას, გულისრევას, თავის ტკივილს, სისუსტეს, სუნთქვის გაძნელების შეგრძნებას, კანკალს ან უნებლიე ქცევით ეპიზოდებს.

ეს მდგომარეობა არ ნიშნავს, რომ ადამიანი სიმპტომებს განზრახ იწვევს ან თავს იკატუნებს. სიმპტომები შეიძლება სრულიად რეალური და შემაწუხებელი იყოს, მიუხედავად იმისა, რომ მათი გამომწვევი მიზეზი არ არის აღმოჩენილი როგორც ჩვეულებრივი ინფექცია ან მოწამვლა.

მასობრივი ფსიქოგენური დაავადების განვითარებაში შესაძლოა მონაწილეობდეს რამდენიმე ფაქტორი: ხანგრძლივი სტრესი, ემოციური დაძაბულობა, გაურკვევლობის განცდა, ჯგუფის წევრებს შორის მჭიდრო ურთიერთობა და სიმპტომების მოლოდინი. როდესაც ერთ ადამიანს უჩვეულო სიმპტომები უვითარდება, სხვა ადამიანებში შფოთვა და ყურადღების გამახვილება მსგავს შეგრძნებებზე შეიძლება გაიზარდოს. ამან ზოგიერთ შემთხვევაში სიმპტომების ჯგუფური გამოვლენა გააძლიეროს [2].

თუმცა ეს მექანიზმი ყველა შემთხვევისთვის ერთნაირი არ არის. მასობრივი ფსიქოგენური დაავადება დიაგნოზის დასადგენად გამორიცხვისა და კლინიკური შეფასების პროცესს მოითხოვს; მხოლოდ ის ფაქტი, რომ რამდენიმე ადამიანს მსგავსი სიმპტომი აქვს, ფსიქოგენურ მიზეზს არ ადასტურებს.

რატომ გამოვლინდა სიმპტომები სიცილისა და ტირილის სახით

კაშაშას შემთხვევის ერთ-ერთი გამორჩეული თავისებურება იყო სიცილისა და ტირილის განმეორებადი შეტევები. თანამედროვე მკვლევართა ნაწილი ამ მოვლენას მასობრივი ფსიქოგენური დაავადების ქცევით ფორმად განიხილავს, რომლის დროსაც უნებლიე მოძრაობები და ემოციური გამოხატულება ჯგუფში ვრცელდება [2].

სიცილი ჩვეულებრივ სიხარულთან ან იუმორთან ასოცირდება, მაგრამ ის ყოველთვის დადებითი ემოციის ნიშანი არ არის. სიცილი შეიძლება წარმოიშვას დაძაბულობის, შფოთვის, სოციალური უხერხულობის ან ნერვული სისტემის გარკვეული დარღვევების დროსაც. ზოგიერთ ნევროლოგიურ მდგომარეობაში ადამიანს შეიძლება გაუჭირდეს სიცილის ან ტირილის შეკავება, მაშინაც კი, როდესაც ეს ემოცია მის შინაგან განცდას არ შეესაბამება.

ამიტომ უკონტროლო სიცილის ყველა შემთხვევა ერთნაირად არ უნდა შეფასდეს. საჭიროა გავითვალისწინოთ შეტევის ხასიათი, ხანგრძლივობა, თანმხლები სიმპტომები, ადამიანის სამედიცინო ისტორია და გარემო, რომელშიც ეპიზოდები ვითარდება.

გამოირიცხა თუ არა ინფექცია ან მოწამვლა

1963 წელს გამოქვეყნებულ თავდაპირველ სამედიცინო ანგარიშში აღწერილია გამოკვლევები, რომლებმაც მნიშვნელოვანი ფიზიკური დარღვევები ვერ გამოავლინა. მკვლევრებმა ასევე ვერ აღმოაჩინეს საკვებში ისეთი ტოქსიკური ფაქტორი, რომელიც შემთხვევებს დამაჯერებლად ახსნიდა [1].

ეს შედეგები მხარს უჭერდა ფსიქოგენურ ახსნას, მაგრამ არ უნდა განვიხილოთ ისე, თითქოს ყველა შესაძლო დაავადება თანამედროვე დიაგნოსტიკური მეთოდებით გამოირიცხა. შემთხვევა ექვს ათეულ წელზე მეტი ხნის წინ მოხდა, როდესაც სამედიცინო გამოკვლევების შესაძლებლობები დღევანდელთან შედარებით შეზღუდული იყო.

მნიშვნელოვანია ისიც, რომ მსგავსი ჯგუფური სიმპტომების შეფასებისას ექიმებმა თავდაპირველად უნდა განიხილონ ინფექციური, ტოქსიკური, ნევროლოგიური და გარემოსთან დაკავშირებული მიზეზები. მხოლოდ შესაბამისი შეფასების შემდეგ შეიძლება ფსიქოგენური მექანიზმის სავარაუდო ახსნად მიჩნევა.

რატომ არ არის ეს ჩვეულებრივი „გადამდები სიცილი“

სიცილი სოციალური ქცევაა და მისი მოსმენა ან დანახვა ხშირად სხვებშიც სიცილის სურვილს იწვევს. მაგრამ ტანგანიკის შემთხვევის აღწერილი მიმდინარეობა უბრალო მიმბაძველობით სიცილზე გაცილებით რთული იყო. შეტევები ზოგჯერ ხანგრძლივი და განმეორებადი იყო, თან ახლდა ტირილი და მოუსვენრობა და მნიშვნელოვნად უშლიდა ხელს მოსწავლეებს სასწავლო პროცესში მონაწილეობაში [1, 2].

2007 წელს გამოქვეყნებულმა სამეცნიერო ნაშრომმა გააანალიზა ამ ისტორიული მოვლენის აღწერები და მიუთითა, რომ პოპულარულ გადმოცემებში ხშირად გაზვიადებულია სიცილის როლი, ხოლო მოვლენას ზოგჯერ არასწორად უკავშირებენ ვირუსს ან გარემოს დაბინძურებას. ავტორის შეფასებით, უფრო გამართლებულია შემთხვევის განხილვა მასობრივი ფსიქოგენური დაავადების ერთ-ერთ ფორმად [2].

ამგვარად, „სიცილის ეპიდემია“ ისტორიული სახელწოდებაა და არა ინფექციური დაავადების დადგენილი დიაგნოზი.

სტატისტიკა და მტკიცებულებები

ტანგანიკის შემთხვევის შეფასებისას ყველაზე სანდო საწყისი წყაროა 1963 წელს სამედიცინო ჟურნალში გამოქვეყნებული ანგარიში. მასში აღწერილია მოვლენების დასაწყისი, სიმპტომების მიმდინარეობა, სკოლის დახურვა და შემთხვევების გავრცელება სხვა ადგილებში [1].

ძირითადი მონაცემები ასეთია:

• დაწყების თარიღი: 1962 წლის 30 იანვარი.

• თავდაპირველი დაწესებულება: კაშაშას სოფლის გოგონათა პანსიონი.

• პირველი ეტაპი: 159 მოსწავლიდან 95-ს ჰქონდა აღწერილი ეპიზოდები, რის შემდეგაც სკოლა დაიხურა.

• ხელახალი გახსნის შემდეგ: კიდევ 57 მოსწავლეს აღენიშნა მსგავსი სიმპტომები.

• შემდგომი გავრცელება: მოვლენები სხვა სკოლებსა და დასახლებებშიც აღწერეს.

• შედეგი: შემთხვევები თანდათან შეწყდა; თავდაპირველ სამედიცინო ანგარიშში სიკვდილიანობა არ დაფიქსირებულა [1].

მოგვიანებით გამოქვეყნებულ სამეცნიერო მიმოხილვებსა და ისტორიულ ნაშრომებში აღნიშნულია, რომ მოვლენამ ათასზე მეტ ადამიანზე იმოქმედა და დაახლოებით წელიწად-ნახევრის განმავლობაში გაგრძელდა, თუმცა გავრცელების ზუსტი მასშტაბი და ხანგრძლივობა წყაროების მიხედვით განსხვავდება [2, 3].

ამ მონაცემების ინტერპრეტაციისას აუცილებელია ისტორიული კონტექსტის გათვალისწინება. შემთხვევების აღრიცხვა თანამედროვე ეპიდზედამხედველობის სისტემით არ ჩატარებულა. ამიტომ ციფრები უნდა განვიხილოთ როგორც იმდროინდელი ანგარიშებისა და შემდგომი ისტორიული ანალიზის შედეგები და არა როგორც სრულყოფილი, ერთიანი რეესტრის მონაცემები.

მტკიცებულებების მთავარი მნიშვნელობა ის არის, რომ შემთხვევა რეალურად იყო აღწერილი და სამედიცინო შესწავლის საგანი გახდა. ამავე დროს, მისი ზუსტი ფსიქოლოგიური მექანიზმი საბოლოოდ დადგენილი არ არის.

საერთაშორისო გამოცდილება

ტანგანიკის შემთხვევა დღემდე განიხილება მედიცინის, ფსიქიატრიის, ფსიქოლოგიისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სფეროებში, რადგან იგი აჩვენებს, რამდენად მნიშვნელოვანია უჩვეულო ჯგუფური სიმპტომების შეფასებისას ბიოლოგიური და სოციალური ფაქტორების ერთობლივად გათვალისწინება.

1963 წლის სამედიცინო ანგარიში მოვლენას სიცილისა და ტირილის ეპიზოდებით, მოუსვენრობითა და ჯგუფური გავრცელებით აღწერდა. ავტორებმა აღნიშნეს, რომ გამოკვლევებით მნიშვნელოვანი ფიზიკური დარღვევები და საკვებში ტოქსიკური ფაქტორი ვერ აღმოაჩინეს და შესაძლო ახსნად მასობრივი ისტერია განიხილეს [1]. თანამედროვე სამეცნიერო ლიტერატურაში უფრო ზუსტ და ნაკლებად სტიგმატიზებულ ტერმინად ხშირად გამოიყენება „მასობრივი ფსიქოგენური დაავადება“ [2].

ამ შემთხვევიდან რამდენიმე პრაქტიკული გაკვეთილი გამომდინარეობს.

პირველი — უჩვეულო სიმპტომების ჯგუფური გამოვლენისას საჭიროა სისტემური სამედიცინო გამოკვლევა. ინფექციის, მოწამვლის ან სხვა გარემო ფაქტორის გამორიცხვა მხოლოდ ვარაუდით დაუშვებელია.

მეორე — აუცილებელია მკაფიო და მშვიდი კომუნიკაცია. გაურკვევლობის პირობებში გავრცელებულმა ჭორებმა და კატასტროფულმა განმარტებებმა შესაძლოა შიში გააძლიეროს. საზოგადოებას უნდა მიეწოდოს ზუსტი ინფორმაცია იმის შესახებ, რა არის ცნობილი, რა გამოირიცხა და რა რჩება გაურკვეველი.

მესამე — ფსიქოლოგიური ფაქტორების განხილვა არ ნიშნავს, რომ სიმპტომები გამოგონილია. ადამიანის განცდები და ფიზიკური რეაქციები შეიძლება რეალური იყოს მაშინაც, როდესაც მათი გამომწვევი მიზეზი ინფექციური აგენტი არ არის.

მეოთხე — სასკოლო გარემოში მნიშვნელოვანია ფსიქოლოგიური კეთილდღეობა, სტრესის დროული ამოცნობა და მოსწავლეებისთვის დახმარების ხელმისაწვდომობა. ეს არ ნიშნავს, რომ ყველა ჯგუფური სიმპტომი სტრესით აიხსნება, არამედ იმას, რომ ფსიქოსოციალური გარემო შეფასების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ნაწილია.

საქართველოს კონტექსტი

საქართველოსთვის ტანგანიკის შემთხვევის მთავარი გაკვეთილი არის ის, რომ სკოლაში ან სხვა საზოგადოებრივ გარემოში ერთდროულად განვითარებული მსგავსი სიმპტომები საჭიროებს მშვიდ, კოორდინირებულ და მტკიცებულებებზე დაფუძნებულ რეაგირებას.

თუ სკოლაში რამდენიმე მოსწავლეს ერთდროულად განუვითარდა თავბრუსხვევა, გულისრევა, სისუსტე, სუნთქვის გაძნელება ან უჩვეულო ქცევითი ეპიზოდები, პირველ რიგში აუცილებელია უსაფრთხოების შეფასება და საჭიროების შემთხვევაში გადაუდებელი სამედიცინო დახმარების გამოძახება. უნდა განიხილებოდეს გარემოს შესაძლო დაბინძურება, საკვები, ინფექციური მიზეზები და სხვა ფიზიკური ფაქტორები.

მხოლოდ მას შემდეგ, რაც შესაბამისი კლინიკური და გარემოსდაცვითი შეფასება ჩატარდება, შეიძლება ფსიქოგენური მექანიზმის განხილვა. ამგვარი დასკვნა არ უნდა გაკეთდეს მხოლოდ იმიტომ, რომ სიმპტომები რამდენიმე ადამიანს ერთდროულად აქვს.

სკოლებისთვის სასარგებლოა წინასწარ განსაზღვრული მოქმედების გეგმა, რომელიც მოიცავს:

• მოსწავლეების მდგომარეობის სწრაფ შეფასებას;

• მშობლებისა და სკოლის პერსონალის ინფორმირებას;

• სამედიცინო და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის შესაბამისი სამსახურების ჩართვას;

• ჭორებისა და დაუდასტურებელი ვერსიების გავრცელების თავიდან აცილებას;

• საჭიროების შემთხვევაში ფსიქოლოგიური მხარდაჭერის უზრუნველყოფას.

საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის საკითხებზე სანდო ინფორმაციის გავრცელებას ხელს უწყობს publichealth.ge და SheniEkimi.ge. სამედიცინო კვლევებისა და პროფესიული დისკუსიისთვის მნიშვნელოვანია საქართველოს სამედიცინო ჟურნალი, ხოლო ხარისხისა და სტანდარტების საკითხებზე — certificate.ge.

მითები და რეალობა

მითი: სიცილის ეპიდემია აუცილებლად ვირუსით უნდა ყოფილიყო გამოწვეული.

რეალობა: თავდაპირველმა სამედიცინო ანგარიშმა ინფექციური მიზეზის დამადასტურებელი მტკიცებულება ვერ გამოავლინა. მოგვიანებით მკვლევრებმა უფრო სარწმუნოდ მასობრივი ფსიქოგენური დაავადების ახსნა მიიჩნიეს [1, 2]. თუმცა ისტორიული მონაცემები არ იძლევა ყველა შესაძლო მიზეზის აბსოლუტურად გამორიცხვის საშუალებას.

მითი: ფსიქოგენური სიმპტომები ნიშნავს, რომ ადამიანები თავს იკატუნებდნენ.

რეალობა: მასობრივი ფსიქოგენური დაავადება განზრახ მოჩვენებით ქცევას არ გულისხმობს. სიმპტომები შეიძლება უნებლიე იყოს და ადამიანს რეალურ დისკომფორტს უქმნიდეს.

მითი: თუ რამდენიმე ადამიანს ერთნაირი სიმპტომი აქვს, მიზეზი აუცილებლად ფსიქოლოგიურია.

რეალობა: ჯგუფური სიმპტომები შეიძლება გამოწვეული იყოს ინფექციით, საკვებით მოწამვლით, გარემოს დაბინძურებით ან სხვა სამედიცინო მიზეზით. ფსიქოგენური ახსნა მხოლოდ შესაბამისი შეფასების შემდეგ უნდა განიხილებოდეს.

მითი: ტანგანიკის შემთხვევამ დაამტკიცა, რომ სიცილი გადამდები დაავადებაა.

რეალობა: შემთხვევა არ ადასტურებს სიცილის ინფექციურ გადაცემას. სამეცნიერო ლიტერატურა მას უფრო ხშირად განიხილავს როგორც ჯგუფური ფსიქოგენური სიმპტომების ისტორიულ მაგალითს [2].

ხშირად დასმული კითხვები

რა მოხდა ტანგანიკაში 1962 წელს?

კაშაშას სოფლის გოგონათა პანსიონში რამდენიმე მოსწავლეს დაეწყო სიცილისა და ტირილის განმეორებადი შეტევები. მოგვიანებით მსგავსი შემთხვევები სხვა სკოლებსა და დასახლებებშიც აღწერეს. სასწავლო პროცესი შეფერხდა და რამდენიმე დაწესებულება დროებით დაიხურა [1].

რამდენ ადამიანს შეეხო ეს მოვლენა?

თავდაპირველ ანგარიშში აღწერილია კონკრეტული სკოლების მონაცემები, ხოლო შემდგომ წყაროებში საერთო რაოდენობა ათასზე მეტ ადამიანად არის შეფასებული. ზუსტი საერთო რიცხვი გაურკვეველია, რადგან ისტორიული აღრიცხვა თანამედროვე სტანდარტებით არ ჩატარებულა [1–3].

იყო თუ არა ეს ინფექციური დაავადება?

ხელმისაწვდომმა ისტორიულმა გამოკვლევებმა ინფექციური მიზეზი ვერ დაადასტურა. ყველაზე გავრცელებული სამეცნიერო ახსნა მასობრივი ფსიქოგენური დაავადებაა, თუმცა მოვლენების ზუსტი მექანიზმი საბოლოოდ დადგენილი არ არის [1, 2].

რატომ გაგრძელდა შემთხვევები ამდენ ხანს?

მკვლევრები ვარაუდობენ, რომ ჯგუფური ურთიერთქმედება, სტრესი და სოციალური გარემო შესაძლოა სიმპტომების განმეორებასა და გავრცელებას უწყობდა ხელს. თუმცა კონკრეტული ფაქტორების წვლილი ზუსტად დადგენილი არ არის.

შეიძლება თუ არა მსგავსი რამ დღესაც მოხდეს?

ჯგუფური ფსიქოგენური სიმპტომები სხვადასხვა დროსა და გარემოშია აღწერილი. თუმცა ნებისმიერი ახალი შემთხვევა დამოუკიდებელ სამედიცინო შეფასებას საჭიროებს. ისტორიული მაგალითის საფუძველზე თანამედროვე სიმპტომების მიზეზის წინასწარ განსაზღვრა დაუშვებელია.

დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით

ტანგანიკის „სიცილის ეპიდემია“ მედიცინის ისტორიაში უჩვეულო შემთხვევად რჩება. 1962 წელს გოგონათა პანსიონში დაწყებული სიცილისა და ტირილის შეტევები სხვა სკოლებსა და დასახლებებშიც აღწერეს. სამედიცინო გამოკვლევებმა ინფექციური ან საკვებით მოწამვლის დამადასტურებელი მტკიცებულება ვერ გამოავლინა, რის შემდეგაც მკვლევრებმა ყველაზე სარწმუნო ახსნად მასობრივი ფსიქოგენური დაავადება მიიჩნიეს.

მიუხედავად ამისა, შემთხვევის ყველა დეტალი საბოლოოდ ახსნილი არ არის. ამიტომ მნიშვნელოვანია განვასხვაოთ ისტორიული ფაქტები, შემდგომი სამეცნიერო ინტერპრეტაციები და ის კითხვები, რომლებზეც მტკიცებულებები ჯერ სრულ პასუხს არ იძლევა.

საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისთვის მთავარი დასკვნაა, რომ მსგავსი მოვლენების დროს საჭიროა ერთდროულად რამდენიმე მიმართულებით მოქმედება: ფიზიკური მიზეზების გამოკვლევა, სიმპტომების მქონე ადამიანების სათანადო დახმარება, მკაფიო კომუნიკაცია და ფსიქოლოგიური მხარდაჭერა. ფსიქოგენური მექანიზმის განხილვა არ უნდა გახდეს სამედიცინო შეფასების ჩანაცვლება ან პაციენტების დადანაშაულების საფუძველი.

წყაროები

1. Rankin AM, Philip PJ. An epidemic of laughing in the Bukoba district of Tanganyika. Central African Journal of Medicine. 1963;9(5):167–170. ხელმისაწვდომია: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/13973013/

2. Hempelmann CF. The laughter of the 1962 Tanganyika ‘laughter epidemic’. HUMOR. 2007;20(1):49–71. doi:10.1515/HUMOR.2007.003. ხელმისაწვდომია: https://doi.org/10.1515/HUMOR.2007.003

3. Nasser LS. Spasms of the Soul: The Tanganyika Laughter Epidemic in the Age of Independence. Doctoral dissertation, Harvard University; 2014. ხელმისაწვდომია: https://dash.harvard.edu/entities/publication/73120378-c9c1-6bd4-e053-0100007fdf3b

4. Bartholomew RE, Wessely S. Protean nature of mass sociogenic illness: from possessed nuns to chemical and biological terrorism fears. British Journal of Psychiatry. 2002;180:300–306. ხელმისაწვდომია: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11925351/