ICD-11: ME84 | SNOMED CT: 45326000 | სპეციალობა: ორთოპედი, ფიზიოთერაპევტი, ნევროლოგი
განმარტება
ნიჩბის (მხრის) ტკივილი (Shoulder Pain) – ადამიანის სხეულის ყველაზე მოქნილი სახსრის, მხრის სახსრის, ტკივილია. ამ სახსრის სტრუქტურული სირთულე (4 სახსარი, კუფის მანჟეტა, ლიგამენტები) მრავალი შესაძლო მიზეზს განაპირობებს. ტკივილი შეიძლება ადგილობრივი ან გადამისამართებული (კისრიდან, გულიდან) იყოს.
გავრცელება
მხრის ტკივილი სამუშაო ასაკის ადამიანებში ინვალიდობის ხშირი მიზეზია. მოსახლეობის 20-30 პროცენტი ერთ ეტაპზე მხრის ტკივილს განიცდის (Luime, 2004). კუფის მანჟეტის სრული გახეთქვა 60 წელს ზემოთ ადამიანების 25 პროცენტში გვხვდება (Yamamoto, 2010).
მიზეზები
კუფის მანჟეტის (Rotator Cuff) ტენდინოპათია ან გახეთქვა – ყველაზე ხშირი. ოვერჰედ მოძრაობებით გამოწვეული. ტკივილი მხარში, ძირითადად ღამით. MRI – სტანდარტი.
Frozen Shoulder (Adhesive Capsulitis) – ტკივილი + მოძრაობის შეზღუდვა ყველა მიმართულებით. 3 ფაზა: ყინვა, გაყინვა, დნობა. 1-3 წელი გრძელდება. შაქრიანი დიაბეტი – ყველაზე დიდი რისკ-ფაქტორი.
Sub-Acromial Impingement სინდრომი – Supraspinatus-ის ტენდონი იქვება acromion-ს. ტკივილი 60-120 გრადუსზე ასაწევ სიბრტყეში – painful arc.
AC სახსრის (Acromioclavicular Joint) ტრავმა – ტრავმისგან. ზე-ადგილობრივი ტკივილი AC სახსარზე. ხელბორბლის ეფექტი (Piano key sign).
კისრის ოსტეოართრიტი – ირადიირებული ტკივილი – C5-C6 დისკის ტრავმა – ტკივილი კისრიდან მხარსა და მკლავში. ნევროლოგიური ნიშნები – ნემსისჩხვლეტა, სუსტობა.
გულის პათოლოგია – გადამისამართებული ტკივილი – ინფარქტი – ტკივილი მარცხენა მხარში. ყოველი მარცხენა მხრის ახალი ტკივილი 40 წელს ზემოთ – კარდიოლოგი.
გამაფრთხილებელი ნიშნები
- მხრის ტკივილი ტრავმის შემდეგ – გარდატეხა ან დისლოკაცია – ექიმი სასწრაფოდ
- მარცხენა მხრის ტკივილი და გულმკერდის ტკივილი ერთდროულად – ინფარქტი – 112
- მხრის სრული უუნარობა ასევ – კუფის სრული გახეთქვა – ორთოპედი
- მხრის ტკივილი და ცხელება – ინფექციური ართრიტი გამოსარიცხია
- Frozen shoulder 6 თვეზე მეტ ხანს – ფიზიოთერაპევტი სავალდებულოა
ხშირად დასმული კითხვები
კ: Frozen shoulder – თავისთავად გადის?
პ: Frozen shoulder ჩვეულებრივ 1-3 წელიწადში გადის, მაგრამ ბევრ პაციენტში 40-50 პროცენტს ქრონიკული ტკივილი რჩება. ადრეული ფიზიოთერაპია და ინტრაარტიკულური სტეროიდი ჩქარებს გამოჯანმრთელებას.
კ: კუფის მანჟეტა ოპერაციის გარეშე მოიხსნება?
პ: ნაწილობრივი გახეთქვა – 70-80 პროცენტ შემთხვევაში კონსერვატიული მკურნალობა (ფიზიოთერაპია, PRP) საკმარისია. სრული გახეთქვა, განსაკუთრებით ახალგაზრდებში – ოპერაცია. ქირურგი-ორთოპედი გადაწყვეტს.
კ: ღამის მხრის ტკივილი – რა მიზეზია?
პ: ღამის მხრის ტკივილი კუფის მანჟეტის ტენდინოპათიის ყველაზე ტიპიური ჩივილია. ასევე Frozen shoulder ან ბურსიტი. ტკივილი ტრიქინოვდება, როდესაც დაზიანებულ მხარეზე წევა.
კ: MRI ხომ არ ჭირდება ყოველ მხრის ტკივილზე?
პ: პირველი ექიმის კლინიკური გამოკვლევა სავალდებულოა. 6 კვირაში კონსერვატიული მკურნალობით გაუმჯობესება არ არის – MRI. ტრავმის შემდეგ უუნარობა – MRI სასწრაფოდ.
კ: ღამის ვარჯიში მხარზე ეხმარება?
პ: Pendulum ვარჯიში (Codman exercises) – მხრის სახსრის დეკომპრესია. კუფის მანჟეტის გასამაგრებელი ვარჯიში – ეფექტიანია. ფიზიოთერაპევტის ხელმძღვანელობა სავალდებულოა.
კ: ნიჩბი ტკივა – ვიყენო ყინული თუ სიცხე?
პ: ყინული (10-15 წ. 3-ჯ/დ) – მწვავე ანთება, ტრავმის 0-72 სთ. სიცხე – ქრონიკული კუნთ-სახსრის ტკივილი, Frozen shoulder-ი 72 სთ-ის შემდეგ. Frozen shoulder – სიცხე + ფიზ. თ. ყველა ტრავმა 72 სთ-ში: ყინული პირველ, სიცხე – მოგვიანებით.
წყაროები
- Luime JJ, et al. Prevalence and incidence of shoulder pain in the general population. Scand J Rheumatol. 2004;33(2):73-81.
- Yamamoto A, et al. Prevalence and risk factors of a rotator cuff tear in the general population. J Shoulder Elbow Surg. 2010;19(1):116-120.
- NICE. Shoulder pain. Clinical Knowledge Summary. London: NICE, 2022.
- Manske RC, et al. Examination and treatment of the acromioclavicular and sternoclavicular joints. Clin Sports Med. 2003.
- National Center for Disease Control and Public Health of Georgia (NCDC). Tbilisi, 2023.
ეს გვერდი საგანმანათლებლო მიზნებისთვისაა. ის არ ცვლის ექიმის კონსულტაციას – მიმართეთ ექიმს.
