ICD-11: MD90 | SNOMED CT: 422587007 | სპეციალობა: გასტროენტეროლოგი, თერაპევტი, ნევროლოგი
განმარტება
გულისრევა (Nausea) – კუჭის შინაარსის პირით გამოსვლის სუბიექტური სურვილი, ანუ გულისრევის შეგრძნება კუჭის ზედა ნაწილში. ხშირად წინ უსწრებს ღებინებას, მაგრამ ყოველთვის არ მისდევს მას. ეს სიმპტომი უამრავი პათოლოგიის გამოვლინება შეიძლება იყოს – ვირუსული ინფექციიდან ორსულობამდე და ნევროლოგიურ დაავადებებამდე.
გავრცელება
გულისრევა ამბულატორიული ვიზიტების ხშირი მიზეზია. ორსულ ქალთა 70-80 პროცენტს I ტრიმესტრში გულისრევა ეწუხება (Einarson et al., 2013). ქიმიოთერაპიის შემდეგ გულისრევა – ონკოლოგიური პაციენტების ყველაზე მძიმე გვერდითი ეფექტია (Roila et al., 2010). Norovirus – ყველაზე ხშირი ინფექციური მიზეზი.
მიზეზები
ვირუსული გასტროენტერიტი – Norovirus, Rotavirus – ყველაზე ხშირი. თვითლიმიტირებადი 1-3 დღეში. ხშირად ახლავს ღებინება, დიარეა, ტემპერატურა.
მოძრაობის ავადმყოფობა (Motion Sickness) – ვესტიბულარული სისტემის კონფლიქტი ვიზუალურ სიგნალებთან. ანტიჰისტამინები (Dimenhydrinate) – ეფექტიანი პრევენცია.
მედიკამენტების გვერდითი ეფექტი – ოპიოიდები, NSAIDs, ანტიბიოტიკები, ქიმიოთერაპია, Digoxin – ყველა შეიძლება გულისრევას იწვევდეს. ექიმთან – პრეპარატის ან დოზის კორექცია.
GERD და კუჭის პათოლოგია – გასტრიტი, კუჭის წყლული, კუჭ-საყლაპავის რეფლუქსი. ჭამის შემდეგ გამძიმება ტიპიურია.
ორსულობა – პირველი ტრიმესტრის გულისრევა ჰორმონ hCG-თან კავშირშია. Hyperemesis gravidarum – მძიმე ფორმა, ჰოსპიტალიზაცია შეიძლება.
ცენტრალური ნერვული სისტემის პათოლოგია – მიგრენი, მენინგიტი, ინტრაკრანიული ჰიპერტენზია. გულისრევა + ძლიერი თავის ტკივილი + კისრის სიხისტე – სასწრაფო.
გამაფრთხილებელი ნიშნები
- გულისრევა + ძლიერი მუცლის ტკივილი – მწვავე მუცელი, პანკრეატიტი – სასწრაფო
- სისხლიანი ღებინება – კუჭ-ნაწლავის სისხლდენა – 112
- გულისრევა + ძლიერი თავის ტკივილი + კისრის სიხისტე – მენინგიტი – 112
- გულისრევა + გულმკერდის ტკივილი – ინფარქტი – 112
- ახალშობილი ან ჩვილის ღებინება – პედიატრი სასწრაფოდ
ხშირად დასმული კითხვები
კ: გულისრევის დროს რა ვჭამო?
პ: BRAT დიეტა – ბანანი, ბრინჯი, ვაშლის პიურე, თეთრი პური. ელექტროლიტური ხსნარი. ცხიმოვანი, ცხარე, მჟავე საკვები დროებით გამოვრიცხოთ. პატარა პორციები ხშირ-ხშირად. ცივი ან ოთახის ტემპერატურის საჭმელი ადვილად ასატანია.
კ: ოჯახში ბევრი ავადმყოფია გულისრევით – ეს ინფექციაა?
პ: სავარაუდოდ კვებით განპირობებული ინტოქსიკაცია ან Norovirus. ზოგადი ჰიგიენა – ხელის 20 წამი საპნით დახელა. Norovirus 1-3 დღეში გადის, მაგრამ გამოჯანმრთელებიდან 48 საათი კიდევ ინფექციურია.
კ: ორსულობისას გულისრევა – ეს ნორმაა?
პ: ზომიერი გულისრევა I ტრიმესტრში ნორმაა. Hyperemesis gravidarum – ძლიერი ღებინება, წონის კლება, დეჰიდრატაცია – ექიმი სავალდებულოა. ვიტამინი B6 და ჯინჯერი კლინიკურ კვლევებში ეფ. ბუნებრივი ალტერნატივებია.
კ: ავტომობილში გულისრევა – როგორ ვიმკურნალო?
პ: მოძრაობის ავადმყოფობის პრევენცია: წინა სავარძელი, ჰორიზონტის ხედვა, გახსნილი ფანჯარა. Dimenhydrinate (Dramamine) – 30-60 წ. მოგზაურობამდე. სკოპოლამინის პლასტირი – ხანგრძლივი მოგზაურობა. ჯინჯერი – ბუნებრივი ალტერნატივა.
კ: გულისრევა კვირაა – ვიდე ექიმთან?
პ: 7 დღეზე მეტი გულისრევა სხვა სიმპტომებთან ერთად – წონის კლება, ყლაპვის გაძნელება, სისხლი – სავალდებულოდ ექიმი. 7 დღე მარტო – მაინც ეწვიეთ. მიზეზი: კუჭი, ნაწლავი, ნევროლოგიური, ენდოკრინული.
კ: გულისრევა და ორსულობის ტესტი – როდის გამოვიყენო?
პ: ორსულობის ტესტი მენსტრუაციის გამოტოვებიდან 1 კვირის შემდეგ ყველაზე ზუსტია. ადრეული გულისრევა ორსულობის პირველ ნიშნებს შორის. hCG ჰორმონი 1 კვირაში ტესტს ადასტურებს. Hyperemesis gravidarum – ექიმი სავალდებულოა.
წყაროები
- Einarson TR, et al. Prevalence of nausea and vomiting of pregnancy in the USA. J Popul Ther Clin Pharmacol. 2013;20(2):e163-e170.
- Roila F, et al. Antiemetic prophylaxis for chemotherapy. Ann Oncol. 2010;21(Suppl 5):v232-v243.
- NICE. Nausea and vomiting in adults. Clinical Knowledge Summary. London: NICE, 2023.
- Scorza K, et al. Evaluation of nausea and vomiting. Am Fam Physician. 2007;76(1):76-84.
- National Center for Disease Control and Public Health of Georgia (NCDC). Tbilisi, 2023.
ეს გვერდი საგანმანათლებლო მიზნებისთვისაა. ის არ ცვლის ექიმის კონსულტაციას – მიმართეთ კვალიფიციურ ექიმს.
