„ტრიკაფტა“ საქართველოში — რას ცვლის ცისტური ფიბროზის მქონე პაციენტებისთვის ეს გადაწყვეტილება?
შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
ცისტური ფიბროზის მქონე პაციენტებისთვის თანამედროვე მკურნალობის ხელმისაწვდომობა მხოლოდ ერთი ახალი მედიკამენტის დამატებას არ ნიშნავს. ეს არის საკითხი, რომელიც პირდაპირ უკავშირდება იშვიათი გენეტიკური დაავადების მქონე ადამიანების სიცოცხლის ხანგრძლივობას, ფილტვის ფუნქციის შენარჩუნებას, ინფექციების შემცირებას, ჰოსპიტალიზაციის საჭიროებასა და ცხოვრების ხარისხს.
საქართველოს ჯანდაცვის სისტემისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი გახდა 2026 წლის 11 აგვისტოს მიღებული გადაწყვეტილება, რომლის მიხედვითაც სახელმწიფომ ამერიკულ კომპანია Vertex Pharmaceuticals-თან შეთანხმება გააფორმა და ცისტური ფიბროზის შესაბამისი პაციენტებისთვის „ტრიკაფტას“ სრული სახელმწიფო დაფინანსებით შეძენას გეგმავს. სამინისტროს ინფორმაციით, მედიკამენტის მიწოდების პროცესი სექტემბერში დაიწყება. (Georgia Today)
ეს გადაწყვეტილება მნიშვნელოვანია იმიტომაც, რომ ე.წ. CFTR-მოდულატორები დაავადების მხოლოდ სიმპტომებს არ ებრძვის. მათი სამიზნე თავად დაავადების მოლეკულური მექანიზმია. „ტრიკაფტას“ შემთხვევაში საუბარია სამი აქტიური ნივთიერების — ელექსაკაფტორის, ტეზაკაფტორისა და ივაკაფტორის — კომბინაციაზე.
თუმცა მნიშვნელოვანი განსხვავებაა სამედიცინო სიახლესა და მის შესახებ გავრცელებულ მოლოდინს შორის: პრეპარატი ნამდვილად წარმოადგენს ცისტური ფიბროზის მკურნალობაში მნიშვნელოვან წინსვლას, მაგრამ ის არ არის გენური თერაპია, არ ცვლის პაციენტის დნმ-ს და არც ყველა ცისტური ფიბროზის მქონე პაციენტისთვის არის ავტომატურად შესაფერისი.
პრობლემის აღწერა
ცისტური ფიბროზი მემკვიდრეობითი დაავადებაა, რომელიც დაკავშირებულია CFTR გენის პათოგენურ ვარიანტებთან. ამ გენის მიერ კოდირებული ცილა მონაწილეობს უჯრედის მემბრანაზე ქლორიდისა და ბიკარბონატის გადაადგილების რეგულაციაში.
როდესაც CFTR ცილის ფუნქცია დარღვეულია, ორგანიზმში წარმოიქმნება უჩვეულოდ სქელი და წებოვანი სეკრეტი. განსაკუთრებით ზიანდება სასუნთქი და საჭმლის მომნელებელი სისტემები. შედეგად პაციენტს შეიძლება განუვითარდეს განმეორებითი ფილტვის ინფექციები, ბრონქოექტაზია, ფილტვის ფუნქციის პროგრესული დაქვეითება, პანკრეასის ეგზოკრინული უკმარისობა, კვებითი პრობლემები და სხვა გართულებები.
ცისტური ფიბროზი იშვიათ დაავადებად ითვლება, თუმცა მისი გავლენა პაციენტსა და ოჯახზე ხშირად ძალიან დიდია. დაავადების მართვა მოითხოვს ხანგრძლივ და კომპლექსურ მკურნალობას, მათ შორის სასუნთქი გზების მართვას, ინფექციების მკურნალობას, კვებით მხარდაჭერასა და, შესაბამისი გენოტიპის შემთხვევაში, CFTR-მოდულატორულ თერაპიას.
საქართველოსთვის პრობლემა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან ქვეყანაში ცისტური ფიბროზის მქონე პაციენტთა სრულად განახლებული ეროვნული ეპიდემიოლოგიური მონაცემები საჯაროდ ხელმისაწვდომი არ არის.
მოწოდებული მასალის მიხედვით, 2025 წლის ივლისში საქართველოში ცნობილი იყო დაახლოებით 45 პაციენტი, რომელთა უმრავლესობა ბავშვი იყო. ამასთან, ეს რიცხვი არ უნდა ჩაითვალოს ქვეყნის ყველა პაციენტის ზუსტ რაოდენობად. საჭიროა ეროვნული რეესტრის განახლება და ყველა პაციენტის სისტემური აღრიცხვა.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
„ტრიკაფტა“ წარმოადგენს სამკომპონენტიან თერაპიას: ელექსაკაფტორი + ტეზაკაფტორი + ივაკაფტორი.
ელექსაკაფტორი და ტეზაკაფტორი ხელს უწყობს დეფექტური CFTR ცილის უჯრედის ზედაპირზე სწორად მოხვედრას, ხოლო ივაკაფტორი აუმჯობესებს უკვე ზედაპირზე არსებული CFTR არხის ფუნქციას.
ამიტომ პრეპარატის მოქმედება განსხვავდება იმ მკურნალობისგან, რომელიც მხოლოდ დაავადების შედეგებს მართავს.
მაგალითად, ანტიბიოტიკი შეიძლება საჭირო იყოს ფილტვის ინფექციის დროს, ხოლო სხვა მკურნალობა გამოიყენებოდეს სქელი სეკრეტის, კვებითი პრობლემებისა თუ პანკრეასის ფუნქციის დარღვევის სამართავად. CFTR-მოდულატორი კი ცდილობს გააუმჯობესოს დაავადების ძირითადი მოლეკულური მექანიზმის ფუნქციონირება.
ამასთან, მნიშვნელოვანია მკაფიოდ ითქვას: „ტრიკაფტა“ არ არის გენური თერაპია. ის არ ცვლის CFTR გენს და არ შლის დაავადების გენეტიკურ მიზეზს. მისი მოქმედება დამოკიდებულია კონკრეტულ CFTR მუტაციაზე და მკურნალობა ხანგრძლივია.
აშშ-ის სურსათისა და წამლების ადმინისტრაციის 2026 წლის მოქმედი ინსტრუქცია „ტრიკაფტას“ გამოყენებას ცისტური ფიბროზის მქონე შესაბამისი გენოტიპის მქონე პაციენტებში ითვალისწინებს. ჩვენება მოიცავს მინიმუმ ერთ F508del მუტაციას ან სხვა მუტაციას, რომლის მიმართაც პრეპარატის მგრძნობელობა დადასტურებულია შესაბამისი მონაცემებით. (FDA Access Data)
ევროკავშირში იგივე ძირითადი კომბინაცია ცნობილია სახელწოდებით Kaftrio და გამოიყენება ივაკაფტორთან შესაბამისი სქემით. ევროპის მედიკამენტების სააგენტო აღნიშნავს მის ეფექტურობას ცისტური ფიბროზის მქონე შესაბამის პაციენტებში და 2025 წელს მისი გამოყენების ჩვენებები იშვიათ მუტაციებზეც გაფართოვდა. (European Medicines Agency (EMA))
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
„ტრიკაფტას“ ეფექტურობის შესახებ ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი რანდომიზებული კლინიკური კვლევა გამოქვეყნდა „New England Journal of Medicine“-ში.
კვლევაში მონაწილეობდა 403 პაციენტი, რომელთაც ჰქონდათ ერთი F508del მუტაცია და მეორე ალელზე მინიმალური ფუნქციის მუტაცია.
24-კვირიანი მკურნალობის შემდეგ ფილტვის ფუნქციის მაჩვენებელი — ppFEV1 — პლაცებოსთან შედარებით საშუალოდ 14.3 პროცენტული პუნქტით გაუმჯობესდა.
ფილტვის გამწვავებების წლიური მაჩვენებელიც მნიშვნელოვნად შემცირდა:
- „ტრიკაფტას“ ჯგუფში — დაახლოებით 0.37 მოვლენა წელიწადში;
- პლაცებოს ჯგუფში — დაახლოებით 0.98 მოვლენა წელიწადში.
ეს დაახლოებით 63%-იან შემცირებას შეესაბამება.
ასევე გაუმჯობესდა ოფლის ქლორიდის მაჩვენებელი, რესპირატორული ცხოვრების ხარისხის შეფასება და სხეულის მასის ინდექსი.
ეს მონაცემები მნიშვნელოვანია, რადგან ცისტური ფიბროზის დროს ხშირი ფილტვის გამწვავებები და ინფექციები დაავადების პროგრესირებისა და ჰოსპიტალიზაციის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზია.
თუმცა საჭიროა ერთი მნიშვნელოვანი დაზუსტება.
საქართველოში გავრცელდა ინფორმაცია, რომ მკურნალობა ჰოსპიტალიზაციის საჭიროებას „76%-მდე“ ამცირებს. საქართველოს ჯანდაცვის მინისტრის განცხადებაში ეს მაჩვენებელი რეალურ კლინიკურ მონაცემებს უკავშირდება. (Georgia Today)
ამასთან, ძირითადი რანდომიზებული კვლევის შედეგი არ უნდა წარმოვადგინოთ ისე, თითქოს ყველა პაციენტში ჰოსპიტალიზაცია ზუსტად 80%-ით მცირდება.
სხვადასხვა რეალურ კლინიკურ კვლევაში ჰოსპიტალიზაციისა და ინტრავენური ანტიბიოტიკების საჭიროების მნიშვნელოვანი შემცირება მართლაც აღწერილია, თუმცა ეფექტის ზუსტი ზომა დამოკიდებულია პაციენტის ასაკზე, გენოტიპზე, დაავადების სიმძიმეზე, საწყის მდგომარეობასა და დაკვირვების პერიოდზე.
ამიტომ ყველაზე ზუსტი ფორმულირებაა: „ტრიკაფტა“ მნიშვნელოვნად ამცირებს ფილტვის გამწვავებებს და ჰოსპიტალიზაციის საჭიროებას, მაგრამ კონკრეტული პროცენტი ყველა პაციენტისთვის ერთნაირი არ არის.
საერთაშორისო გამოცდილება
CFTR-მოდულატორული თერაპია ბოლო წლების განმავლობაში ცისტური ფიბროზის მკურნალობის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან ცვლილებად იქცა.
აშშ-ში „ტრიკაფტა“ პირველად 2019 წელს დამტკიცდა, ხოლო შემდეგ მისი გამოყენება სხვადასხვა ასაკობრივ ჯგუფსა და დამატებით მუტაციებზე გაფართოვდა. FDA-ს 2026 წლის მოქმედი დოკუმენტი შესაბამისი გენოტიპის მქონე 2 წლისა და უფროსი ასაკის პაციენტებს მოიცავს. (FDA Access Data)
ევროპაში შესაბამისი პრეპარატი ძირითადად Kaftrio-ს სახელით არის ცნობილი. ევროპის მედიკამენტების სააგენტოს მონაცემებით, თერაპიამ კლინიკურ კვლევებში ფილტვის ფუნქციის მნიშვნელოვანი გაუმჯობესება აჩვენა. (European Medicines Agency (EMA))
განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის გადაწყვეტილებას.
2025 წელს ელექსაკაფტორი + ტეზაკაფტორი + ივაკაფტორი WHO-ს აუცილებელი მედიკამენტების მოდელურ სიაში შევიდა. WHO-ს ელექტრონულ სიაში ეს კომბინაცია ცისტური ფიბროზის სამკურნალო საშუალებების ჯგუფშია წარმოდგენილი. (World Health Organization)
WHO-ს ექსპერტთა შეფასებაში აღნიშნულია, რომ ამ კომბინაციამ კლინიკურად მნიშვნელოვანი გაუმჯობესება აჩვენა ფილტვის ფუნქციისა და ოფლის ქლორიდის მაჩვენებლებში და წარმოადგენს ცისტური ფიბროზის დაავადების მიმდინარეობაზე მოქმედ მნიშვნელოვან თერაპიას. (Essential Medicines List)
ამ გადაწყვეტილებასთან ერთად WHO-მ ყურადღება გაამახვილა კიდევ ერთ მნიშვნელოვან პრობლემაზე — მედიკამენტის მაღალ ფასსა და გლობალური ხელმისაწვდომობის უთანაბრობაზე.
ეს საკითხი საქართველოსთვისაც მნიშვნელოვანია, რადგან იშვიათი დაავადებების მკურნალობაში სახელმწიფოს მთავარი გამოწვევა მხოლოდ მედიკამენტის სამედიცინო ეფექტურობის აღიარება კი არა, არამედ მდგრადი დაფინანსებისა და ხარისხიანი მიწოდების უზრუნველყოფაა.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოს შემთხვევაში მთავარი სიახლე არის ის, რომ სახელმწიფომ Vertex Pharmaceuticals-თან შეთანხმება გააფორმა და „ტრიკაფტას“ შეძენას სრულად სახელმწიფო დაფინანსებით გეგმავს. სამინისტროს განცხადებით, მედიკამენტის მიწოდების პროცესი 2026 წლის სექტემბერში დაიწყება. (Georgia Today)
ეს გადაწყვეტილება პაციენტებისთვის ფინანსური თვალსაზრისით განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან ასეთი თერაპიის საერთაშორისო ღირებულება ძალიან მაღალია.
თუმცა საქართველოს პროგრამის შეფასებისას მხოლოდ საერთაშორისო ფასების გამოყენება არ შეიძლება. მნიშვნელოვანია ვიცოდეთ, რა არის საქართველოს მიერ მოლაპარაკებული რეალური შესყიდვის ფასი.
ამ ეტაპზე საჯაროდ ხელმისაწვდომ მასალაში არ ჩანს საკმარისი ინფორმაცია:
- რამდენ პაციენტს მოიცავს ხელშეკრულება;
- რამდენია ერთი პაციენტის წლიური რეალური ღირებულება;
- რა არის ხელშეკრულების სრული თანხა;
- რამდენი ხნით არის გაფორმებული შეთანხმება;
- გათვალისწინებულია თუ არა მოცულობაზე დამოკიდებული ფასდაკლება;
- როგორია უსაფრთხოების მონიტორინგის სახელმწიფო მექანიზმი.
ეს ინფორმაცია მნიშვნელოვანია როგორც ჯანდაცვის ეკონომიკის, ისე საზოგადოებრივი ანგარიშვალდებულებისთვის.
ამასთან, საქართველოსთვის აუცილებელია CFTR გენოტიპირების ხარისხიანი სისტემის გაძლიერება. ყველა ცისტური ფიბროზის მქონე პაციენტი ავტომატურად არ არის „ტრიკაფტას“ კანდიდატი — გადაწყვეტილება უნდა ეფუძნებოდეს კონკრეტულ გენოტიპს, ასაკს, კლინიკურ მდგომარეობასა და მოქმედ სამედიცინო ინსტრუქციას.
ამ მიმართულებით მნიშვნელოვანია ეროვნული რეესტრის განახლება. ზუსტი რეესტრი საშუალებას მისცემს სახელმწიფოს, განსაზღვროს პაციენტთა რეალური რაოდენობა, მათი გენოტიპები, მკურნალობის საჭიროება და შედეგები.
საქართველოს სამედიცინო და აკადემიური სივრცისთვის მნიშვნელოვანია მტკიცებულებებზე დაფუძნებული ინფორმაციის გავრცელებაც. ამ კონტექსტში შესაბამისი პროფესიული და აკადემიური რესურსები შეიძლება იხილოთ [Georgian Medical Journal]-ის პლატფორმაზე, ხოლო ჯანმრთელობისა და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის საკითხებზე — [SheniEkimi.ge]-სა და [Public Health]-ის რესურსებში.
მითები და რეალობა
მითი: „ტრიკაფტა გენეტიკურ დაავადებას საბოლოოდ კურნავს.“
რეალობა: პრეპარატი არ ცვლის CFTR გენს და გენური თერაპია არ არის. ის აუმჯობესებს დეფექტური CFTR ცილის ფუნქციას შესაბამისი მუტაციების მქონე პაციენტებში.
მითი: „ყველა ცისტური ფიბროზის მქონე პაციენტს შეუძლია მისი მიღება.“
რეალობა: მკურნალობის დანიშვნა დამოკიდებულია CFTR გენოტიპზე, ასაკზე და კონკრეტულ სამედიცინო კრიტერიუმებზე.
მითი: „პრეპარატი ჰოსპიტალიზაციას ყველა პაციენტში 80%-ით ამცირებს.“
რეალობა: სხვადასხვა კვლევაში ეფექტის ზომა განსხვავებულია. რანდომიზებულ კვლევაში ფილტვის გამწვავებები დაახლოებით 63%-ით შემცირდა, ხოლო რეალურ კლინიკურ მონაცემებში უფრო დიდი შემცირებაც არის აღწერილი.
მითი: „თუ პრეპარატი ძალიან ეფექტურია, გვერდითი მოვლენები არ აქვს.“
რეალობა: „ტრიკაფტას“ გამოყენება საჭიროებს სამედიცინო მეთვალყურეობას. FDA-ს 2026 წლის ინსტრუქცია განსაკუთრებით უსვამს ხაზს ღვიძლის ფუნქციის მონიტორინგის აუცილებლობას და ასევე მიუთითებს სხვა მნიშვნელოვან უსაფრთხოების საკითხებზე. (FDA Access Data)
უსაფრთხოება და მონიტორინგი
ეფექტურობის მიუხედავად, „ტრიკაფტა“ არ არის მედიკამენტი, რომლის მიღებაც ექიმის ზედამხედველობის გარეშე შეიძლება.
FDA-ს 2026 წლის ინსტრუქციის მიხედვით, მკურნალობის დაწყებამდე საჭიროა ღვიძლის ფუნქციის შეფასება, მათ შორის ALT-ის, AST-ის, ტუტე ფოსფატაზისა და ბილირუბინის განსაზღვრა. შემდგომი მონიტორინგის სიხშირეც კონკრეტულად არის განსაზღვრული. (FDA Access Data)
პრეპარატს ასევე აქვს მნიშვნელოვანი წამალთაშორისი ურთიერთქმედებები. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია CYP3A სისტემასთან დაკავშირებული ურთიერთქმედებები, რის გამოც ექიმმა პაციენტის მიერ მიღებული ყველა სხვა მედიკამენტი უნდა გაითვალისწინოს.
2026 წლის განახლებულ ინსტრუქციაში ყურადღება ასევე გამახვილებულია ნეიროფსიქიატრიულ მოვლენებზე, რაც შესაბამის კლინიკურ შეფასებას საჭიროებს.
ამიტომ სახელმწიფო პროგრამის წარმატება მხოლოდ მედიკამენტის ქვეყანაში შემოტანით არ განისაზღვრება. აუცილებელია ლაბორატორიული მონიტორინგი, სპეციალიზებული ექიმების ჩართულობა, გვერდითი მოვლენების აღრიცხვა და პაციენტთა გრძელვადიანი მეთვალყურეობა.
ხშირად დასმული კითხვები
რა არის „ტრიკაფტა“?
ეს არის სამი აქტიური ნივთიერების — ელექსაკაფტორის, ტეზაკაფტორისა და ივაკაფტორის — კომბინაცია, რომელიც ცისტური ფიბროზის შესაბამის გენოტიპებზე CFTR ცილის ფუნქციის გაუმჯობესებას ემსახურება.
როდის უნდა გახდეს პრეპარატი ხელმისაწვდომი საქართველოში?
საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს ინფორმაციით, მიწოდების პროცესი 2026 წლის სექტემბერში დაიწყება. (Georgia Today)
ვინ მიიღებს მკურნალობას?
მხოლოდ ის პაციენტები, რომლებიც შესაბამის სამედიცინო კრიტერიუმებს, მათ შორის შესაბამის CFTR გენოტიპს, აკმაყოფილებენ.
ყველა პაციენტს ექნება მკურნალობა უფასოდ?
საქართველოს მთავრობის მიერ გავრცელებული ინფორმაციის მიხედვით, შესაბამისი პაციენტებისთვის პრეპარატი სახელმწიფოს სრული დაფინანსებით იქნება ხელმისაწვდომი. (Georgia Today)
კურნავს თუ არა „ტრიკაფტა“ დაავადებას?
ის არ ცვლის გენეტიკურ დეფექტს და არ წარმოადგენს გენურ თერაპიას. მისი მიზანია დეფექტური CFTR ცილის ფუნქციის გაუმჯობესება.
რამდენად ეფექტურია?
რანდომიზებულ კვლევებში ნაჩვენებია ფილტვის ფუნქციის მნიშვნელოვანი გაუმჯობესება და ფილტვის გამწვავებების მკვეთრი შემცირება. ერთ მნიშვნელოვან კვლევაში გამწვავებების სიხშირე დაახლოებით 63%-ით შემცირდა.
სჭირდება თუ არა პაციენტს მუდმივი კონტროლი?
დიახ. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ღვიძლის ფუნქციის, შესაძლო გვერდითი მოვლენებისა და სხვა მედიკამენტებთან ურთიერთქმედების მონიტორინგი.
რამდენი პაციენტია საქართველოში?
მოწოდებული მასალის მიხედვით, 2025 წლის ივლისში ცნობილი იყო დაახლოებით 45 პაციენტი, თუმცა ეს არ უნდა ჩაითვალოს საქართველოს ყველა პაციენტის ზუსტ რაოდენობად. ამისთვის საჭიროა განახლებული ეროვნული რეესტრი.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
საქართველოს მიერ ცისტური ფიბროზის შესაბამისი პაციენტებისთვის „ტრიკაფტას“ სრული სახელმწიფო დაფინანსებით დანერგვა სამედიცინო თვალსაზრისით მნიშვნელოვანი ნაბიჯია.
პრეპარატის ეფექტურობა მრავალრიცხოვანი კლინიკური მტკიცებულებით არის გამყარებული. საერთაშორისო მარეგულირებელმა სისტემებმა მისი გამოყენება შესაბამის პაციენტებში დაამტკიცეს, ხოლო 2025 წელს ელექსაკაფტორი + ტეზაკაფტორი + ივაკაფტორი WHO-ს აუცილებელი მედიკამენტების მოდელურ სიაშიც მოხვდა. (World Health Organization)
თუმცა საქართველოსთვის ამ გადაწყვეტილების რეალური მნიშვნელობა იმაზე იქნება დამოკიდებული, რამდენად სწორად განხორციელდება პროგრამა.
აუცილებელია პაციენტთა ზუსტი იდენტიფიცირება, CFTR გენოტიპირება, ეროვნული რეესტრის განახლება, მედიკამენტის უწყვეტი მიწოდება, უსაფრთხოების მონიტორინგი და მკურნალობის შედეგების შეფასება.
ასევე მნიშვნელოვანია სახელმწიფომ საზოგადოებისთვის მკაფიოდ გაასაჯაროოს პროგრამის ძირითადი პარამეტრები — რამდენ პაციენტს შეეხება იგი, რა არის შესყიდვის რეალური ღირებულება, რამდენ ხანს მოქმედებს შეთანხმება და როგორ გაიზომება შედეგები.
ამასთან, სამეცნიერო კომუნიკაციაში აუცილებელია სიზუსტის დაცვა. „ტრიკაფტას“ ეფექტურობის მნიშვნელობა არ საჭიროებს გადაჭარბებულ დაპირებებს: უკვე არსებული მტკიცებულებები თავისთავად ძალიან ძლიერია.
ცისტური ფიბროზის მქონე ადამიანებისთვის ყველაზე მნიშვნელოვანი სწორედ ის არის, რომ მათ ჰქონდეთ დროული წვდომა იმ მკურნალობაზე, რომლისთვისაც არსებობს შესაბამისი სამეცნიერო მტკიცებულება და რომელიც მათ კონკრეტულ გენოტიპსა და კლინიკურ მდგომარეობას შეესაბამება.
ამ მიმართულებით საქართველოსთვის შემდეგი ნაბიჯი მხოლოდ მედიკამენტის შეძენა კი არა, მდგრადი, გამჭვირვალე და მტკიცებულებებზე დაფუძნებული ცისტური ფიბროზის ეროვნული პროგრამის ჩამოყალიბებაა.
წყაროები
- Middleton PG, Mall MA, Dřevínek P, et al. Elexacaftor–Tezacaftor–Ivacaftor for Cystic Fibrosis with a Single Phe508del Allele. New England Journal of Medicine. 2019;381:1809–1819.
- U.S. Food and Drug Administration. TRIKAFTA Prescribing Information. Updated 2026. (FDA Access Data)
- European Medicines Agency. Kaftrio — European Public Assessment Report. (European Medicines Agency (EMA))
- World Health Organization. The Selection and Use of Essential Medicines: 25th Expert Committee. 2025. (World Health Organization)
- World Health Organization. Electronic Essential Medicines List — Elexacaftor + Tezacaftor + Ivacaftor. (WHO Extranet)
- World Health Organization. WHO updates Model Lists of Essential Medicines. 5 September 2025. (World Health Organization)
- Naehrlich L, et al. Expanding Cystic Fibrosis Registries to the Rest of the World. 2026.
- European Cystic Fibrosis Society. European Cystic Fibrosis Patient Registry — Annual Report.
- Walter E, et al. The Effect of Elexacaftor/Tezacaftor/Ivacaftor on Hospitalizations and Intravenous Antibiotic Use. The Permanente Journal. 2022;26:73–79.
- საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო. ინფორმაცია ცისტური ფიბროზის სამკურნალო მედიკამენტ „ტრიკაფტას“ სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ. 11 აგვისტო, 2026. (Georgia Today)
- Vertex Pharmaceuticals. Third Quarter 2024 Financial Results — Kaftrio reimbursement in EU member states.
- Australian Government Department of Health. Trikafta — Pharmaceutical Benefits Scheme.
- Health Canada. Trikafta — authorization and coverage information.
- NICE. Ivacaftor–tezacaftor–elexacaftor for treating cystic fibrosis. Technology Appraisal TA988. 2024.
- Costa E, van den Ham HA, Leufkens HG. Challenges and opportunities of adding CFTR modulators for cystic fibrosis to the WHO essential medicines list. Journal of Cystic Fibrosis. 2025;24(5):920–922. (PubMed)
