ახალი კვლევის მიხედვით, რომელიც ჟურნალ BMJ Global Health–ში გამოქვეყნდა, ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) მიერ აუცილებელ მედიკამენტთა სიაში ახლახან დამატებული კიბოს სამკურნალო პრეპარატების ნაწილი აფრიკული ქვეყნებისათვის საკმარის ეკონომიკურ მტკიცებულებებს არ ეყრდნობა, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი კონტინენტის მრავალ ქვეყანაში ფართოდ არის მიღებული და გამოყენებული.
შეზღუდული ეკონომიკური მტკიცებულება WHO-ს კიბოს წამლების რეკომენდაციებისთვის
WHO-ს კიბოს წამლების მოდიფიკაციების პროცენტი ეკონომიკური მონაცემებით, 2017-2023
წყარო: BMJ Global Health, 2024 | Georgian Medical Journal News
სისტემური ანალიზი ავლენს მტკიცებულებების ხარვეზებს
კვლევარებმა სისტემურად შეისწავლეს 160 მოდიფიკაცია კიბოს წამლების WHO-ს აუცილებელ მედიკამენტთა მოდელურ სიებში 2017-2023 წლებში. ანალიზი, ჩატარებული 46 აფრიკული დაბალშემოსავლიანი ქვეყნის მასშტაბით, გამოავლინა მნიშვნელოვანი ხარვეზები ამ რეკომენდაციების ეკონომიკურ დასაბუთებაში.
კვლევამ შეაფასა როგორც ეკონომიკური მტკიცებულების ხელმისაწვდომობა, ისე მისი გადატანის შესაძლებლობა აფრიკულ კონტექსტებში. WHO-ს აუცილებელ მედიკამენტთა პროგრამის თანახმად, ეს სიები მართავს ქვეყნების მედიკამენტების შერჩევის პოლიტიკას, განსაკუთრებით რესურს-შეზღუდულ გარემოებაში, სადაც ეკონომიკური მოსაზრებები პირველ ადგილზეა.
არსებული ეკონომიკური მტკიცებულებიდან, ყველა იდენტიფიცირებული ღირებულება-ეფექტურობის კვლევამ აჩვენა დაბალი გადატანის შესაძლებლობა აფრიკული LMIC-ების პირობებში, რაც კითხვას ბადებს არსებული კვლევის პრაქტიკული სარგებლიანობის შესახებ ამ კონტექსტებში პოლიტიკის შექმნისთვის.
დაბალი მიღების მაჩვენებლები აფრიკულ ქვეყნებში
WHO-ს რეკომენდაციების მიუხედავად, კიბოს ახალი წამლების მიღება ეროვნულ აუცილებელ მედიკამენტთა სიებში შეზღუდული დარჩა აფრიკულ ქვეყნებში. კვლევის ჯგუფმა შეანალიზა 23 ეროვნული სია და 6 პედიატრიული სია, ხელმისაწვდომი 2019-2024 წლებიდან.
საშუალო მიღებამ მიაღწია მხოლოდ 23%-ს ზრდასრულთა ეროვნული სიებისთვის და 13%-ს პედიატრიული სიებისთვის, რაც გვთავაზობს, რომ ქვეყნები შეიძლება ფრთხილად იქცევოდნენ შეზღუდული ეკონომიკური მტკიცებულების ფონზე. ეს მოდელი შეესაბამება სხვა გლობალური ჯანმრთელობის ინიციატივების დასკვნებს, სადაც რესურსების შეზღუდვები გავლენას ახდენს პოლიტიკის განხორციელებაზე.
დაბალი მიღების მაჩვენებლები შეიძლება ასახავდეს პრაქტიკულ გამოწვევებს WHO-ს რეკომენდაციების განხორციელებაში ადეკვატური ეკონომიკური დასაბუთების გარეშე, განსაკუთრებით ჯანდაცვის სისტემებში შეზღუდული ბიუჯეტებითა და კონკურენტული პრიორიტეტებით.
შედეგები გლობალური ჯანმრთელობის პოლიტიკისთვის
დასკვნები აჩენს უფრო ფართო კითხვებს WHO-ს მტკიცებულების მოთხოვნების შესახებ აუცილებელი მედიკამენტების რეკომენდაციებისთვის. მიმდინარე პროცესები, როგორც ჩანს, პრიორიტეტს ანიჭებს კლინიკურ ეფექტურობას ეკონომიკურ მოსაზრებებზე, რაც პოტენციურად ზღუდავს რეკომენდაციების პრაქტიკულ ღირებულებას რესურს-შეზღუდული სეტინგებისთვის.
ჯანმრთელობის ეკონომიკის ჟურნალებში გამოქვეყნებული კვლევის თანახმად, მყარი ეკონომიკური შეფასება გადამწყვეტია მდგრადი ჯანდაცვის პოლიტიკისთვის დაბალშემოსავლიან სეტინგებში. კვლევის ავტორები მოითხოვენ უფრო მკაცრ მოთხოვნებს კონტექსტ-სპეციფიური ეკონომიკური შეფასებებისთვის WHO-ს გადაწყვეტილების მიღების პროცესებში.
ეს მტკიცებულებების ხარვეზი განსაკუთრებით შემაშფოთებელია კიბოს მზარდი ტვირთის გათვალისწინებით აფრიკულ ქვეყნებში, სადაც მკურნალობის ღირებულება შეიძლება წარმოადგენდეს კატასტროფულ ხარჯს პაციენტებისა და ჯანდაცვის სისტემებისთვის.
WHO-ს მიერ აუცილებელ მედიკამენტთა სიაში კიბოს სამკურნალო პრეპარატების უახლესი დამატებები იშვიათად ეყრდნობა მყარ და კონკრეტული ქვეყნის კონტექსტზე მორგებულ ეკონომიკურ მტკიცებულებებს, მიუხედავად იმისა, რომ მათი ნაწილი უკვე მიღებულია აფრიკის დაბალი და საშუალო შემოსავლის მქონე ქვეყნებში.
— კვლევის ავტორები, BMJ Global Health (2024)
ძირითადი დასკვნები
- ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) მიერ კიბოს სამკურნალო პრეპარატების შესახებ გაცემული რეკომენდაციების მხოლოდ 11% შეიცავდა მედიკამენტების ღირებულების მონაცემებს, ხოლო მხოლოდ 9% იყო გამყარებული ღირებულება-ეფექტურობის მტკიცებულებებით.
- გამოვლენილი ყველა ღირებულება-ეფექტურობის კვლევა აფრიკის დაბალი და საშუალო შემოსავლის მქონე ქვეყნების (LMIC) კონტექსტისთვის შეზღუდული გამოყენებადობით ხასიათდებოდა.
- რეკომენდებული პრეპარატების ეროვნულ აუცილებელ მედიკამენტთა სიებში საშუალო დანერგვის მაჩვენებელი მხოლოდ 23% იყო, ხოლო პედიატრიულ სიებში — 13%.
- კვლევა მიუთითებს მნიშვნელოვან ხარვეზზე კლინიკურ რეკომენდაციებსა და იმ ეკონომიკურ რეალობას შორის, რომლის პირობებშიც აფრიკის მრავალი ქვეყანა ჯანდაცვის პოლიტიკას ახორციელებს.
ხშირად დასმული კითხვები
რა არის ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელ მედიკამენტთა სია?
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელ მედიკამენტთა მოდელური სიები წარმოადგენს გზამკვლევს ეროვნული მედიკამენტური პოლიტიკის შემუშავებისთვის, განსაკუთრებით დაბალი და საშუალო შემოსავლის მქონე ქვეყნებში. სიებში შედის ის პრეპარატები, რომლებიც ითვლება ყველაზე ეფექტიან, უსაფრთხო და ეკონომიკურად გამართლებულ საშუალებებად მოსახლეობის პრიორიტეტული ჯანმრთელობის საჭიროებების დასაკმაყოფილებლად.
რატომ არის ეკონომიკური მტკიცებულება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი აფრიკული ქვეყნებისთვის?
აფრიკის მრავალი ქვეყნის ჯანდაცვის სისტემა შეზღუდული ფინანსური რესურსებით ფუნქციონირებს. ამიტომ, გადაწყვეტილებების მიღებისას აუცილებელია არა მხოლოდ კლინიკური ეფექტიანობის, არამედ მკურნალობის ღირებულებისა და ეკონომიკური ეფექტიანობის შეფასებაც. ადგილობრივი ეკონომიკური მონაცემების გარეშე რთულია იმის განსაზღვრა, რამდენად ხელმისაწვდომი და მდგრადია კონკრეტული მკურნალობის დანერგვა.
როგორ შეიძლება WHO-მ გააუმჯობესოს რეკომენდაციების შემუშავების პროცესი?
კვლევის ავტორები მიიჩნევენ, რომ WHO-მ უფრო მკაცრად უნდა მოითხოვოს ეკონომიკური შეფასებების წარდგენა, განსაკუთრებით იმ ქვეყნებისთვის, რომლებიც მის რეკომენდაციებს ყველაზე მეტად ეყრდნობიან. ეს მოიცავს ღირებულება-ეფექტურობის კვლევების ჩატარებას ისეთ გარემოში, რომელიც მსგავსია დაბალი და საშუალო შემოსავლის მქონე ქვეყნების ჯანდაცვის სისტემებისა და რესურსების შეზღუდვების.
დასკვნა
კვლევა ხაზს უსვამს ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებლობას, გააძლიეროს ეკონომიკური მტკიცებულებების გამოყენება კიბოს სამკურნალო პრეპარატების რეკომენდაციების შემუშავების პროცესში. მნიშვნელოვანია, რომ რეკომენდაციები იყოს არა მხოლოდ კლინიკურად ეფექტიანი, არამედ ეკონომიკურად რეალისტური იმ ქვეყნებისთვის, რომლებიც ამ დოკუმენტებს ეროვნული ჯანდაცვის პოლიტიკის საფუძვლად იყენებენ. აფრიკაში კიბოს ტვირთის ზრდის ფონზე, ამ მტკიცებულებითი ხარვეზის აღმოფხვრა სულ უფრო მნიშვნელოვანი ხდება ეფექტიანი, მდგრადი და სამართლიანი ჯანდაცვის სისტემების განვითარებისათვის.
წყარო: WHO’s Cancer Medicine Recommendations Lack Economic Evidence for African Countries, Study Finds
