შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
ბავშვთა ასაკში რესპირაციული ინფექციების სეზონური ცვლილება მხოლოდ კლინიკური სტატისტიკის საკითხი არ არის. ის პირდაპირ უკავშირდება ჰოსპიტალიზაციის სიხშირეს, პირველადი ჯანდაცვის დატვირთვას, ოჯახის ფინანსურ და ემოციურ ტვირთს, ასევე ინფექციური დაავადებების ზედამხედველობის სისტემის ეფექტიანობას. რესპირაციულ სინციტიურ ვირუსთან დაკავშირებული ბრონქიოლიტის გახშირება განსაკუთრებით საყურადღებოა იმიტომ, რომ ეს ვირუსი მსოფლიოში პატარა ბავშვებში ქვედა სასუნთქი გზების ინფექციების ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი მიზეზია, ხოლო მძიმე მიმდინარეობის რისკი განსაკუთრებით მაღალია ჩვილებსა და თანმხლები დაავადებების მქონე ბავშვებში [1],[2]. ამასთან, ევროპის მიმდინარე ზედამხედველობის მონაცემები აჩვენებს, რომ 2026 წლის მარტში რესპირაციული სინციტიური ვირუსის ცირკულაცია ჯერ კიდევ მაღალია, მაშინ როცა გრიპის აქტივობა კლებას ავლენს. ეს გარემოება იმ კლინიკურ სურათს ემთხვევა, რომელიც საქართველოში ექიმების დაკვირვებითაც ჩანს. (World Health Organization)
იაშვილის სახელობის ბავშვთა ცენტრალური საავადმყოფოს სამედიცინო დირექტორის, ივანე ჩხაიძის განცხადებით, მიმდინარე სეზონში ფილტვის ანთება და გრიპი მნიშვნელოვნად ჩაანაცვლა ბრონქიოლიტმა და რესპირაციულმა სინციტიურმა ვირუსმა, ხოლო მარტში კორონავირუსის შემთხვევებიც გაიზარდა. ამ გზავნილის მნიშვნელობა იმაშია, რომ საზოგადოებრივმა ჯანდაცვამ სეზონურ რესპირაციულ ტალღებს უნდა უპასუხოს არა მხოლოდ ერთი კონკრეტული ვირუსის, მაგალითად გრიპის, არამედ მთელი რესპირაციული სპექტრის მონიტორინგით. სწორედ ამიტომ არის მნიშვნელოვანი, რომ მოსახლეობას ჰქონდეს სანდო, გასაგები და მტკიცებულებებზე დაფუძნებული ინფორმაცია, როგორსაც სისტემურად ავრცელებს https://www.sheniekimi.ge.
პრობლემის აღწერა
მოცემული საკითხი ეხება სეზონურ რესპირაციულ სურათში ცვლილებას: თუ დეკემბრის შუა რიცხვებში ქვეყანაში გრიპის შემთხვევები დომინირებდა, მარტის პირველ და მეორე კვირაში, როგორც კლინიკური შეფასებით ითქვა, გრიპის წილი მკვეთრად შემცირდა, ხოლო რესპირაციული სინციტიური ვირუსი წამყვან პოზიციაზე გადავიდა. ეს ცვლილება მნიშვნელოვანია, რადგან სხვადასხვა ვირუსს განსხვავებული კლინიკური პროფილი, რისკ-ჯგუფები და მართვის ტაქტიკა ახასიათებს. მაგალითად, გრიპი ხშირად ასოცირდება მაღალი სიცხითა და სისტემური სიმპტომებით, მაშინ როცა ბრონქიოლიტი და რესპირაციული სინციტიური ვირუსი განსაკუთრებით თვალსაჩინოდ აზიანებს მცირე სასუნთქ გზებს და ბავშვებში იწვევს გახშირებულ სუნთქვას, ხიხინს, კვების გაძნელებას და ზოგჯერ ჟანგბადის დონის დაქვეითებას [2],[3]. (CDC)
ქართველი მკითხველისთვის ეს თემა მნიშვნელოვანია რამდენიმე მიზეზით. პირველი: საქართველოში ბავშვთა რესპირაციული ინფექციები სეზონურად მნიშვნელოვნად ტვირთავს როგორც ამბულატორიულ ქსელს, ისე სტაციონარებს. მეორე: ბრონქიოლიტი ხშირად იწყება ჩვეულებრივი გაციების მსგავსი ნიშნებით და მშობელს შეიძლება ადრეულ ეტაპზე ვერ აფიქრებინოს, რომ მდგომარეობა სწრაფად დამძიმდება. მესამე: კორონავირუსის შემთხვევების მატებაც, თუნდაც შედარებით მსუბუქი მიმდინარეობით, ქმნის ე.წ. შერეული რესპირაციული სეზონის რეალობას, როდესაც სხვადასხვა გამომწვევი ერთდროულად ცირკულირებს და დიაგნოსტიკა უფრო ფრთხილ მიდგომას მოითხოვს. რესპირაციული ვირუსების ლაბორატორიული და ეპიდზედამხედველობითი მუშაობა საქართველოში უკვე წლებია მიმდინარეობს, რაც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია დროული რეაგირებისთვის. (test.ncdc.ge)
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
ბრონქიოლიტი არის ქვედა სასუნთქი გზების მწვავე ანთებითი დაზიანება, რომელიც უმეტესად ვირუსებით არის გამოწვეული და განსაკუთრებით ხშირია ორ წლამდე ასაკში. მისი მთავარი პათოფიზიოლოგიური მექანიზმია მცირე ბრონქიოლების კედლის ანთება, შეშუპება, ლორწოს დაგროვება და ეპითელური დაზიანება, რაც ჰაერის მოძრაობას ართულებს. სწორედ ამით აიხსნება ის ნიშნები, რომლებსაც კლინიცისტები წამყვანად ასახელებენ: შეტევითი ხველა, გახშირებული სუნთქვა და სტვენითი სუნთქვა. ამ თვალსაზრისით ივანე ჩხაიძის მიერ აღწერილი სიმპტომები შეესაბამება ბრონქიოლიტის კლასიკურ კლინიკურ პროფილს [2],[3]. (NCBI)
რესპირაციული სინციტიური ვირუსი ამ მდგომარეობის ერთ-ერთი მთავარი გამომწვევია. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის მიხედვით, იგი ბავშვებში ქვედა სასუნთქი გზების მწვავე ინფექციების ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული მიზეზია და შეუძლია გამოიწვიოს როგორც შედარებით მსუბუქი ზედა სასუნთქი გზების ინფექცია, ისე სიცოცხლისთვის საშიში ქვედა სასუნთქი გზების დაავადება [1]. ვირუსი განსაკუთრებით პრობლემურია ჩვილებში, ნაადრევად დაბადებულ ბავშვებში, გულის ან ფილტვის ქრონიკული დაავადებების მქონე პაციენტებში და იმუნოდეფიციტურ მდგომარეობებში [1],[2]. (World Health Organization)
კლინიკური პრაქტიკა გვიჩვენებს, რომ რესპირაციული სინციტიური ვირუსის ინფექცია ხშირად იწყება ცხვირის გაჭედვით, მადის დაქვეითებითა და ხველით, რის შემდეგაც შეიძლება სწრაფად განვითარდეს ხიხინი, ქოშინი და სუნთქვის უკმარისობის ნიშნები. ყველაზე პატარა ბავშვებში სიმპტომები შეიძლება არასპეციფიკურიც იყოს: გაღიზიანებადობა, მოდუნება, კვების გაძნელება ან აპნოეც კი [2]. სწორედ ამიტომ მნიშვნელოვანია, რომ მშობელმა ყურადღება მიაქციოს არა მხოლოდ სიცხეს, არამედ სუნთქვის სიხშირეს, გულმკერდის ჩაზნექას, ბავშვის აქტივობასა და სმის უნარს.
არსებული კვლევების შეფასებით, ბრონქიოლიტის მართვის საფუძველი უმეტესად დამხმარე მკურნალობაა: სუნთქვის მონიტორინგი, ჰიდრატაცია, საჭიროების შემთხვევაში ჟანგბადი. ანტიბიოტიკები ვირუსულ შემთხვევებში რუტინულად არ გამოიყენება, თუ ბაქტერიული გართულების მტკიცებულება არ არსებობს. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან რესპირაციული სეზონების დროს ანტიბიოტიკების არასწორი გამოყენება ზრდის ანტიმიკრობული რეზისტენტობის რისკს, რაც უკვე ცალკე საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პრობლემაა [3]. (NCBI)
რაც შეეხება კორონავირუსს, მოცემული კლინიკური შეფასებით, ქვეყანაში მარტში შემთხვევები გაიზარდა, თუმცა მძიმე მიმდინარეობა ფართოდ არ შეინიშნება და პაციენტთა დიდი ნაწილი პირველადი ჯანდაცვის დონეზე იმართება. ასეთი სურათი შეესაბამება იმ რეალობას, როდესაც ვირუსის ცირკულაცია შენარჩუნებულია, მაგრამ მისი ტვირთი ყოველთვის არ აისახება მძიმე ჰოსპიტალურ ტალღაში. ამის მიუხედავად, კორონავირუსის თანაცირკულაცია მნიშვნელოვანია, რადგან რესპირაციული სიმპტომების დიფერენცირება მხოლოდ კლინიკური ნიშნებით ყოველთვის შესაძლებელი არ არის. (CDC)
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის შეფასებით, რესპირაციული სინციტიური ვირუსი ყოველწლიურად იწვევს 3.6 მილიონზე მეტ ჰოსპიტალიზაციას და დაახლოებით 100 000 სიკვდილს ხუთ წლამდე ასაკის ბავშვებში მთელ მსოფლიოში [1]. ეს მაჩვენებლები ხაზს უსვამს, რომ საქმე არ ეხება მხოლოდ სეზონურ გაციებას. რესპირაციული სინციტიური ვირუსი რეალურად ქმნის მნიშვნელოვან გლობალურ ტვირთს, განსაკუთრებით იქ, სადაც დროული დიაგნოსტიკა და დამხმარე მკურნალობის ხელმისაწვდომობა შეზღუდულია. (World Health Organization)
აშშ-ის დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრი რესპირაციულ სინციტიურ ვირუსს ჩვილთა ჰოსპიტალიზაციის წამყვან მიზეზად აღწერს [2]. ეს არ ნიშნავს, რომ ყველა ბავშვი მძიმე პაციენტი გახდება, მაგრამ მიუთითებს, რომ განსაკუთრებით პატარა ასაკში მდგომარეობა შეიძლება სწრაფად დამძიმდეს. მარტივი ენით რომ ითქვას, ეს ის ვირუსია, რომლის დროსაც მშობელმა უნდა დააკვირდეს არა მხოლოდ იმას, ახველებს თუ არა ბავშვს, არამედ იმასაც, როგორ სუნთქავს, რამდენად კარგად ჭამს და რამდენად აქტიურია.
საქართველოს კონტექსტში ივანე ჩხაიძის მიერ მოყვანილი კლინიკური მაგალითი, რომლის მიხედვითაც იაშვილის კლინიკაში 28 პაციენტიდან 14-ს რესპირაციული სინციტიური ვირუსით მიმდინარე პრობლემა ჰქონდა, ასახავს მნიშვნელოვანი კლინიკური ტვირთის არსებობას, თუნდაც ეს ერთი კონკრეტული დაწესებულების სურათი იყოს. ასეთი მონაცემი ეროვნულ ზედამხედველობას ვერ ჩაანაცვლებს, მაგრამ კარგად აჩვენებს, თუ როგორ შეიძლება კონკრეტულ სეზონზე ერთმა გამომწვევმა სწრაფად მოიმატოს და სტაციონარში დომინანტური გახდეს.
ევროპის დაავადებათა პრევენციისა და კონტროლის ცენტრის 2026 წლის მარტის განახლება მიუთითებს, რომ რესპირაციული სინციტიური ვირუსის ცირკულაცია მაღალი რჩება, განსაკუთრებით ხუთ წლამდე ასაკის ბავშვებში, მაშინ როცა გრიპის აქტივობა და ჰოსპიტალიზაცია კლებას აჩვენებს [4]. ეს ფაქტი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმიტომ, რომ ქართული კლინიკური დაკვირვებაც სწორედ ამგვარ ცვლილებაზე საუბრობს: გრიპის უკუსვლა და რესპირაციული სინციტიური ვირუსის გაძლიერება. (ECDC)
საერთაშორისო გამოცდილება
საერთაშორისო პრაქტიკაში რესპირაციული სეზონის მართვა სულ უფრო მეტად ეფუძნება ერთდროულ ზედამხედველობას რამდენიმე ვირუსზე: გრიპზე, რესპირაციულ სინციტიურ ვირუსზე და კორონავირუსზე. ეს მიდგომა მნიშვნელოვანია, რადგან კლინიკური სიმპტომები ერთმანეთთან ხშირად იკვეთება, ხოლო ჯანდაცვის სისტემამ წინასწარ უნდა იცოდეს, რომელ გამომწვევზეა დატვირთვა გადასული. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია და ეროვნული ზედამხედველობის სისტემები სწორედ ამიტომ ამახვილებენ ყურადღებას ლაბორატორიულ დადასტურებაზე, სეზონურ მონიტორინგსა და რისკ-ჯგუფების დაცვის სტრატეგიებზე [1],[4]. (World Health Organization)
ბავშვთა ასაკში ბრონქიოლიტის მართვის საერთაშორისო გაიდლაინები ზოგადად თანხმდება, რომ მკურნალობის საფუძველი არის მდგომარეობის სიმძიმის შეფასება და დამხმარე თერაპია. კლინიცისტები ყურადღებას ამახვილებენ სუნთქვის სიხშირეზე, ჟანგბადის სატურაციაზე, კვების უნარზე და გაუწყლოების ნიშნებზე. ზედმეტი მედიკამენტური ჩარევა, განსაკუთრებით მაშინ, როცა მისი სარგებელი მტკიცებულებებით არ დასტურდება, რეკომენდებული არ არის [3]. ამ მიდგომის ღერძი არის უსაფრთხოება, რაც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია პედიატრიაში.
ბოლო წლებში ბევრ ქვეყანაში გაძლიერდა მაღალი რისკის ჯგუფების დაცვის სტრატეგიები, მათ შორის იმუნოპროფილაქტიკის გამოყენება შესაბამის შემთხვევებში. ეს განსაკუთრებით აქტუალურია ნაადრევად დაბადებული ჩვილებისთვის, თანდაყოლილი გულის მანკის მქონე ბავშვებისთვის ან ქრონიკული ფილტვის დაავადების მქონე პაციენტებისთვის [1],[2]. საერთაშორისო გამოცდილება აჩვენებს, რომ მხოლოდ კლინიკური მკურნალობა საკმარისი არ არის; საჭიროა პრევენცია, ინფორმირება და ჯანდაცვის სისტემის გამართული მზადყოფნა.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში რესპირაციული ვირუსების ეპიდზედამხედველობა წლებია მიმდინარეობს და მასში შედის როგორც გრიპისმაგვარი დაავადებების, ისე მძიმე მწვავე რესპირაციული ინფექციების მონიტორინგი [5]. ეს ძალიან მნიშვნელოვანი ინფრასტრუქტურული საფუძველია, რადგან რესპირაციული სეზონის სწორად შეფასება შეუძლებელია მხოლოდ ცალკეული კლინიკების მონაცემებით. აუცილებელია ეროვნული მასშტაბის ლაბორატორიული და ეპიდემიოლოგიური სურათი, რომლის მნიშვნელობაზეც პერიოდულად წერს https://www.publichealth.ge და რასაც დამატებით აკადემიური ანალიზი სჭირდება პლატფორმებზე, როგორიცაა https://www.gmj.ge.
მოცემულ სეზონში საქართველოსთვის მთავარი გამოწვევა არის ის, რომ მოსახლეობაში ხშირად ჯერ კიდევ გრიპია ყველაზე ცნობადი სეზონური ვირუსი, მაშინ როცა რეალური კლინიკური დატვირთვა შეიძლება რესპირაციულ სინციტიურ ვირუსზე გადავიდეს. ეს ნიშნავს, რომ პირველადი ჯანდაცვის ექიმებს, პედიატრებსა და მშობლებს სჭირდებათ მეტი ყურადღება ბრონქიოლიტის ნიშნებისადმი. სტვენითი სუნთქვა, ჩაძნელებული კვება, ჩვილში უჩვეულო მოდუნება ან გახშირებული სუნთქვა შეიძლება უფრო პრაქტიკული საგანგაშო ნიშნები იყოს, ვიდრე მხოლოდ სიცხე.
რეგულაციისა და ხარისხის კუთხით მნიშვნელოვანი რჩება დიაგნოსტიკური, ინფექციური კონტროლისა და კლინიკური მართვის სტანდარტების დაცვა. ეს არის ის სივრცე, სადაც სასარგებლოა ხარისხისა და სტანდარტების საკითხებზე პროფესიული მსჯელობა ისეთ პლატფორმებზე, როგორიცაა https://www.certificate.ge. საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ სტაციონარებსა და ამბულატორიულ ქსელს ჰქონდეთ განახლებული კლინიკური ალგორითმები, ხოლო მშობლებს — სანდო საინფორმაციო რესურსები, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge.
მითები და რეალობა
მითი: ბრონქიოლიტი ყოველთვის ჩვეულებრივი გაციების გაგრძელებაა და განსაკუთრებული ყურადღება არ სჭირდება.
რეალობა: ბრონქიოლიტი ქვედა სასუნთქი გზების ანთებითი დაზიანებაა და განსაკუთრებით ჩვილებში შეიძლება სწრაფად დამძიმდეს, გამოიწვიოს სუნთქვის უკმარისობა, კვების გაძნელება და ჰოსპიტალიზაცია [1],[3]. (World Health Organization)
მითი: თუ ბავშვს მაღალი სიცხე არ აქვს, მდგომარეობა სერიოზული ვერ იქნება.
რეალობა: რესპირაციული სინციტიური ვირუსით მიმდინარე ბრონქიოლიტის დროს ყველაზე მნიშვნელოვანი ზოგჯერ სიცხე კი არა, სუნთქვის ხარისხია — გახშირებული სუნთქვა, გულმკერდის ჩაზნექა, სტვენითი სუნთქვა და კვების გაძნელება [2]. (CDC)
მითი: ანტიბიოტიკი ბრონქიოლიტს სწრაფად გამოასწორებს.
რეალობა: რადგან ბრონქიოლიტის ხშირი მიზეზი ვირუსია, ანტიბიოტიკები რუტინულად არ გამოიყენება, თუ ბაქტერიული ინფექციის მტკიცებულება არ არსებობს [3]. (NCBI)
მითი: რესპირაციული სინციტიური ვირუსი მხოლოდ ზამთრის დასაწყისში გვხვდება.
რეალობა: სეზონური პიკები ქვეყნების და წლების მიხედვით იცვლება, ხოლო 2026 წლის მარტშიც ევროპის ზედამხედველობის მონაცემებით ვირუსის ცირკულაცია კვლავ მაღალი იყო [4]. (ECDC)
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
რა არის ბრონქიოლიტი?
ეს არის მცირე სასუნთქი გზების, ანუ ბრონქიოლების, ანთება, რომელიც უმეტესად ვირუსებით არის გამოწვეული და ყველაზე ხშირად ჩვილებსა და მცირეწლოვან ბავშვებში გვხვდება [3]. (NCBI)
რა არის რესპირაციული სინციტიური ვირუსი?
ეს არის ფართოდ გავრცელებული რესპირაციული ვირუსი, რომელიც შეიძლება იყოს როგორც მსუბუქი გაციების, ისე ქვედა სასუნთქი გზების მძიმე ინფექციის მიზეზი [1],[2]. (World Health Organization)
რომელი სიმპტომებია განსაკუთრებით საყურადღებო?
გახშირებული სუნთქვა, სტვენითი სუნთქვა, გულმკერდის ჩაზნექა, კვების გაძნელება, მოდუნება, ჟანგბადის ნაკლებობის ნიშნები და ზოგჯერ სუნთქვის ეპიზოდური შეწყვეტაც [2]. (CDC)
ყველა ბავშვი ხვდება თუ არა მძიმე რისკში?
არა. შემთხვევების დიდი ნაწილი მსუბუქად მიმდინარეობს, მაგრამ განსაკუთრებით მაღალი რისკი აქვთ ჩვილებს, ნაადრევად დაბადებულ ბავშვებს, გულის ან ფილტვის ქრონიკული პრობლემების მქონე პაციენტებს და იმუნოდეფიციტურ პირებს [1],[2]. (World Health Organization)
კორონავირუსის შემთხვევების მატება ნიშნავს თუ არა ახალი მძიმე ტალღის დაწყებას?
არა აუცილებლად. მოცემული კლინიკური შეფასებით, შემთხვევები გაიზარდა, მაგრამ მძიმე მიმდინარეობა ფართოდ არ შეინიშნება. მიუხედავად ამისა, რესპირაციული სიმპტომების ფონზე სიფრთხილე და ექიმთან დროული კონსულტაცია მაინც საჭიროა.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
მიმდინარე სეზონის ერთ-ერთი მთავარი მახასიათებელი არის რესპირაციული ტვირთის გადანაცვლება გრიპიდან რესპირაციულ სინციტიურ ვირუსსა და ბრონქიოლიტზე. ეს ცვლილება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ბავშვთა ჯანმრთელობისთვის, რადგან ბრონქიოლიტი ხშირად აზიანებს ყველაზე მოწყვლად ასაკობრივ ჯგუფს — ჩვილებსა და მცირეწლოვანებს. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ამოცანა ასეთ პირობებში არის არა მხოლოდ შემთხვევების მკურნალობა, არამედ რისკების დროული ამოცნობა, ზედამხედველობის გამყარება, მშობელთა ინფორმირება და კლინიკური ხარისხის სტანდარტების დაცვა.
პრაქტიკული თვალსაზრისით, საქართველოში საჭიროა სამი მიმართულების გაძლიერება: პირველი — სეზონური რესპირაციული ვირუსების ინტეგრირებული მონიტორინგი; მეორე — პირველადი ჯანდაცვისა და პედიატრიული ქსელის მზადყოფნა ბრონქიოლიტის ადრეული ნიშნების ამოსაცნობად; მესამე — მოსახლეობისთვის გასაგები და სანდო კომუნიკაცია. მშობლისთვის მთავარი რეკომენდაციაა ყურადღება გაამახვილოს ბავშვის სუნთქვაზე, აქტივობაზე და კვებაზე, ხოლო ექიმთან მიმართვა არ გადაავადოს მაშინ, როცა ვითარდება გახშირებული სუნთქვა, სტვენითი სუნთქვა ან ბავშვის მდგომარეობის აშკარა გაუარესება. სწორედ ასეთი ფრთხილი, მტკიცებულებაზე დაფუძნებული მიდგომა ამცირებს გართულებების რისკს და აძლიერებს ჯანდაცვის სისტემის რეაგირების უნარს.
წყაროები
- World Health Organization. Respiratory syncytial virus (RSV) [Internet]. Geneva: WHO; 2025 [cited 2026 Mar 26]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/respiratory-syncytial-virus-%28rsv%29
- Centers for Disease Control and Prevention. RSV in Infants and Young Children [Internet]. Atlanta: CDC; 2026 [cited 2026 Mar 26]. Available from: https://www.cdc.gov/rsv/infants-young-children/index.html
- Erickson EN, Bhakta S. Pediatric Bronchiolitis [Internet]. StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 [cited 2026 Mar 26]. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK519506/
- European Centre for Disease Prevention and Control. Weekly respiratory virus update, week 11, March 2026 [Internet]. Stockholm: ECDC; 2026 [cited 2026 Mar 26]. Available from: https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/weekly-respiratory-virus-update-week-11-march-2026
- საქართველოს დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრი. გრიპისა და სხვა რესპირატორული ვირუსების ლაბორატორია [Internet]. თბილისი: NCDC; [cited 2026 Mar 26]. Available from: https://test.ncdc.ge/pages/user/LetterContent.aspx?ID=b27d3ea4-69af-4a6b-8f8f-2e4321c11eaa
