შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
მედიკამენტების ფასების შემცირება და მათი ხელმისაწვდომობის გაუმჯობესება თანამედროვე საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ერთ-ერთი მთავარი გამოწვევაა. ჯანმრთელობის დაცვის სისტემაში მედიკამენტი წარმოადგენს არა მხოლოდ სამკურნალო საშუალებას, არამედ სახელმწიფოს სოციალური პასუხისმგებლობის მნიშვნელოვან კომპონენტს. როდესაც პაციენტს საჭირო წამალზე ფინანსური წვდომა არ აქვს, იზრდება მკურნალობის შეწყვეტის, გართულებებისა და ჰოსპიტალიზაციის რისკი.
საქართველოში ბოლო პერიოდში მედიკამენტების ფასების ოპტიმიზაციის საკითხი აქტიურად განიხილება მთავრობისა და კერძო სექტორის თანამშრომლობის ფორმატში. ჯანდაცვის მინისტრის, მიხეილ სარჯველაძის განცხადებით, ფარმაცევტული კომპანიების წარმომადგენლებთან გამართული შეხვედრა მნიშვნელოვანი ნაბიჯია ფასების შემცირებისა და პროდუქციის ხელმისაწვდომობის მიზნისკენ, რაც საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისთვის სისტემური მნიშვნელობისაა.
პრობლემის აღწერა
მედიკამენტებზე მაღალი ფასები საქართველოში მრავალი ოჯახისათვის სერიოზულ ფინანსურ ტვირთს წარმოადგენს. განსაკუთრებით რთულია მდგომარეობა ქრონიკული დაავადებების მქონე პაციენტებისთვის, რომელთაც უწევთ ხანგრძლივი და რეგულარული მკურნალობა.
მთავრობის მიერ შექმნილი სამთავრობო საკოორდინაციო კომისია, პრემიერ-მინისტრ ირაკლი კობახიძის ხელმძღვანელობით, მუშაობს სასურსათო პროდუქციის, მედიკამენტებისა და საწვავის ფასების მიმართულებით. ეს მიუთითებს, რომ საკითხი განიხილება როგორც ფართო სოციალური და ეკონომიკური გამოწვევა.
ქართველი მკითხველისთვის ეს თემა მნიშვნელოვანია, რადგან მედიკამენტებზე ხელმისაწვდომობა პირდაპირ განსაზღვრავს ჯანმრთელობის დაცვის ხარისხს, მკურნალობის შედეგებს და მოსახლეობის კეთილდღეობას.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
მედიკამენტების ფასების რეგულაცია საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პოლიტიკის ერთ-ერთი ყველაზე ეფექტიანი ინსტრუმენტია. კლინიკური პრაქტიკა აჩვენებს, რომ როდესაც პაციენტს აქვს ფინანსური ბარიერი, მცირდება მკურნალობისადმი ერთგულება, რაც ზრდის დაავადებების პროგრესირებისა და გართულებების რისკს [1].
ფასების ოპტიმიზაცია და სამართლიანი რეგულირება შეიძლება გამოიწვიოს:
- მკურნალობის დაწყების დაჩქარება
- მედიკამენტების რეგულარული მიღების გაუმჯობესება
- ქრონიკული დაავადებების კონტროლის გაძლიერება
- ჯანდაცვის სისტემის ხარჯების შემცირება გრძელვადიან პერსპექტივაში
თუმცა არსებობს რისკებიც. თუ ფასების შემცირება არ იქნება თანმხლები ხარისხის მკაცრი კონტროლით, შესაძლოა გაიზარდოს ბაზარზე დაბალი ხარისხის ან არასანდო პროდუქციის გავრცელების საფრთხე. ამიტომ ფასების პოლიტიკა უნდა ეფუძნებოდეს უსაფრთხოების, ხარისხისა და ეფექტიანობის ერთიან მიდგომას.
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
საერთაშორისო კვლევების მიხედვით, მედიკამენტებზე ფასების შემცირება მკურნალობისადმი ერთგულებას საშუალოდ 10–20%-ით ზრდის [2]. ეს ნიშნავს, რომ პაციენტები უფრო ხშირად აგრძელებენ თერაპიას და ნაკლებად წყვეტენ მკურნალობას ფინანსური მიზეზებით.
WHO-ის მონაცემებით, მედიკამენტებზე ხელმისაწვდომობის გაუმჯობესება ერთ-ერთი მთავარი ფაქტორია, რომელიც ამცირებს ნაადრევ სიკვდილიანობას ქრონიკული დაავადებების შემთხვევაში [3].
საქართველოს კონტექსტში, ჯანდაცვის მინისტრის შეფასებით, სექტორის წარმომადგენლები პოზიტიურად არიან განწყობილნი ფასების ოპტიმიზაციისა და უფრო სამართლიანი რეგულირების მიმართ, რაც კარგ საფუძველს ქმნის კონკრეტული ნაბიჯების გადასადგმელად.
საერთაშორისო გამოცდილება
მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაცია (WHO) მედიკამენტებზე ფასების რეგულაციას განიხილავს როგორც უნივერსალური ჯანდაცვის დაფარვის აუცილებელ ნაწილს [3].
ევროკავშირის ქვეყნებში ფართოდ გამოიყენება ფასების კონტროლის მექანიზმები, მათ შორის რეფერენტული ფასები და სახელმწიფო მოლაპარაკებები მწარმოებლებთან [4].
The Lancet და BMJ ხაზს უსვამენ, რომ მედიკამენტების მაღალი ფასები ერთ-ერთი მთავარი ბარიერია ჯანდაცვის თანასწორობისთვის და სახელმწიფო ჩარევა აუცილებელია [5].
NIH და CDC ასევე აღნიშნავენ, რომ მედიკამენტებზე ხელმისაწვდომობა პირდაპირ უკავშირდება საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის შედეგებს, განსაკუთრებით დიაბეტის, გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებისა და ონკოლოგიური პათოლოგიების მართვაში [6].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში მედიკამენტების ბაზარი დიდწილად იმპორტზეა დამოკიდებული, რაც ფასების მერყეობასა და ხარჯების ზრდას იწვევს. სწორედ ამიტომ, ფასების ოპტიმიზაცია და რეგულირების სამართლიანი სისტემა განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს.
ჯანდაცვის მინისტრის განცხადებით, შეხვედრები ფარმაცევტულ სექტორთან დისკუსიის რეჟიმში მიმდინარეობს და მას 25 კომპანიის წარმომადგენელი დაესწრო, რაც მიუთითებს ფართო ჩართულობაზე.
ამ პროცესში მნიშვნელოვანია აკადემიური და პროფესიული სივრცის მონაწილეობა, როგორიცაა https://www.gmj.ge, სადაც შესაძლებელია რეფორმების შეფასება და სამეცნიერო დისკუსია.
ხარისხისა და უსაფრთხოების საკითხებში აუცილებელია სერტიფიკაციისა და სტანდარტების მხარდაჭერა ისეთი პლატფორმების მეშვეობით, როგორიცაა https://www.certificate.ge.
საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინფორმაციის გავრცელებაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებს https://www.publichealth.ge, ხოლო სამედიცინო განათლებისა და ცნობიერების ამაღლებაში — https://www.sheniekimi.ge.
მითები და რეალობა
მითი 1: ფასების შემცირება ყოველთვის ხარისხის გაუარესებას იწვევს
რეალობა: ხარისხი დამოკიდებულია რეგულატორულ კონტროლზე და არა მხოლოდ ფასზე [4].
მითი 2: სახელმწიფო რეგულაცია ბაზარს ანგრევს
რეალობა: ევროპის გამოცდილება აჩვენებს, რომ სწორად დანერგილი პოლიტიკა უზრუნველყოფს როგორც ფასების კონტროლს, ისე ბაზრის მდგრადობას [5].
მითი 3: ფასების ოპტიმიზაცია მხოლოდ ეკონომიკური საკითხია
რეალობა: ეს არის საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის საკითხი, რადგან მედიკამენტებზე ხელმისაწვდომობა პირდაპირ გავლენას ახდენს მკურნალობის შედეგებზე [3].
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
კითხვა: რატომ არის მედიკამენტების ფასების შემცირება მნიშვნელოვანი?
პასუხი: რადგან მაღალი ფასები პაციენტებს მკურნალობის შეწყვეტისკენ უბიძგებს და ზრდის გართულებების რისკს.
კითხვა: რას ნიშნავს ფასების ოპტიმიზაცია?
პასუხი: ეს არის სამართლიანი რეგულირების მექანიზმების დანერგვა, რათა მედიკამენტები უფრო ხელმისაწვდომი გახდეს.
კითხვა: როგორ უზრუნველყოფს სახელმწიფო ხარისხს?
პასუხი: რეგულაციის, კონტროლის, სერტიფიკაციისა და სტანდარტების მეშვეობით.
კითხვა: რა არის ამ პროცესის მთავარი მიზანი საქართველოში?
პასუხი: მედიკამენტების მაქსიმალური ხელმისაწვდომობა და ფასების სამართლიანი რეგულირება მოსახლეობისათვის.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
მედიკამენტების ფასების ოპტიმიზაცია საქართველოში წარმოადგენს მნიშვნელოვან ნაბიჯს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალური თანასწორობის მიმართულებით. მთავრობისა და ფარმაცევტული სექტორის თანამშრომლობა ქმნის შესაძლებლობას, რომ ფასების რეგულირება გახდეს უფრო სამართლიანი და ეფექტიანი.
ამ პროცესის წარმატებისთვის აუცილებელია:
- ხარისხისა და უსაფრთხოების მკაცრი კონტროლი
- გამჭვირვალე რეგულაციის მექანიზმები
- საერთაშორისო გამოცდილების გათვალისწინება
- მოსახლეობის ინფორმირებულობის ამაღლება
მედიკამენტებზე ხელმისაწვდომობა უნდა დარჩეს ეროვნული პრიორიტეტი, რადგან ის პირდაპირ განსაზღვრავს ჯანმრთელობის დაცვის შედეგებს და მოსახლეობის კეთილდღეობას.
წყაროები
- Eaddy MT, Cook CL, O’Day K, Burch SP, Cantrell CR. How patient cost-sharing trends affect adherence and outcomes. Pharmacy and Therapeutics. 2012. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3498118/
- Goldman DP, Joyce GF, Zheng Y. Prescription drug cost sharing and patient health outcomes. JAMA. 2007. https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/207243
- World Health Organization. Medicines pricing and access framework. https://www.who.int/health-topics/medicines
- European Commission. Pricing and reimbursement of medicines in Europe. https://health.ec.europa.eu/medicinal-products/pricing-and-reimbursement_en
- The Lancet. Access to medicines as a global health priority. 2017. https://www.thelancet.com/
- National Institutes of Health. Medication adherence and chronic disease outcomes. https://www.nih.gov/
