შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
ბოლო პერიოდში აქტიურად რეკლამირდება ე.წ. „NAD+ თერაპია“, თითქოს ენერგიის მკვეთრი ზრდის, ქრონიკული სტრესის დაძლევის, უჯრედული რეგენერაციის ან დაბერების შენელების დადასტურებული მეთოდი.
საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტი (PHIG) მკაფიოდ აფრთხილებს საზოგადოებას, რომ მსგავსი რეკლამირება არ შეესაბამება მტკიცებულებაზე დაფუძნებულ მედიცინას და წარმოადგენს დაუდასტურებელ სარეკლამო გზავნილს. ამ თემის სწორად გააზრება მნიშვნელოვანია როგორც პაციენტების უსაფრთხოებისთვის, ისე ჯანდაცვის სისტემის სანდოობისა და რეგულაციისთვის.
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის მიზანია, მოქალაქეებს ჰქონდეთ ზუსტი ინფორმაცია იმის შესახებ, სად მთავრდება სამეცნიერო მტკიცებულება და სად იწყება კომერციული დაპირებები. სწორედ ამიტომ, აუცილებელია NAD+-თან დაკავშირებული პრაქტიკების კრიტიკული, აკადემიურად სანდო განხილვა.
პრობლემის აღწერა
„NAD+ თერაპია“ ხშირად წარმოდგენილია როგორც თანამედროვე ცხოვრების სტილის პრობლემების სწრაფი გადაწყვეტა — ენერგიის დაქვეითება, დაღლილობა, სტრესი, დაბერება. რეკლამებში გამოიყენება ტერმინები როგორიცაა „უჯრედული აღდგენა“, „რეგენერაცია“, „დაბერების შეჩერება“, რაც საზოგადოებაში ქმნის შთაბეჭდილებას, თითქოს საქმე გვაქვს ოფიციალურად აღიარებულ სამედიცინო მკურნალობასთან.
რეალობაში კი NAD+ არ არის დამტკიცებული მედიკამენტი და მას არ აქვს ავტორიზებული სამედიცინო ჩვენებები ევროკავშირის დონეზე. European Medicines Agency (EMA)-ს არ დაუმტკიცებია NAD+-ის გამოყენება არც ინტრავენურად და არც სხვა ფორმით ენერგიის გაზრდის ან დაბერების შენელების მიზნით [1].
ქართველი მკითხველისთვის ეს საკითხი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან არასამტკიცებულო „თერაპიები“ ხშირად ვრცელდება რეგულაციის სუსტი კონტროლის პირობებში, ხოლო მოქალაქეები შეიძლება გახდნენ ფინანსური და ჯანმრთელობის რისკების მსხვერპლი. მსგავსი პრაქტიკები ეხება არა მხოლოდ ინდივიდუალურ არჩევანს, არამედ საზოგადოებრივ უსაფრთხოებას და ჯანდაცვის ეთიკას.
სანდო ინფორმაციის მიღებისთვის მოქალაქეებს შეუძლიათ მიმართონ ისეთ აკადემიურ და საზოგადოებრივ პლატფორმებს, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
NAD+ (ნიკოტინამიდ-ადენინ-დინუკლეოტიდი) არის ბუნებრივად არსებული კოენზიმი, რომელიც მონაწილეობს უჯრედულ ენერგეტიკულ პროცესებში და მეტაბოლიზმში. ბიოლოგიურად NAD+ მართლაც მნიშვნელოვანია, თუმცა ეს ფაქტი ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ მისი დამატებითი მიღება ან ინტრავენური შეყვანა წარმოადგენს კლინიკურად დადასტურებულ მკურნალობას.
ბაზარზე არსებული NAD+-თან დაკავშირებული პროდუქტები და პრაქტიკები უმეტესად განიხილება როგორც საკვები დანამატები ან არასამედიცინო მომსახურებები და არა მკურნალობა [2].
კლინიკური კვლევების კრიტიკული მიმოხილვა აჩვენებს, რომ ადამიანებში ჩატარებული მაღალი ხარისხის, ფართომასშტაბიანი კვლევები არ ადასტურებს იმ სარგებელს, რაც რეკლამებშია ჩამოთვლილი. მაგალითად, ნიკოტინამიდ რიბოზიდის უსაფრთხოება და მეტაბოლიზმი შესწავლილია, თუმცა მისი კლინიკური ეფექტიანობა ჯანმრთელ ადამიანებში არ არის მკაფიოდ დადასტურებული [3].
Martens-ის და კოლეგების კვლევაში ნაჩვენებია, რომ ხანგრძლივი დამატება კარგად გადაიტანება, მაგრამ არ იწვევს კლინიკურად მნიშვნელოვან შედეგებს ჯანმრთელ მოზრდილებში [4].
ამავე დროს, ტერმინები როგორიცაა „უჯრედულ დონეზე აღდგენა“ ან „დაბერების ანელება“ უფრო სარეკლამო ფორმულირებებია და არა დადასტურებული სამედიცინო შედეგები.
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისთვის მნიშვნელოვანია, რომ სამედიცინო ჩარევები ეფუძნებოდეს მკაფიო მტკიცებულებებს. ამ ეტაპზე NAD+-თან დაკავშირებული პრაქტიკების მიმართ არსებობს რამდენიმე ძირითადი პრობლემა:
- არ არსებობს EMA-ს მიერ დამტკიცებული ჩვენებები [1]
- არ არსებობს ფართომასშტაბიანი კვლევები, რომლებიც ადასტურებს ენერგიის ზრდას ან დაბერების შენელებას ადამიანებში [4]
- არსებული კვლევები ძირითადად მცირე მოცულობისაა და არ იძლევა მკაფიო საზოგადოებრივი ჯანდაცვის რეკომენდაციების საფუძველს [5]
მნიშვნელოვანია, რომ საზოგადოებამ გაიგოს: ბიოქიმიური როლის არსებობა არ ნიშნავს ავტომატურად თერაპიულ ეფექტს. მედიცინაში აუცილებელია მკურნალობის ეფექტიანობის დადასტურება მკაცრი კლინიკური კვლევებით.
საერთაშორისო გამოცდილება
საერთაშორისო ინსტიტუტები, როგორიცაა WHO, NIH და EMA, ხაზს უსვამენ მკურნალობის რეგულაციისა და მტკიცებულებების აუცილებლობას. EMA მკაფიოდ განსაზღვრავს მედიკამენტების ავტორიზაციის პროცესს და NAD+-ის მსგავსი პრაქტიკები ამ ეტაპზე არ შედის დამტკიცებულ თერაპიებში [1].
NIH-ის Office of Dietary Supplements განმარტავს, რომ ნიაცინი და მისი წარმოებულები განიხილება როგორც საკვები დანამატების სფერო და არა როგორც დადასტურებული მკურნალობა დაბერების წინააღმდეგ [2].
The Lancet და BMJ რეგულარულად აქვეყნებენ სტატიებს, სადაც ხაზგასმულია, რომ „ანტიეიჯინგ“ ბაზარი ხშირად უსწრებს მეცნიერებას და ქმნის საზოგადოებრივი შეცდომაში შეყვანის რისკს.
საერთაშორისო გამოცდილება გვაჩვენებს, რომ მსგავსი პრაქტიკების კონტროლი ეფუძნება მკაცრ რეგულაციას და მომხმარებელთა ინფორმირებულობას.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში NAD+-ის მსგავსი შეთავაზებები ხშირად ჩნდება კერძო სექტორში, როგორც „ინოვაციური სერვისი“. თუმცა ჯანდაცვის სისტემისთვის მნიშვნელოვანია, რომ ნებისმიერი ინტრავენური ჩარევა შეფასდეს უსაფრთხოების, ეთიკისა და ხარისხის სტანდარტებით.
რეგულაციისა და ხარისხის საკითხებში მნიშვნელოვანია ისეთი პლატფორმების როლი, როგორიცაა https://www.certificate.ge, სადაც განიხილება სტანდარტები და სერტიფიკაცია.
ასევე, აკადემიური სივრცის განვითარებისთვის მნიშვნელოვანია https://www.gmj.ge, რომელიც ხელს უწყობს სამეცნიერო დისკუსიას და მტკიცებულებაზე დაფუძნებული მიდგომების გავრცელებას.
საქართველოსთვის მთავარი გამოწვევაა, რომ მოსახლეობამ შეძლოს განსხვავება რეალურ სამედიცინო მკურნალობასა და კომერციულ დაპირებებს შორის.
მითები და რეალობა
მითი: NAD+ ინტრავენურად შეყვანა „დაბერებას აჩერებს“
რეალობა: არ არსებობს მაღალი ხარისხის კლინიკური მტკიცებულება, რომელიც ამას ადასტურებს [4].
მითი: ეს არის ოფიციალურად აღიარებული თერაპია
რეალობა: EMA-ს არ დაუმტკიცებია NAD+ არცერთ სამედიცინო ჩვენებაზე [1].
მითი: უსაფრთხოა, რადგან „ვიტამინს ჰგავს“
რეალობა: ნებისმიერი ინტრავენური ჩარევა შეიცავს ინფექციის, ალერგიული რეაქციის და სხვა გართულებების რისკს.
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
კითხვა: არის თუ არა NAD+ მედიკამენტი?
პასუხი: არა, ის არ არის დამტკიცებული მედიკამენტი და არ აქვს ავტორიზებული ჩვენებები ევროკავშირში [1].
კითხვა: შეუძლია თუ არა NAD+-ს ენერგიის გაზრდა?
პასუხი: ამ ეტაპზე ადამიანებში ჩატარებული კვლევები არ ადასტურებს კლინიკურად მნიშვნელოვან ეფექტს [4].
კითხვა: რა არის საუკეთესო გზა ჯანმრთელობისა და ენერგიის გასაუმჯობესებლად?
პასუხი: მტკიცებულებაზე დაფუძნებული მიდგომებია ხარისხიანი ძილი, ფიზიკური აქტივობა, ბალანსირებული კვება და ქრონიკული დაავადებების მართვა.
კითხვა: რა რისკები აქვს ინტრავენურ ჩარევებს?
პასუხი: ინფექცია, ალერგიული რეაქციები და სხვა არასასურველი მოვლენები.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
PHIG-ის პოზიცია მკაფიოა: NAD+-ის წარმოდგენა როგორც „თერაპიის“ არის მცდარი. არსებული მტკიცებულებებით, ის განიხილება საკვები დანამატის დონეზე და ვერ ჩაანაცვლებს მტკიცებულებაზე დაფუძნებულ მედიცინას.
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პასუხისმგებლობაა, მოქალაქეებს ჰქონდეთ სწორი ინფორმაცია და შეძლონ კრიტიკული შეფასება. აუცილებელია რეგულაციის გაძლიერება, ხარისხის კონტროლი და მოსახლეობის ცნობიერების ამაღლება.
მოქალაქეებმა მსგავსი შეთავაზებების მიღებამდე უნდა გაიარონ კონსულტაცია დამოუკიდებელ ექიმთან და არ ენდონ არასამტკიცებულო სარეკლამო დაპირებებს.
სანდო ინფორმაციისთვის მნიშვნელოვანია მიმართვა პლატფორმებზე: https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge.
წყაროები
- European Medicines Agency. Medicines authorisation and regulation in the EU. EMA; 2024. https://www.ema.europa.eu
- U.S. National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements. Niacin (Vitamin B3) Fact Sheet for Health Professionals. NIH; 2023. https://ods.od.nih.gov/factsheets/Niacin-HealthProfessional/
- Conze D, Brenner C, Kruger CL. Safety and metabolism of nicotinamide riboside. Nutrients. 2019;11(4):792. https://doi.org/10.3390/nu11040792
- Martens CR, Denman BA, Mazzo MR, et al. Chronic nicotinamide riboside supplementation is well-tolerated but does not meaningfully change clinical outcomes in healthy adults. Am J Clin Nutr. 2018;108(2):343–353. https://doi.org/10.1093/ajcn/nqy131
- Mehmel M, Jovanović N, Spitz U. Nicotinamide riboside—the current state of research and therapeutic uses. Nutrients. 2020;12(6):1616. https://doi.org/10.3390/nu12061616
