შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
წითელა წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე გადამდებ ვირუსულ ინფექციას კაცობრიობის ისტორიაში და თანამედროვე ეპოქაშიც რჩება გლობალური საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ერთ-ერთ მთავარ საფრთხედ. მიუხედავად იმისა, რომ ეფექტური და უსაფრთხო ვაქცინა ათწლეულებია ხელმისაწვდომია, ბოლო წლებში მსოფლიოში ფიქსირდება შემთხვევების მკვეთრი ზრდა, რაც ნათლად აჩვენებს იმუნიზაციის სისტემების მყიფეობას და დეზინფორმაციის სერიოზულ გავლენას მოსახლეობის ქცევაზე. ეს ტენდენცია უკვე გასცდა ერთეულ ქვეყნებს და გადაიქცა საერთაშორისო კრიზისად, რომლის შედეგებიც გარდაუვლად ვრცელდება საქართველოზეც [1]. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის თვალსაზრისით, წითელა წარმოადგენს ინდიკატორს იმისა, თუ რამდენად ძლიერია ქვეყნის პრევენციული სისტემა, რამდენად მაღალია ვაქცინაციის მოცვა და რამდენად ეფექტიანად მუშაობს რისკების ადრეული იდენტიფიკაცია.
პრობლემის აღწერა
წითელა არ არის „წარსულის დაავადება“. ეს არის მიმდინარე ეპიდემიოლოგიური საფრთხე, რომელიც სწრაფად ვრცელდება იმ საზოგადოებებში, სადაც ვაქცინაციის მოცვა მცირდება. დაავადება გადადის ჰაერის წვეთოვანი გზით და ერთი ინფიცირებული ადამიანი საშუალოდ თვრამეტ სხვას აინფიცირებს [5]. საქართველოსთვის ეს პრობლემა განსაკუთრებით აქტუალურია, რადგან ქვეყანა ინტეგრირებულია საერთაშორისო მოგზაურობაში, ტურიზმსა და მიგრაციაში, რაც ზრდის იმპორტირებული შემთხვევების რისკს. ამასთანავე, სხვადასხვა ასაკობრივ ჯგუფში ვაქცინაციის არათანაბარი მოცვა ქმნის პირობებს ლოკალური აფეთქებებისათვის. ეს საკითხი პირდაპირ უკავშირდება როგორც მოსახლეობის ჯანმრთელობას, ისე ჯანდაცვის სისტემის მდგრადობას და ხარჯების ზრდას.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
წითელას ვირუსი ეკუთვნის პარამიქსოვირუსების ოჯახს და აზიანებს სასუნთქი გზების ეპითელურ უჯრედებსა და იმუნურ სისტემას. ინფექციის შემდეგ ვითარდება დროებითი იმუნოსუპრესია, რაც ზრდის სხვა ბაქტერიული და ვირუსული ინფექციების რისკს რამდენიმე თვის განმავლობაში [5]. კლინიკურად დაავადება იწყება მაღალი ცხელებით, ხველით, სურდოთი და კონიუნქტივიტით, რასაც მოჰყვება დამახასიათებელი გამონაყარი. გართულებები მოიცავს პნევმონიას, ენცეფალიტს და იშვიათად ფატალურ შედეგს. არსებული კვლევები ერთხმად ადასტურებს, რომ ორდოზიანი ვაქცინაცია უზრუნველყოფს მაღალ და ხანგრძლივ დაცვას, ხოლო აცრილი პირების შემთხვევაშიც დაავადება გაცილებით მსუბუქად მიმდინარეობს [1,2].
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის მონაცემებით, 2024–2025 წლებში წითელას შემთხვევები გლობალურად ათეულობით პროცენტით გაიზარდა [1]. შეერთებულ შტატებში 2025 წელს დაფიქსირდა დაახლოებით ორი ათასი ასზე მეტი შემთხვევა ორმოცდაოთხ შტატში, რაც ბოლო ოცდახუთი წლის მაქსიმუმია [2]. კანადაში აფეთქებები დაფიქსირდა ონტარიოში, ბრიტანეთის კოლუმბიასა და კვებეკში [3]. ევროპაში კი დაავადება სწრაფად ვრცელდება იმ ქვეყნებში, სადაც ვაქცინაციის მოცვა დაეცა [4]. ეს რიცხვები მიუთითებს, რომ პრობლემა აღარ არის ლოკალური და საჭიროებს კოორდინირებულ საერთაშორისო რეაგირებას.
საერთაშორისო გამოცდილება
საერთაშორისო ინსტიტუტები, მათ შორის World Health Organization, Centers for Disease Control and Prevention და European Centre for Disease Prevention and Control, ერთხმად ხაზს უსვამენ, რომ წითელას აღმოფხვრის ერთადერთი რეალური გზა მაღალი ვაქცინაციის მოცვაა [1,2,4]. სამეცნიერო ჟურნალები, როგორიცაა The Lancet და BMJ, მიუთითებენ, რომ დეზინფორმაციის წინააღმდეგ ბრძოლა და პირველადი ჯანდაცვის გაძლიერება კრიტიკულად მნიშვნელოვანია აფეთქებების თავიდან ასაცილებლად [5]. ეს გამოცდილება ადასტურებს, რომ პრევენცია გაცილებით ეფექტური და იაფია, ვიდრე ეპიდემიის მართვა.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოსთვის წითელას გლობალური ზრდა წარმოადგენს პირდაპირ საფრთხეს, რადგან იმპორტირებული შემთხვევები შესაძლებელია ტურისტული და სამუშაო მიგრაციის გზით. ეროვნული იმუნიზაციის პროგრამა უზრუნველყოფს ვაქცინის ხელმისაწვდომობას, თუმცა მოცვის არათანაბრობა კვლავ პრობლემად რჩება. აკადემიური ანალიზი და პროფესიული დისკუსია ხელმისაწვდომია პლატფორმაზე https://www.gmj.ge, ხოლო ხარისხისა და სერტიფიკაციის საკითხებში მნიშვნელოვანია https://www.certificate.ge. საზოგადოებრივი ინფორმირების კუთხით მნიშვნელოვან როლს ასრულებს https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge, რომლებიც ავრცელებენ სანდო და მტკიცებულებებზე დაფუძნებულ ინფორმაციას.
მითები და რეალობა
მითი: წითელა მხოლოდ ბავშვების დაავადებაა.
რეალობა: ინფექცია შეიძლება ნებისმიერ ასაკში განვითარდეს და ზრდასრულებში ხშირად უფრო მძიმეა [5].
მითი: ვაქცინა არ არის უსაფრთხო.
რეალობა: მრავალმილიონიან კვლევებზე დაყრდნობით, ვაქცინა უსაფრთხო და ეფექტურია [1,2].
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
შეიძლება თუ არა აცრილ ადამიანს დაემართოს წითელა?
იშვიათად, თუმცა დაავადება მსუბუქად მიმდინარეობს.
უსაფრთხოა თუ არა დამატებითი დოზა?
დიახ, ზედმეტი დოზა ჯანმრთელობისთვის საფრთხეს არ წარმოადგენს [2].
არსებობს თუ არა სპეციფიკური მკურნალობა?
არა, მკურნალობა სიმპტომურია და მხარდამჭერ თერაპიაზეა დაფუძნებული [5].
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
წითელა არის გლობალური გამოცდა საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სისტემებისთვის. საქართველოსთვის პრიორიტეტია ვაქცინაციის მაღალი მოცვის უზრუნველყოფა, დეზინფორმაციის წინააღმდეგ ბრძოლა და დროული ეპიდემიოლოგიური ზედამხედველობა. მოსახლეობის ინფორმირებულობა და პასუხისმგებლობა წარმოადგენს მთავარ იარაღს ამ პრევენცირებადი, მაგრამ პოტენციურად მძიმე დაავადების წინააღმდეგ. სანდო ინფორმაციის მისაღებად მნიშვნელოვანია პროფესიულ პლატფორმებზე, მათ შორის https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge, დაყრდნობა.
წყაროები
- World Health Organization. Measles fact sheet and global outbreaks. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/measles
- Centers for Disease Control and Prevention. Measles cases and outbreaks. Available from: https://www.cdc.gov/measles
- Public Health Agency of Canada. Measles outbreaks in Canada. Available from: https://www.canada.ca/en/public-health
- European Centre for Disease Prevention and Control. Measles situation in the EU/EEA. Available from: https://www.ecdc.europa.eu
- Moss WJ. Measles. Lancet. 2017;390(10111):2490–2502. doi:10.1016/S0140-6736(17)31463-0
