ეს უნდა იცოდეთ: „ტვინის ნისლი“, მეხსიერების დაქვეითება და ფსიქიკური სიმპტომები – როგორ აზიანებს ხანგრძლივი COVID-19 ტვინს

ხუთი წლის შემდეგ: როგორ აზიანებს ხანგრძლივი COVID-19 ტვინს

რატომ გრძელდება „ტვინის ნისლი“, მეხსიერების დაქვეითება და ფსიქიკური სიმპტომები COVID-19-ის შემდეგ

ხუთი წელი გავიდა მას შემდეგ, რაც SARS-CoV-2 პირველად გამოვლინდა, თუმცა მისი გრძელვადიანი შედეგები კვლავ სერიოზულ კითხვებს აჩენს. ხანგრძლივი COVID-19 (პოსტ-COVID-19 სინდრომი) დღესაც არ აქვს ერთიანი მკურნალობის სტრატეგია და განსაკუთრებით შემაშფოთებელია მისი ზეგავლენა ტვინსა და კოგნიტურ ფუნქციებზე.

რა არის ხანგრძლივი COVID-19

ტერმინი 2020 წლის გაზაფხულზე გაჩნდა და აღწერს მდგომარეობას, როდესაც COVID-19-ის გადატანის შემდეგ სიმპტომები თვეებით ან წლებით გრძელდება. დიდ ბრიტანეთში იგი მოსახლეობის დაახლოებით 1.8%-ს ეხება. სიმპტომები მრავალფეროვანია, თუმცა კვლევები სულ უფრო ხშირად აჩვენებს კავშირს მეხსიერების, ყურადღების, აზროვნების და ფსიქიკური ჯანმრთელობის დარღვევებთან.

ერთ-ერთმა ბოლო კვლევამ აჩვენა, რომ პოსტ-COVID პაციენტების დაახლოებით 4.5% აკმაყოფილებს ქრონიკული დაღლილობის სინდრომის (ME/CFS) დიაგნოსტიკურ კრიტერიუმებს — მდგომარეობას, რომელიც ცნობილია ვირუსული ინფექციების შემდეგ განვითარებითაც.

კოგნიტური დაქვეითების მასშტაბი

ლივერპულის უნივერსიტეტის COVID-CNS კონსორციუმის კვლევებმა აჩვენა, რომ ჰოსპიტალიზებული COVID-19 პაციენტები ინფექციიდან 12–18 თვის შემდეგ ავლენენ კოგნიტურ მაჩვენებლებს, რომლებიც დაახლოებით 20 წლით დაჩქარებულ დაბერებას შეესაბამება.

MRI-გამოკვლევებმა და სისხლის ანალიზებმა გამოავლინა:

• ტვინის დაზიანების ბიომარკერების მომატება

• ტვინის მოცულობის შემცირება

მნიშვნელოვანია, რომ ეს მონაცემები განსაკუთრებით ეხება მძიმე მიმდინარეობის მქონე პაციენტებს და არ უნდა განზოგადდეს ყველა ინფიცირებულზე.

როგორ აზიანებს ხანგრძლივი COVID-19 ტვინს

„ტვინის ნისლი“ და სისხლ-ტვინის ბარიერი
ტვინის ნისლი — კონცენტრაციის დაქვეითება, დავიწყება, გონებრივი დაღლილობა — ხანგრძლივი COVID-19-ის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ჩივილია.

ტრინიტი კოლეჯ დუბლინისა და FutureNeuro-ს მკვლევრებმა დაადგინეს, რომ ასეთ პაციენტებში სისხლ-ტვინის ბარიერი დაზიანებულია, რაც ნიშნავს, რომ ტვინი ნაკლებად არის დაცული ანთებითი პროცესებისგან. ასევე გამოვლინდა:

• სისხლის შედედების სისტემის დარღვევა

• იმუნური პასუხის დაქვეითება

• ტვინის ენდოთელურ უჯრედებში ანთებითი რეაქციების გააქტიურება

ეს მიუთითებს, რომ ქრონიკული ანთება და ბარიერის დისფუნქცია შეიძლება იყოს ტვინის ნისლის მთავარი მექანიზმი.

ტვინის ღეროს ცვლილებები

პოსტმორტემ კვლევებმა აჩვენა, რომ COVID-19-ით გარდაცვლილ პაციენტებში ხშირია ტვინის ღეროს დაზიანება — ზონა, რომელიც სუნთქვასა და სიცოცხლისთვის აუცილებელ ფუნქციებს აკონტროლებს.

ულტრამაღალი გარჩევადობის 7T MRI-ს გამოყენებით მკვლევრებმა აღმოაჩინეს, რომ COVID-19-ის გადატანის შემდეგაც:

• ნარჩუნდება ნეიროანთებითი ცვლილებები

• მძიმე იმუნური რეაქცია უკავშირდება დეპრესიასა და შფოთვას

სპაიკ ცილის დაგროვება ტვინში

ხელოვნური ინტელექტის დახმარებით ჩატარებულმა კვლევებმა აჩვენა, რომ SARS-CoV-2-ის სპაიკ ცილა შესაძლოა დიდხანს ნარჩუნდებოდეს თავის ქალის ძვლის ტვინსა და გარსებში.

ცხოველურ მოდელებში აღმოჩნდა, რომ mRNA ვაქცინაციამ შეამცირა სპაიკ ცილის დაგროვება დაახლოებით 50%-ით, თუმცა სრულად ვერ გააქრო იგი. ეს მიუთითებს, რომ ხანგრძლივი COVID-19 შესაძლოა უკავშირდებოდეს ვირუსული ცილების ხანგრძლივ არსებობას და ქრონიკულ ანთებას.

მკურნალობა: სად ვართ დღეს

2025 წლის დასაწყისისთვის მსოფლიოში მიმდინარეობს 170-ზე მეტი კლინიკური კვლევა, თუმცა:

• მონოკლონურმა ანტისხეულებმა ვერ შეამცირა ხანგრძლივი COVID-ის სიმპტომები

• მცირე კვლევამ აჩვენა, რომ ტრანსკუტანურმა ელექტრონერვულმა სტიმულაციამ (TENS) შეიძლება გააუმჯობესოს ტკივილი და ფიზიკური ფუნქცია, თუმცა საჭიროა უფრო ფართო კვლევები

რა გვჭირდება მომავალში

ხანგრძლივი COVID-19 რჩება პანდემიის ერთ-ერთ ყველაზე რთულ მემკვიდრეობად. ეფექტური მართვისთვის აუცილებელია:

• სანდო ბიომარკერების იდენტიფიცირება

• ნეიროიმიჯინგის და ლაბორატორიული მონაცემების გაერთიანება

• ინფექციონისტების, ნევროლოგების და სხვა სპეციალისტების კოორდინირებული მუშაობა

ხანგრძლივი COVID-19 არა ერთი დაავადებაა, არამედ მრავალმექანიზმიანი მდგომარეობა, რომელიც სხვადასხვა ორგანოსა და სისტემას აზიანებს. მისი სრულად გააზრება და მართვა მხოლოდ ერთობლივი, მეცნიერებაზე დაფუძნებული მიდგომით იქნება შესაძლებელი.