ტიპი 1 დიაბეტის შესაძლო განკურნება რეალობას უახლოვდება — ახალი კვლევა ისტორიულ შედეგს აჩვენებს
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის კომენტარი
„გაიაზრეთ — რამდენიმე წლის წინ ამაზე საუბარიც კი ფანტასტიკად ჟღერდა. ახლა კი გვაქვს რეალური სამეცნიერო მტკიცებულება, რომ ტიპი 1 დიაბეტის პროცესი შეიძლება შეჩერდეს. ეს არ არის მარტივი კონტროლი ან ინსულინის უკეთესი ფორმა — ეს არის იმუნური სისტემის შეცვლის მცდელობა ისე, რომ ორგანიზმმა თავად შეძლოს ინსულინის გამომუშავება. წინ უდიდესი შესაძლებლობა დგას, თუმცა საჭიროა სიფრთხილეც. კვლევა ადრეულ ფაზაშია და ათასობით პაციენტზე მოწმენა ჯერ კიდევ წინ არის.“
ახალი კვლევა მიუთითებს, რომ პაციენტის საკუთარი კუნძულოვანი უჯრედების გადანერგვა, იმუნური რეაქციის მკაცრ მოდულაციასთან ერთად, შეუძლია შეაჩეროს ის აუტოიმუნური პროცესი, რომელიც ტიპი 1 დიაბეტის განვითარებას იწვევს. მეთოდი ეფუძნება პაციენტის უჯრედების აღდგენას, რომლებიც პანკრეასში ინსულინს ქმნიან, და იმუნური სისტემის ისეთ ცვლილებას, რომ ისინი აღარ განადგურდეს.
კვლევის ნაწილისთვის მკურნალობის შემდეგ შესაძლებელი გახდა ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში ინსულინის გარეშე ცხოვრება. ეს უკიდურესად მნიშვნელოვანი შედეგია, რადგან ტიპი 1 დიაბეტში სწორედ ინსულინზე სრული დამოკიდებულება წარმოადგენს ცხოვრების ყველაზე მძიმე ნაწილს.
მეცნიერები თვლიან, რომ ეს შეიძლება გახდეს საფუძველი მომავალი თაობის თერაპიებისა, რომლებიც პირდაპირ დაავადების მიზეზს დაუპირისპირდებიან და არა მხოლოდ მის შედეგებს. თუმცა აღნიშნავენ, რომ ფართო კლინიკურ პრაქტიკაში გადასვლამდე აუცილებელია დამატებითი კვლევები და უსაფრთხოების დეტალური დამტკიცება.
ეს გარღვევა განსაკუთრებულად მნიშვნელოვანია საქართველოსთვისაც, სადაც ტიპი 1 დიაბეტი ყოველწლიურად არაერთ ოჯახზე მძიმე ეკონომიკურ და ჯანმრთელობის ტვირთს აყენებს. ახალი თერაპიის წარმატება მომავალში შეიძლება სრულიად შეცვალოს დაავადების მართვის მოდელი.
მეტი სამედიცინო ინფორმაცია იხილეთ www.sheniekimi.ge
Q&A — 10 მთავარი კითხვა და ამომწურავი პასუხი
1. ნიშნავს თუ არა ეს დიაბეტის სრულ განკურნებას?
ჯერ არა. კვლევა მიუთითებს დაავადების პროცესის შეჩერების შანსზე, მაგრამ სრული განკურნება დასტურდება მხოლოდ მასშტაბურ კვლევებზე.
2. როგორ მუშაობს ახალი მეთოდი?
პაციენტის საკუთარი კუნძულოვანი უჯრედები აღდგება და ბრუნდება ორგანიზმში ისე, რომ იმუნური სისტემა მათ აღარ ანადგურებს.
3. შეიძლება მალე საქართველოში დაინერგოს?
ეს წლების საქმეა. საჭიროა სპეციალური ცენტრები, იმუნოლოგიური ლაბორატორიები და ტრანსპლანტაციური ინფრასტრუქტურა.
4. ვის დაეხმარება ყველაზე მეტად?
უპირველესად ახლად დიაგნოსტირებულ პაციენტებს და იმ ადამიანებს, რომლებსაც ბეტა უჯრედები ნაწილობრივ მაინც აქვთ შენარჩუნებული.
5. როგორია მთავარი სარგებელი?
შესაძლოა პაციენტმა ინსულინის გარეშე იცხოვროს შედარებით ხანგრძლივი დროით, ხოლო მომავალში — კიდევ უფრო დიდხანს.
6. რა საფრთხეები არსებობს?
იმუნური მოდულაციისას შეიძლება განვითარდეს ინფექციები, ჰემატოლოგიური გართულებები ან უჯრედების სიცოცხლისუნარიანობის დაქვეითება.
7. რამდენად დიდია ეს სამეცნიერო გარღვევა?
თუ შედეგები განმეორდება ფართო მასშტაბზე, ეს იქნება დიაბეტის მკურნალობის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ეტაპი 100 წლის შემდეგ, ინსულინის აღმოჩენის შემდეგ.
8. ყველა პაციენტისთვის იქნება ხელმისაწვდომი?
გრძელვადიან პერსპექტივაში — კი. ამ ეტაპზე კი მხოლოდ კვლევით ცენტრებში.
9. ხომ არ არის ეს ზედმეტად ოპტიმისტური განცხადება?
არა — შედეგები ძალიან ძლიერი და სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი იყო, მაგრამ მეცნიერები მაინც მოუწოდებენ სიფრთხილისკენ.
10. რა ეტაპზეა ახლა კვლევა?
საშუალო ფაზაში. მიმდინარეობს დამატებითი პაციენტების ჩართვა, უსაფრთხოების მონიტორინგი და ფუნქციური მაჩვენებლების ხანგრძლივი შეფასება.
წყაროები — Vancouver Style (5 ძირითადი სამეცნიერო დასაყრდენი)
1. New England Journal of Medicine. Autologous islet cell transplantation with immune modulation in type 1 diabetes. 2025. Available from: https://www.nejm.org/doi/abs/10.1056/NEJMoa2506549
2. Shapiro AMJ, Pokrywczynska M, Ricordi C. Clinical pancreatic islet transplantation. Nat Rev Endocrinol. 2017;13(5):268–277. https://doi.org/10.1038/nrendo.2016.178
3. Battaglia M, Atkinson MA. The immune basis of type 1 diabetes. Semin Immunopathol. 2021;43:1–18. https://doi.org/10.1007/s00281-020-00853-y
4. Hering BJ, Clarke WR, Bridges ND, et al. Phase 3 trial of islet transplantation in type 1 diabetes. Am J Transplant. 2016;16(2):516–531. https://doi.org/10.1111/ajt.13504
5. Domínguez-Bendala J, Ricordi C. Stem cell–derived islet cells for diabetes treatment. Cell Stem Cell. 2020;26(3):309–327. https://doi.org/10.1016/j.stem.2020.02.002
No Conflict of Interest
ავტორს არ აქვს არანაირი ფინანსური ინტერესის კონფლიქტი აღნიშნულ თემასთან დაკავშირებით.
„შენი ექიმი“ — ოფიციალური სამედიცინო პლატფორმა
ვებგვერდი: www.sheniekimi.ge
სასწავლო პლატფორმა: https://sheni.learnworlds.com/
ავტორი
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე — დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, დიპლომირებული მედიკოსი (MD), ჯანდაცვის მაგისტრი (MPH) და მედიცინის დოქტორი (PhD) — არის საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი, რომელსაც აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება როგორც საქართველოში, ისე საერთაშორისო დონეზე.
